“BẤT CỨ ĐIỀU GÌ BẠN CÓ THỂ LÀM HOẶC MƠ ƯỚC LÀM, HÃY BẮT ĐẦU NGAY LẬP TỨC! SỰ CAN ĐẢM MANG TRONG NÓ CẢ SỨC MẠNH, PHÉP MẦU LẪN TÀI NĂNG VƯỢT BẬC.”

GOETHE

DŨNG CẢM ĐỂ THAY ĐỔI

SAO TÔI CÓ THỂ SỐNG HOÀI SỐNG PHÍ?

RỜI BỎ NƠI AN CƯ LẠC NGHIỆP

KHÔNG BAO GIỜ LÀ QUÁ TRỄ CHO MỘT SỰ THAY ĐỔI

SỐNG CHO HÔM NAY

CỬA HÀNG BÁN HOA CỦA TÔI

CƠN ÁC MỘNG GIỮA BAN NGÀY

BẠN THÀNH CÔNG... NHƯNG LIỆU BẠN CÓ HẠNH PHÚC?

CÂU CHUYỆN CỦA MỘT NGƯỜI TÙ

Sao tôi có thể sống hoài sống phí?

Người phụ nữ bất hạnh này đã sử dụng đến cả bốn khả năng thiên phú để làm lại cuộc đời theo đúng nghĩa của nó. Hãy chú ý đến sự trưởng thành của chị trong việc tự nhận thức, cách chị phát huy trí tưởng tượng và tự vấn lương tâm, cả cách chị sử dụng ý chí độc lập để tìm lại và đổi mới cuộc sống. Nỗ lực của chị thật to lớn, và kết quả mà chị nhận được là sự thanh thản trong tâm hồn.

Năm tôi 46 tuổi thì cũng là lúc chồng tôi, Gordon, bị chẩn đoán mắc bệnh ung thư. Không hề do dự, tôi xin nghỉ hưu non để sớm tối bên anh. Mặc dù biết trước anh chỉ còn sống 18 tháng nữa, nỗi đau vẫn chế ngự con người tôi. Giáng sinh đầu tiên không có anh bên cạnh, tôi chẳng bận tâm đến việc trang hoàng nhà cửa. Tôi đau đớn khi nghĩ đến những ước mơ không thành của hai vợ chồng, những đứa cháu nội cháu ngoại mà anh không có cơ hội ôm chúng vào lòng hay xoa đầu chúng. Tôi thường hay lẩm bẩm nói chuyện với anh, nhưng việc đó chỉ nhắc cho tôi nhớ rằng anh đã không còn có mặt trên đời này nữa. Nỗi đau ngấm vào mọi ngóc ngách trong tâm hồn tôi. Một người đàn bà 48 tuổi như tôi đã không còn lý do gì để sống tiếp nữa.

Trong tôi luôn nhói lên một câu hỏi nhức nhối không yên: “Tại sao Chúa Trời lại mang Gordon của tôi đi chứ không phải là tôi?” Tôi nghĩ Gordon có thể làm được nhiều việc cho cuộc sống hơn là tôi. Vào thời điểm tồi tệ nhất trong đời, khi cả thể xác, tâm hồn lẫn tinh thần tôi đều rệu rã, bạc nhược đến mức cực độ, tình cờ tôi đến với 7 Thói Quen. Tôi được dẫn dắt để tự đặt ra câu hỏi cho mình: “Nếu tôi có mặt trên đời vì một lý do nào đó, thì lý do đó là gì?” Tôi có động lực đi tìm một ý nghĩa mới cho cuộc đời mình.

Thói quen “Bắt đầu bằng cái kết trong tâm trí” nói về những vai trò trong cuộc sống. Thế là tôi vẽ biểu đồ cho những vai trò trước đây của mình khi Gordon còn sống. Trong biểu đồ thứ hai, tôi để một khoảng trống lớn trong phần sự nghiệp và làm vợ. Khoảng trống to đùng này khiến tôi nhận ra sự thay đổi ghê gớm trong cuộc đời mình. Tôi đặt một dấu chấm hỏi to tướng ở đó: “Vai trò sắp tới của tôi sẽ là gì?”

Tôi đón nhận ý nghĩ rằng, tất cả mọi thứ trên đời đều được sáng tạo hai lần – lần đầu tiên về mặt tinh thần và lần thứ hai về mặt vật chất. Tôi phải lên một kịch bản mới cho cuộc đời mình. Tôi tự hỏi, “Mình có những khả năng gì?” Thế là tôi làm bài trắc nghiệm về khả năng của mình, nhờ thế mà tôi có cái nhìn khá rõ ràng về ba việc mà tôi làm giỏi nhất. Để tạo ra sự quân bình trong cuộc sống, tôi tập trung vào bốn khía cạnh chính: về mặt trí tuệ, tôi nhận ra mình yêu thích công việc giảng dạy; về tâm hồn và đời sống xã hội, tôi muốn tiếp tục cổ vũ cho sự hòa hợp sắc tộc mà chúng tôi đã có được trong cuộc hôn nhân dị tộc; về mặt tình cảm, tôi biết mình muốn mang yêu thương đến cho những người khác. Khi mẹ tôi còn sống, bà thường chăm sóc những bệnh nhi trong bệnh viện, tôi cũng muốn đem đến cho những đứa trẻ bệnh tật niềm an ủi và sự nâng đỡ như bà đã từng làm và tiếp tục di sản bà để lại, đó là tình yêu thương vô điều kiện.

Tôi sợ mình sẽ thất bại. Tôi chưa bao giờ làm bất cứ việc gì như thế trong đời, trừ công việc cho Hội Cựu Chiến Binh. Nhưng tôi tự nhủ, tất cả rồi sẽ ổn, hãy thử làm những điều mới mẻ như cách ta thử đội những chiếc mũ mới. Sau một học kỳ, nếu không thích dạy học thì tôi có thể đổi sang một công việc khác, cũng chẳng mất gì cả. Nếu chiếc mũ “quan hệ giữa các sắc tộc” không vừa với tôi thì cũng chẳng hề gì, tôi có thể bỏ chiếc mũ đó xuống. Tôi làm lại từ đầu bằng cách ghi danh học cao học để có thể giảng dạy ở các trường đại học. Chương trình thạc sĩ không dễ chút nào và nó đặc biệt khó khi người ta 48 tuổi. Tôi đã quen với việc phó thác công việc văn thư giấy tờ cho thư ký của mình đến nỗi phải mất cả một học kỳ tôi mới có thể đánh máy bài vở trên máy vi tính một cách thành thạo. Sức tập trung của tôi bị suy giảm khá nhiều sau cái chết của Gordon. Tôi cảm thấy khó mà bắt mình đọc những quyển sách trong chương trình cao học. Phải quyết tâm lắm tôi mới tắt được tivi hoặc truyền hình cáp. Nhưng tôi biết mình cần phải từ bỏ những thứ làm này nếu muốn đến được nơi tôi muốn đến [Thói quen 3: Ưu tiên cho điều quan trọng nhất].

Tôi hoàn thành chương trình cao học với số điểm tuyệt đối và bắt đầu giảng dạy tại một trường đại học dành cho người da đen ở Little Rock. Tôi được Thống đốc bang bổ nhiệm làm việc trong Ủy ban Martin Luther King để cải thiện mối quan hệ sắc tộc ở bang Arkansas. Tôi chăm sóc những đứa trẻ nạn nhân của căn bệnh AIDS, vừa mới chào đời đã phải thở bằng máy. Tuy không có nhiều thời gian ở bên chúng, tôi biết mình đã đem lại cho chúng chút hơi ấm tình thương, và về phần mình, tôi cũng nhận được tình yêu thương của những sinh linh bé bỏng này. Điều đó giúp tôi cảm thấy bình an.

Cuộc sống của tôi hiện nay rất tốt đẹp. Tôi có thể cảm thấy Gordon đang mỉm cười với tôi. Trước khi từ giã cõi đời, anh ấy đã nhiều lần nói với tôi rằng anh ấy mong muốn tôi có một cuộc sống trọn vẹn, đầy ắp tiếng cười, ký ức hạnh phúc và những điều tốt đẹp. Sao tôi có thể sống hoài sống phí, đi ngược lại sự dặn dò của người chồng quá cố được? Không thể như vậy. Tôi có bổn phận phải sống tốt, vì những người mà tôi yêu thương nhất – dù họ có còn ở trên đời này hay đã sang thế giới bên kia.

* Người phụ nữ đáng khâm phục này không những chịu trách nhiệm về cuộc đời mình, chị còn hình thành một ý nghĩa sống hoàn toàn mới (Thói quen 2: Bắt đầu bằng cái kết trong tâm trí). Câu chuyện đầy cảm hứng của chị là minh chứng cho tầm quan trọng của sự cân bằng giữa bốn khía cạnh trong cuộc sống được thể hiện trong Thói quen 7: Không ngừng rèn luyện về mặt thể chất, tâm hồn, đời sống xã hội và tinh thần. Chị đối mặt trực diện với nỗi sợ hãi và rời bỏ vùng an toàn của nỗi sợ thất bại. Thật không phải là một việc dễ dàng chút nào. Chị nhẫn nại, kiên tâm và cuối cùng đã được tưởng thưởng.

Rời bỏ nơi an cư lạc nghiệp

Nhiều người trong chúng ta có cảm giác mình bị mắc kẹt trong hoàn cảnh hiện tại. Họ không tìm thấy lối thoát, nhưng cũng chẳng chịu đặt ra câu hỏi, “Mình có thể làm được gì khác?” Đây là câu chuyện về một cặp vợ chồng dũng cảm làm bất cứ việc gì để thực hiện cam kết của mình, và nhờ thế họ không chỉ giữ được mái ấm gia đình mà còn tìm thấy sự mãn nguyện trong công việc.

Tôi từng làm việc cho chính phủ liên bang ở thủ đô Washington. Tôi vẫn tưởng gia đình mình hạnh phúc và sung sướng với hoàn cảnh hiện tại giống như tôi. Tôi đã nhầm, nhưng do quá bận bịu với những việc quan trọng khẩn cấp nên tôi đã không nhận ra điều đó. Vợ con tôi phải theo tôi đi khắp mọi nơi trên thế giới, cuộc sống của chúng tôi là một sự thuyên chuyển bất tận hết nơi này đến nơi khác. Cuối cùng vợ tôi nói, “Lần này anh có thể chuyển đến một nơi mà gia đình ta sống hạnh phúc được không?”

Tôi yêu thích công việc đang làm, nhưng thủ đô Washington không phải là nơi tốt nhất cho gia đình tôi. Nếu là trước đây, tôi sẽ tặc lưỡi nói, “Thôi mà em yêu, em phải có lý một chút chứ. Anh không thể chọn nơi mình muốn đến. Em cũng biết là anh làm việc theo chỉ thị của cấp trên mà. Họ bảo đi là đi, bảo đến là đến, thế thôi.” Nhưng lần này, khi nhìn vào mắt cô ấy, tôi nhận ra đó không chỉ là một lời đề nghị. Theo một nghĩa nào đó, nó là sự lựa chọn giữa sống và chết. Cô ấy đã chịu đựng quá đủ. Sử dụng Tuyên ngôn sứ mệnh của mình như một lời nhắc nhở về điều mà tôi coi trọng nhất [Thói quen 2: Bắt đầu bằng cái kết trong tâm trí], tôi bảo vợ, “Được rồi, để anh thử xem có thể làm được gì.”

Ngày hôm sau tôi đến gặp sếp và nói, “Tôi thích làm việc ở đây. Tôi tìm thấy niềm vui trong công việc, nhưng tôi còn có gia đình và phải cân bằng giữa hai bên. Vợ tôi không muốn sống ở đây nữa. Tôi nghĩ cô ấy sẽ dọn đến một nơi khác, bất kể tôi có đi hay không. Nếu không có người thân ở đây, tôi sẽ không yên tâm công tác. Tôi sẽ không thể hoàn thành công việc tốt như ông mong muốn, bởi vì tôi sẽ luôn lo lắng cho vợ con ở nhà.”

Sếp không muốn mất tôi, và ông biết tôi hoàn toàn nghiêm túc. Trong cuộc nói chuyện, ông đề cập đến việc mở văn phòng đại diện ở ngoại thành và tôi xứng đáng đảm nhận trách nhiệm này. Ông giúp tôi có được công việc đó. Khi đồng nghiệp hay tin tôi rút khỏi cuộc sống tiện nghi ở thủ đô, ai nấy đều tỏ ra nghi ngại. Họ nói, “Stan à, anh có điên không đấy? Anh đã vứt đi cơ hội được thăng chức đó. Anh đang làm cái quái gì vậy?” Họ thật sự lo rằng tôi sẽ phải hối hận vì sự điên rồ nhất thời của mình.

“Tôi không nghĩ là mình vứt bỏ mọi thứ,” tôi đáp, “tôi đang lựa chọn một thứ tốt hơn.” Mọi người lắc đầu, rồi vỗ lên vai tôi mấy cái ra chiều thương hại một kẻ không thức thời.

Tôi chuyển gia đình ra khỏi thủ đô Washington đến một thành phố nhỏ. Tôi lại tiếp tục được làm công việc mà tôi yêu thích tại văn phòng đại diện. Tôi vẫn gặp bạn bè cũ và có cơ hội đi công tác. Các con tôi rất vui, chúng theo học ở một ngôi trường nơi chúng phát huy được năng lực của mình và nhận được sự quan tâm của thầy cô, bạn bè. Vợ tôi thì vui mừng quá đỗi với ngôi nhà đầu tiên của chúng tôi. Mỗi tuần chúng tôi dành ra hai buổi tối gọi là “tối gia đình”. Chúng tôi có nhiều thời gian ở bên nhau hơn, và thích cùng nhau làm vườn, trồng cây. Tôi chưa bao giờ nhận ra công việc quét sân, nhổ cỏ lại thú vị đến thế.

Có một điều chắc chắn, chúng ta trực tiếp kiểm soát hành vi của mình. Còn với hành vi của người khác, chúng ta chỉ kiểm soát gián tiếp dựa trên những cách thức tác động mà chúng ta dùng. Trên đời còn có nhiều thứ chúng ta không thể kiểm soát, ví dụ như thời tiết, nền kinh tế, gia đình thông gia, gen di truyền. Điểm mấu chốt của ba thách thức này (kiểm soát trực tiếp, kiểm soát gián tiếp và không thể kiểm soát) là như nhau: bạn phải bắt đầu bằng cách thay đổi bản thân mình: thói quen, các phương pháp tác động hoặc thái độ của bạn. Cặp vợ chồng trong câu chuyện này đã chọn lựa và thay đổi hoàn cảnh của mình. Kết quả là cuộc sống của họ đạt đến sự hài hòa, yên bình, hạnh phúc trong đời sống của mỗi thành viên lẫn cả gia đình. Họ thay đổi phương pháp tác động đến người khác bằng Thói quen 5: Lắng nghe để được thấu hiểu. Họ thay đổi phương pháp tác động đến sếp của người chồng bằng cách can đảm tìm kiếm sự đồng cảm (nửa cuối của Thói quen 5) và bằng cách đi đến một thỏa thuận hai bên cùng có lợi (Thói quen 4 và 6: Tư duy cùng thắng và Đồng tâm hiệp lực). Thật tuyệt vời khi nhìn thấy sự tự do mà con người thật sự có được khi họ đứng ra chịu trách nhiệm cho cuộc đời mình và có tinh thần chủ động.

Không bao giờ là quá trễ cho một sự thay đổi

Câu chuyện thể hiện những thành tố cơ bản của quá trình thay đổi: tự nhận thức, chịu trách nhiệm, biểu hiện đáng tin cậy và sự hỗ trợ trong nhóm.

Tôi là một giáo viên dạy học cho người lớn. Trong buổi giới thiệu trong một khóa học do tôi đứng lớp, khi mọi người cho biết lý do tại sao họ có mặt ở đây, một người đàn ông đứng dậy và nói, “Tên tôi là Harry. Năm nay tôi 76 tuổi. Sở dĩ tôi có mặt ở đây là vì bà xã tôi gửi tôi đi học.” Cả lớp cười rộ lên, nhưng cái ông Harry ấy vẫn tỏ ra rất nghiêm túc. Ông tiếp tục, “Vợ tôi bảo rằng đây là cơ hội cuối cùng của tôi. Nếu tôi không làm ăn cho ra hồn thì tôi chỉ có nước cuốn gói ra khỏi nhà. Ông biết đấy, tôi suốt đời là một kẻ không ra gì. Ông có nghĩ là mọi chuyện đã quá trễ đối với tôi không?”

Tôi trả lời, “Sẽ là quá trễ nếu ông không bắt đầu ngay bây giờ.”

Trong khi khóa học diễn ra, cả nhóm lấy ông làm đề tài nghiên cứu. Harry là một người mà bạn không muốn yêu quý đâu, nhưng bạn sẽ vẫn yêu quý ông như thường. Harry rất dễ thương và có phần tinh quái. Bạn có thể thấy lý do tại sao vợ ông đi đến quyết định chấm dứt mọi ràng buộc với ông. Tài khoản tình cảm của vợ ông đã hoàn toàn trống rỗng. Ông ký gửi vào tài khoản tình cảm quá ít mà lại rút ra quá nhiều trong nhiều năm qua. Trong thực tế, bà không còn tình cảm quyến luyến gì với người chồng nữa. Thông qua những bài thực hành, tư vấn và giảng giải, Harry bắt đầu ký gửi vào tài khoản tình cảm của vợ. Đầu tiên, vợ ông không tin là ông thành thật và điều này khiến ông nản lòng. Ông buồn vì bà không thể nghĩ rằng, “Coi kìa, ông xã mình thay đổi ghê chưa!” Harry muốn bỏ cuộc, nhưng cả nhóm không cho phép ông làm thế. Họ nói, “Tài khoản tình cảm của vợ ông đã bị rút hết rồi, ông phải kiên trì chứ.”

Thế là Harry bắt đầu phụ làm việc nhà, những việc mà ông chưa mó tay vào làm bao giờ. Ông đem rác đi đổ, tự tay dọn dẹp nhà cửa, mang chén dĩa ra bồn rửa chén và bắt đầu có động thái đỡ đần bà xã việc này việc kia. Đấy là bước chuyển biến đầu tiên của ông. Tuy vậy, vợ ông chưa cảm thấy tin tưởng, bà vẫn giận dữ cho rằng, “Ôi dào cứ làm bộ thế thôi, chẳng được lâu đâu.” Thế là ông tiếp tục làm những việc nho nhỏ, chẳng hạn như rửa sạch xe và đổ xăng đầy bình trước khi bà lái xe ra khỏi nhà.

Nếu về nhà mà thấy vợ đang bận rộn, Harry sẽ ân cần hỏi, “Tôi chạy ra cửa hàng mua đồ cho mình nhé? Có việc gì cho tôi làm không?” và ông cứ kiên trì làm những việc như thế. Ông cũng bắt đầu đưa vợ đi ăn trưa và làm tất cả những việc đại loại như vậy. Bạn thấy đấy, tình yêu như ngọn lửa đã tàn nhưng vẫn có thể thổi bùng lên.

Lớp chúng tôi sinh hoạt hai giờ mỗi tuần trong suốt 11 tuần lễ, vì thế chúng tôi có thể theo dõi diễn biến trong từng tuần một. Nhiều tuần lễ trôi qua, người vợ bắt đầu tin tưởng chồng và cảm thấy dường như chồng mình có thay đổi thật. Trong buổi học cuối cùng, Harry đến lớp với nụ cười rạng rỡ. Ông bước lên trên bục, ôm tôi một cái thật chặt. Tôi giữ ông lại và nói, “Này Harry, đây không phải là một trò tinh quái của ông chứ?” Ông đáp, “Ồ không, cái ôm này là của bà nhà tôi đấy. Bà ấy đã làm bánh cho cả lớp ăn. Bà ấy muốn tôi nói với cả lớp rằng tôi có thể ở lại nhà – tôi không phải cuốn gói ra khỏi nhà nữa!”

* Sự hỗ trợ thật sự trong một nhóm, sự quan tâm chân thành và ý thức trách nhiệm không chỉ khiến một ông già 76 tuổi có sức mạnh làm lại từ đầu, mà còn là những thành tố thông thường giúp cho nỗ lực thay đổi thành công. Những sự việc đơn lẻ có thể bắt đầu một tiến trình thay đổi, nhưng thường là chưa đủ để phát huy tác dụng. Cả quá trình thay đổi lẫn sự củng cố mang tính hệ thống dựa trên những nguyên tắc phổ quát, hiển nhiên và bất biến là cần thiết.

Nhiều năm về trước, vào cuối một học kỳ ở trường đại học, tôi nhớ đã hỏi vị giáo sư vừa thuyết trình xong rằng, “Nếu thầy có thể bắt đầu lại sự nghiệp của mình một lần nữa, thầy sẽ làm điều gì khác đi?” Ngoài việc giảng dạy, ông còn là một diễn giả nổi tiếng thế giới. Câu trả lời của ông vừa thú vị vừa ý nghĩa, và tôi tin rằng cùng với nhiều điều khác, nó có một tác động rất lớn trong cuộc đời tôi. Ông nói, “Tôi sẽ lập một tổ chức”. Khi tôi hỏi để làm gì thì ông nói, “Như vậy nó sẽ tạo ra sức ảnh hưởng lâu dài và bền vững - một quá trình chứ không phải một sự kiện.” Chính nguyên tắc này đã khiến tôi rời khỏi trường đại học mà tôi tham gia giảng dạy nhiều năm để bắt đầu thành lập doanh nghiệp của mình.

Sống cho ngày hôm nay

Tôi thật sự khâm phục sự phát triển ý thức chủ động của cô gái trẻ trong câu chuyện, thông qua việc sử dụng cả bốn khả năng thiên phú của con người (tự nhận thức, trí tưởng tượng, lương tâm và ý chí độc lập). Bạn hãy chú ý đến chuyển biến trong tư tưởng của cô: từ một nạn nhân trở thành một người sáng tạo cuộc sống cho chính mình. Hãy suy nghĩ về câu nói: “Việc lên kế hoạch là vô giá, nhưng các bản kế hoạch thì vô giá trị”.

Ngồi trong phòng chăm sóc đặc biệt, trông anh trai Byron của tôi đang trong cơn hôn mê, tôi luôn tự hỏi: “Tại sao? Tại sao mình có thể thoát khỏi tai nạn kinh khủng ấy mà không hề hấn gì?” Đầu anh tôi bị băng kín sau vụ chấn thương sọ não nghiêm trọng, đôi mắt nhắm nghiền của anh sưng húp không thể nào mở ra được. Các bác sĩ cho chúng tôi biết, anh có thể không sống nổi qua đêm nay.

Họ nói rằng vụ tai nạn mà tôi thoát khỏi một cách thần kỳ có thể để lại một di chứng kinh khủng trong cuộc đời tôi, hệ quả của chứng viêm nhiễm kinh niên rất nghiêm trọng và gây ra tác động rất xấu đến nhiều cơ quan nội tạng. Sau này, căn bệnh đó có thể mang đến nhiều khó khăn và thử thách ghê gớm cho cuộc sống của tôi.

Tai nạn xảy ra vào năm tôi 9 tuổi, khi ấy tôi mơ trở thành người kế tục Mary Lou Retton (1) . Tôi sống sót sau tai nạn, nhưng ước mơ của tôi tan thành mây khói khi tôi bắt đầu cảm thấy đau ở cổ tay và đầu gối một năm sau đó. Bác sĩ chẩn đoán tôi bị chứng viêm khớp của trẻ vị thành niên, nhưng nhiều khả năng căn bệnh sẽ thuyên giảm khi tôi lớn lên. Trong lúc chờ đợi, họ khuyên tôi từ bỏ môn thể dục dụng cụ vì tác động không tốt của nó lên cơ thể. Nước mắt tôi tuôn trào, nhưng những hoạt động, ước mơ và mục tiêu của tôi chỉ bị chuyển đổi. Học vấn, bóng rổ, bơi lội, tennis, trượt tuyết, lướt ván trở thành niềm đam mê mới trong đời tôi.

Vào năm lớp 10, tôi bắt đầu cảm thấy đau khớp khắp người trầm trọng. Tôi cảm nhận từng cử động nhỏ trong khớp và xương. Trở mình trên giường, ngồi dậy đi vào nhà tắm, cột dây giày hay đánh răng, tất cả đều đòi hỏi một nỗ lực ghê gớm. Câu hỏi, “Không biết mình còn có thể đi lại hoặc chạy nhảy bình thường được không?” đã vài lần hiện lên trong đầu tôi. Tôi còn nhớ rất rõ đứa em gái ngây thơ của tôi đã thì thầm hỏi mẹ, “Mẹ ơi, Elisa sắp chết phải không?”

Qua nhiều lần xét nghiệm, tôi biết mình mắc bệnh ban đỏ lupus không thể chữa được. Lupus là căn bệnh tự miễn dịch tấn công vào các tế bào cơ thể. Tôi tự thuyết phục bản thân rằng đó là bí mật của tôi. Bất chấp căn bệnh của mình, tôi cũng giống như tất cả mọi người và không gì có thể ngăn cản tôi làm những việc mà tôi hằng mơ ước và hy vọng. Tôi học được rằng nụ cười rạng rỡ trên môi và quyết tâm sắt đá trong tim là điều duy nhất giúp tôi giữ vững tinh thần, cho tôi sức mạnh để tiếp tục đi tới [Thói quen 1: Chủ động].

Tôi tốt nghiệp phổ thông trung học nhờ vào sự trợ giúp của liều lượng thuốc men khổng lồ. Tôi biết mình sẽ sống với căn bệnh này suốt đời nhưng lại cho rằng cái cảnh mà tôi trải qua ở trung học là thử thách cuối cùng, và tôi có thể chịu được bất kỳ chuyện gì xảy ra sau này.

Học đại học là mục tiêu tiếp theo trong đời tôi [Thói quen 2: Bắt đầu bằng cái kết trong tâm trí]. Tôi nôn nóng chờ đợi đến lúc mình có thể dọn ra ngoài ở, tự nấu bữa ăn cho mình, trở nên độc lập và sống cuộc đời sinh viên. Học kỳ đầu tiên quả thật rất khó khăn khi phải điều chỉnh để phù hợp với hoàn cảnh mới, nhưng tôi yêu thích thử thách này và những ký ức mà tôi đang tạo ra. Vào dịp Giáng sinh, tôi trở về nhà sum họp gia đình, đó cũng là lúc tôi bắt đầu có những triệu chứng mà tôi chưa từng biết đến. Cơ thể tôi bắt đầu trữ nước và chẳng bao lâu sau, trông tôi như bà bầu sắp đẻ đến nơi. Chuyện gì đã xảy ra?

“TÔI THUYẾT PHỤC BẢN THÂN RẰNG ĐÓ LÀ MỘT BÍ MẬT CỦA TÔI. BẤT CHẤP HOÀN CẢNH CỦA MÌNH, TÔI CŨNG GIỐNG NHƯ TẤT CẢ MỌI NGƯỜI VÀ CĂN BỆNH NÀY KHÔNG THỂ NGĂN CẢN TÔI LÀM NHỮNG VIỆC MÀ TÔI HẰNG MƠ ƯỚC VÀ HY VỌNG.”

Một lần nữa, tôi quay lại phòng khám, và phát hiện căn bệnh lupus đang tấn công vào thận. Tôi quyết tâm trở lại trường trong vòng chưa đến một tuần, vì thế tôi cần được chữa trị cấp tốc. Nhưng các bác sĩ cảnh báo rằng, nhà trường không phải là lựa chọn tốt nhất của tôi trong học kỳ tới. Tôi quay lại bệnh viện điều trị đặc biệt trong một tuần và sau đó là bốn tháng truyền dịch dài đằng đẵng. Tôi, một cô gái 19 tuổi, đang nỗ lực hết sức mình để có được tấm bằng đại học và sống năng động như bất kỳ ai, nhưng cơ thể tôi không cho phép tôi làm điều đó.

Sau nhiều tháng chữa trị ở bệnh viện, với kim chích, truyền dịch và các xét nghiệm bất tận, cơ thể tôi từ từ giảm bớt lượng nước tích trữ. Mặc dù chức năng thận khi đã hỏng thì không bao giờ có thể hồi phục hoàn toàn, với những loại thuốc đặc trị, tôi đã có thể trở lại với những hoạt động thường ngày và quay về trường để thực hiện một khởi đầu mới. Tôi bị lỡ mất một học kỳ, nhưng bắt kịp được chương trình vào những kỳ nghỉ.

Chuyên ngành truyền thông của tôi đòi hỏi tất cả sinh viên phải trải qua một kỳ thực tập trước khi ra trường. Học kỳ mùa đông là khoảng thời gian tôi đi thực tập và lễ tốt nghiệp sẽ diễn ra vào tháng tám. Tôi may mắn có được cơ hội thực tập mơ ước và được làm việc với những con người tài năng trong lĩnh vực của mình. Kỳ thực tập trôi qua được hai tuần thì những triệu chứng cũ lại xuất hiện, cơ thể tôi bắt đầu trữ nước và sưng tấy lên. Không thể nào, chuyện này không thể xảy ra vào đúng kỳ thực tập mà tôi hằng mong đợi. Tôi biết rõ điều gì sẽ xảy ra và cái mà tôi phải đối mặt trong vòng 3 - 4 tháng sắp tới. Chỉ có điều lần này tôi sẽ không nghỉ học. Trong tâm tưởng, tôi luôn nhắc nhở mình rằng, tôi sẽ không từ bỏ trường học, kỳ thực tập, tất cả mọi thứ.

Một lần nữa, trông tôi lại giống như người mang thai 9 tháng và tôi không thể tự mặc quần áo được. Hai chân tôi sưng phù như chân voi với nhiều vết rạn. Trên mặt tôi, các mao mạch bị vỡ, để lại những vết tím bầm màu mận chín và sưng phồng lên hàng tháng trời. Bạn bè và bạn học cùng lớp, trước đây nhìn tôi như người bình thường, nay im lặng một cách khác thường và giương mắt nhìn tôi khi tôi nỗ lực hết sức để tiếp tục thực hiện những hoạt động hàng ngày. Không biết bao nhiêu lần tôi chỉ muốn đào lỗ chui xuống đất, náu mình chờ cho mọi điều tồi tệ trôi qua. Nụ cười mà tôi học được cách dán lên môi mình từ năm lớp 10 đã giúp tôi tiếp tục bước tiếp. Tôi tin rằng chuyện này rồi sẽ kết thúc, chỉ là không biết vào lúc nào thôi. Triệu chứng của căn bệnh lupus thay đổi trong mỗi lần phát bệnh và lần này tôi có thể chiến đấu mà không phụ thuộc quá nhiều vào bệnh viện. Thế là tôi đã có thể – một cách đau đớn và khó nhọc – tiếp tục sống theo cách tôi muốn. Mỗi ngày tôi một khá hơn và một thời gian sau, tôi đã khỏe lại. Mục tiêu tốt nghiệp của tôi hoàn tất trong vòng 4 năm, bất chấp tình trạng sức khỏe của mình.

Nghề nghiệp là mục tiêu kế tiếp của tôi. Tôi nóng lòng áp dụng những kiến thức và kinh nghiệm vào công việc. Tôi đã tìm được một công việc tuyệt vời và dần dần thích ứng với cuộc sống mới. Những thử thách mà tôi trải qua thế là quá đủ rồi. Vậy mà mới vào làm việc được hai tháng và trong khi cố hết sức mình để gây ấn tượng tốt thì tôi lại phát bệnh một lần nữa. Tại sao? Tại sao? Tại sao?

Lại điều trị. Mỗi lần như vậy, quả thận của tôi lại yếu hơn và các liều thuốc lại mạnh hơn, với những tác dụng phụ ghê gớm. Tôi chiến đấu với những cơn buồn nôn, ngất xỉu, rụng tóc, rỗng xương, những vết bầm tím, chứng nhạy cảm với ánh sáng mặt trời - hệ quả của việc cơ thể tôi hàng ngày phải lệ thuộc quá nhiều vào thuốc. Nguy cơ phải thay thận chỉ là vấn đề thời gian, không ai có thể biết trước được.

Sống chung với bệnh lupus như sống chung với lũ, không bao giờ biết được khi nào nó sẽ tấn công tôi, triệu chứng nào tôi phải trải qua, mất bao lâu để hồi phục và phải trả bao nhiêu tiền cho những lần trị liệu. Sinh con là điều không thể xảy ra, và ý nghĩ không biết có ai đó trên đời chấp nhận tôi cùng với căn bệnh của tôi, luôn là nỗi lo canh cánh trong lòng. Tôi đã học được việc không đặt ra câu hỏi “Tại sao?” nữa mà thay vào đó là “Mình có thể rút ra được gì từ trải nghiệm này?” Những mục tiêu mà tôi đề ra là những điều tôi biết mình có thể thực hiện được, nhưng những trở ngại sẽ luôn xuất hiện trên đường tôi đi. Tôi sống cho hiện tại và những gì mà tôi có thể làm được trong ngày hôm nay, không phải quá khứ mà cũng chẳng phải tương lai. Bởi vì với tôi, tương lai là thứ mà tôi không thể lên kế hoạch trước được.

* Thật là một cô gái có nghị lực phi thường! Tôi xin phép được nêu ra bốn điểm sau :

Thứ nhất, những người nghiên cứu đặc tính của những cá nhân chịu được áp lực lớn chủ yếu tập trung vào ba thái độ, và cả ba đều thể hiện rõ trong cô gái trẻ này, đó là: chấp nhận thử thách, làm chủ tình thế và quyết tâm sắt đá.

Thái độ chấp nhận thách thức giúp bạn học hỏi từ những điều mình đã trải qua, dù đó là kinh nghiệm tích cực hay tiêu cực, thay vì mong muốn một cuộc sống yên ổn, dễ dàng .

Làm chủ tình thế, về cơ bản, giúp bạn tập trung vào những việc bạn có thể làm được, dù nó có nhỏ đến mức nào; kết quả là bạn sẽ không trở thành nạn nhân, hay rơi vào thế bị động, bất lực không biết làm gì.

Quyết tâm sắt đá có sức mạnh giúp bạn trụ lại để thực hiện những nhiệm vụ hoặc mục tiêu khác nhau, như hoàn thành chương trình đại học, chứ không chỉ là những việc mang tính chất đối phó. Thứ hai, hãy chú ý đến việc cô gái trẻ này đã chuyển từ câu hỏi “Tại sao?” sang câu hỏi, “Mình có thể rút ra được gì từ việc này?” Trong lúc đấu tranh để sinh tồn trong trại tập trung của Phát xít Đức, Viktor Frankl đã học được cách đặt ra cho mình câu hỏi, “Cuộc đời này đòi hỏi ở mình điều gì?” thay cho, “Tôi muốn gì từ cuộc đời này?” Ông cũng chất vấn những người tuyệt vọng và những người có ý định kết liễu đời mình bằng câu hỏi, “Cuộc đời đòi hỏi gì ở bạn? Bạn sống vì cái gì? Bạn tìm được ý nghĩa nào trong cuộc sống?” thay cho câu hỏi, “Bạn mong muốn điều gì trong đời?” Đó là lý do tại sao Frankl nói: ý nghĩa cuộc sống của mỗi người thường được khám phá chứ không phải sáng tạo. Khi bạn đặt câu hỏi, “Cuộc đời đòi hỏi gì ở tôi?”, bạn đang lắng nghe tiếng nói của tâm hồn. Giống như chiếc máy ra-đa, tâm hồn của bạn sẽ dò xét những bổn phận trách nhiệm và hoàn cảnh của bạn rồi đưa ra lời chỉ dẫn.

Thứ ba, lời khẳng định “Việc lên kế hoạch là vô giá, nhưng các bản kế hoạch thì vô giá trị” thật minh triết. Mặc dù tôi không hoàn toàn đồng ý rằng các bản kế hoạch là vô giá trị, tôi nghĩ rằng lời nhận xét trên muốn nói đến việc thay đổi hoàn cảnh và từ đó, nó sẽ dẫn đến những ý tưởng quan trọng. Hãy lấy cô gái trẻ trong câu chuyện này làm ví dụ. Tất cả những kế hoạch và mong muốn của cô lần lượt gặp trở ngại, bản thân cô gặp hết thất vọng này đến thất vọng khác, vì thế mà cô bắt đầu định nghĩa Thói quen 2: Bắt đầu bằng cái kết trong tâm trí, trong việc học hỏi, thích ứng, đương đầu, điều chỉnh và lạc quan tin tưởng.

Cuối cùng, Lloyd C. Douglas đã viết một câu chuyện rất hay nhan đề “Sự hiểm nguy quý báu” (Precious Jeopardy). Câu chuyện này, ở một khía cạnh nào đó, tương đồng với cuộc hành trình của cô gái trẻ. Khi cuộc sống của bạn bị đe dọa, bạn sẽ biết nâng niu sự sống. Cuộc sống quý giá vô ngần, nhưng nó thường xuyên bị đe dọa bởi những yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát của chúng ta. Trong nhiều năm qua, gia đình tôi vẫn đọc “Sự hiểm nguy quý báu” vào dịp Giáng sinh bởi vì nó khiến chúng tôi cảm thấy tràn đầy cảm hứng và hạnh phúc, nhất là khi chúng tôi hồi tưởng về năm cũ, lên kế hoạch cho năm mới và quan trọng hơn là sống với mỗi phút giây hiện tại với lòng biết ơn sâu sắc.

Tiệm bán hoa của tôi

Câu chuyện này là minh chứng hùng hồn về cách mà tâm trí con người sáng tạo ra thế giới. Nếu chúng ta nuôi dưỡng một ước mơ sâu thẳm trong lòng, nó sẽ không chỉ bắt đầu tác động đến thái độ và hành động của chúng ta, nó còn vươn xa tác động đến cả hoàn cảnh hiện tại. Lưu ý là tất cả mọi vật đều được sáng tạo hai lần – đầu tiên trên phương diện tinh thần và sau đó trên phương diện vật chất (Thói quen 2: Bắt đầu bằng cái kết trong tâm trí). Người phụ nữ này nuôi dưỡng một tuyên ngôn sứ mệnh sâu thẳm trong tim và nó bắc nhịp cầu nối giữa ước mơ của bà với việc thực hiện ước mơ đó.

Từ khi còn ngồi trên ghế phổ thông, tôi đã mơ sở hữu một cửa hàng bán hoa. Vào đại học, tôi học ngành trồng cây cảnh. Dưới sức ép của hôn nhân, li dị và nuôi con, ước mơ ấy tàn lụi lúc nào không biết. Thật trớ trêu, chính cái chết của con trai tôi đã làm sống lại ước mơ đó. Khi tôi ngắm nhìn những bông hoa tươi đẹp mà người thân và bạn bè mang đến chia buồn với chúng tôi, có một cái gì đó xốn xang trong lòng. Khi chạm tay vào những cánh hoa và ngửi mùi hương của chúng, tôi nghĩ: “Đây rồi, điều mà ta tìm kiếm bấy lâu nay – cảm giác này, những sắc màu rực rỡ này, mùi hương này. Thế mà trước giờ ta lại quên bẵng mất.” Tôi hình dung trong đầu một người bán hoa đang bày biện những bông hoa đẹp, để chúng có thể làm bừng sáng cuộc sống của con người vào những thời điểm đen tối nhất. Tôi biết mình muốn giúp đỡ người khác theo cách ấy.

Khi tôi mường tượng về ngày sinh nhật thứ 80 của tôi như một phần trong Tuyên Ngôn Sứ Mệnh Cá Nhân, tôi nghĩ về cửa hàng hoa của riêng mình. Tôi hình dung tất cả những người tôi có thể giúp đỡ: ngày những đứa trẻ chào đời, đám cưới, sinh nhật và ngày ai đó từ giã cõi đời. Trong những ngày đó, tôi có thể giúp mọi người thể hiện sự quan tâm của họ. Tôi không thể tưởng tượng cách tận hưởng cuộc sống nào hạnh phúc hơn thế. Đến lúc phải viết ra Tuyên Ngôn Sứ Mệnh Cá Nhân, tôi trân trọng viết ra giấy rằng tôi nhất định sẽ làm chủ một cửa hàng bán hoa. Chỉ cần nhìn nét chữ của mình, tôi đã có cảm giác ước mơ đó trở nên thật hơn.

Khoảng một năm sau, tôi gặp chủ cửa hàng bán hoa Ocean Shores. Tôi hỏi, “Cửa hàng mình buôn bán thế nào?” Họ đáp, “Ồ chúng tôi đang tính sang lại cửa hàng đây. Chưa có ai mua cả. Bà có muốn mua lại không?”

Những lời này đánh trúng vào tim tôi. Thay vì nói, “Tôi không thể,” hay đưa ra những cái cớ như, “Ôi tôi cũng muốn lắm nhưng chưa phải lúc,” hoặc “Tôi có một công việc toàn thời gian, còn phải đơn thân nuôi hai đứa con nữa”, lúc ấy trong tôi chỉ có một ý nghĩ, “Đúng rồi. Đây chính là cơ hội của mình. Cơ hội để hiện thực hóa ước mơ.”

Thế là tôi bắt tay vào hành động: xem lại bản báo cáo lời lỗ của họ, thuê một cố vấn kinh doanh để thẩm định xem cửa hàng này có sinh lợi không. Tôi có đủ số vốn mình cần để mua lại cửa hàng hoa.

Bây giờ tôi đã sở hữu cửa hàng hoa của mình. Tất cả những quyết định trong kinh doanh và cách thức làm việc với nhân viên của tôi đều được cân nhắc theo những gì ước mơ ban đầu mách bảo. Tuyên Ngôn Sứ Mệnh Cá Nhân đã cho tôi sự can đảm, và tôi đang làm những gì mà tôi thật sự ao ước. Tôi biết rằng với việc sở hữu cửa hàng hoa, ước mơ của riêng tôi đã thành hiện thực. Có thể những người khác muốn sở hữu cả thế giới. Tôi thì chỉ muốn làm cho nó đẹp hơn mà thôi.

“KHI ĐẾN LÚC PHẢI VIẾT RA TUYÊN NGÔN SỨ MỆNH CỦA MÌNH, TÔI VIẾT RẰNG, MỘT NGÀY NÀO ĐÓ TÔI SẼ SỞ HỮU MỘT CỬA HÀNG HOA. CHỈ CẦN NHÌN THẤY NÉT CHỮ CỦA MÌNH, TÔI ĐÃ CÓ CẢM GIÁC ƯỚC MƠ CỦA MÌNH TRỞ NÊN THẬT HƠN.”

* Trí tưởng tượng là vô hạn và đi cùng với những khả năng. Trí tưởng tượng mạnh mẽ hơn ký ức. Ký ức bị giới hạn bởi những sự việc trong quá khứ. Khi người phụ nữ này dùng trí tưởng tượng và ước mơ của mình làm tiêu chí đưa ra quyết định, chúng trở thành lời tiên tri thành hiện thực. Tiềm thức của chúng ta nắm bắt những trải nghiệm và cơ hội để biến những ước mơ trong tưởng tượng thành hiện thực. Những ước mơ như thế đốt lên niềm hứng khởi và hy vọng trong tim mọi người.

Cơn ác mộng giữa ban ngày

Câu chuyện sau chuyển tải một thông điệp có ý nghĩa sâu sắc. Hãy cảm nhận nỗi buồn sâu xa của người đàn ông này và sức mạnh tích cực của ý nghĩ có một khoảng cách giữa tác nhân kích thích và phản ứng.

Sau khi tốt nghiệp đại học, tôi trở thành một kỹ sư thành đạt. Khi sắp bước sang tuổi 30, tôi nghe theo con tim mình mách bảo. Tôi bỏ nghề và ghi danh vào học ở một trường dòng.

Tôi dồn hết tâm sức vào học tập và tốt nghiệp với danh hiệu thủ khoa, tôi cũng nhận được phần thưởng của trường hàng năm. Ngay trước khi tốt nghiệp, vợ chồng tôi và đứa con trai mới sinh - Seth - chuyển đến chỗ ở mới để tôi có thể tham gia công tác giảng dạy cho những người độc thân ở một nhà thờ lớn. Một lần nữa, tôi lại thành công và tận hưởng cuộc sống đầy ý nghĩa của một mục sư, nhằm tạo nên sự khác biệt trong cuộc đời của những người xung quanh.

Gia đình tôi hân hoan trong cuộc sống mới. Chúng tôi đang chờ đợi đứa con thứ hai chào đời vào hai tháng tới. Cuộc sống thật tươi đẹp. Một đêm nọ, trong khi vợ tôi - Julia - đang nằm nghỉ trên ghế sofa, tôi quyết định mang khẩu súng ngắn ra lau chùi. Trong lúc tôi làm việc đó, không may súng bị cướp cò và bắn trúng vợ tôi. Các bác sĩ không thể cứu sống được cô ấy cũng như đứa trẻ sắp chào đời.

Trời đất như sụp đổ dưới chân tôi. Thật là một cơn ác mộng giữa ban ngày. Cảm xúc trong tôi đi từ chỗ chối bỏ sự thật đến kinh hãi tột cùng sang trạng thái tuyệt vọng và cuối cùng là hoàn toàn trống rỗng. Ở tuổi 33, cuộc đời tôi ngừng lại một cách đột ngột. Vài tháng sau tai nạn kinh hoàng đó, tôi dọn đến sống với cha mẹ. Tôi không thể sống một thân một mình nữa, nhưng vẫn tiếp tục làm mục sư cho giáo đoàn trong gần 2 năm. Thật ra, mọi người chăm sóc nâng đỡ tôi thì đúng hơn. Nhưng tôi buộc phải ngừng lại, bởi vì hoàn cảnh này là một sự nhắc nhở đầy đau thương về cuộc sống của tôi với Julia. Bạn biết không, khi bạn là một lãnh đạo tôn giáo, gia đình vợ con bạn chính là một phần không thể tách rời khỏi công việc. Tôi không thể nào bước vào thánh đường mà không cảm thấy đau thương và hối hận. Thế là tôi từ bỏ công việc đã từng đem lại cho tôi biết bao niềm vui.

Tuy vậy, tôi cũng không khá hơn bao nhiêu. Một người bạn giới thiệu cho tôi công việc bán thiết bị xây dựng hạng nặng. Tôi chưa bao giờ bán những máy móc thiết bị lớn như thế, thậm chí lúc đầu tôi còn chẳng biết tên gọi của một số thành phần trong máy. Mặc dù công việc này không cần sử dụng đến đầu óc nhiều nhưng đối với tôi đó là một may mắn bất ngờ. Tất cả những việc tôi cần làm là giới thiệu sản phẩm, bán vài máy nén hoặc máy xúc trong một tháng là xong nhiệm vụ. Chẳng có gì kích thích trí tuệ hoặc thách thức tôi hết. Tôi chưa đến được giai đoạn đó. Tôi vẫn còn tê liệt. Cả trí óc, tinh thần lẫn tâm hồn tôi vẫn đang cố gắng xử lý những gì đã xảy ra. Vì thế, đây chính là loại hình công việc mà tôi cần.

Trong một khoảng thời gian, cuộc đời tôi chạy ở chế độ tự động. Tôi thức dậy, cho Seth ăn rồi đưa con đến nhà trẻ, đi làm, đến giờ đón con về, nấu bữa tối, tắm rửa rồi đi ngủ. Trước tai nạn, tôi là một người năng động đầy sức sống. Tôi vạch ra những mục tiêu và lần lượt thực hiện từng cái một. Nhưng giờ đây, tôi không còn nghĩ ra bất cứ điều gì để thực hiện nữa. Tôi có thể làm những việc nhỏ nhặt không tên hàng ngày như đi mua sữa chẳng hạn. Nhưng tôi không thể khiến mình làm những việc quan trọng. Ví dụ, tôi không thể ngồi xuống lên kế hoạch cho hai cha con tôi. Tôi đơn thuần không thể nghĩ về một điều gì đó xa xôi hoặc hứng thú với tương lai.

Tôi bắt đầu mang quyển sách “First Things First” (Ưu Tiên Cho Điều Quan Trọng Nhất) ra công viên ngồi đọc. Mỗi lúc tôi đọc vài trang. Khi đọc đến đoạn nói về tác nhân kích thích và phản ứng, tôi bỗng thức tỉnh. Tôi biết rằng mình đang đứng trong khoảng không gian giữa tác nhân kích thích và phản ứng. Trong suốt ba năm qua, tôi chậm chạp nhích từng phân một, dịch chuyển đến thời điểm mà tôi có thể phản ứng. Và cuối cùng, sau ba năm, tôi cảm thấy mình có thể phản ứng trước cái chết của người vợ thân yêu.

Cảm giác này không phải là một trải nghiệm tức thời. Chậm chạp, từ từ, tôi cảm thấy mình có khả năng kiểm soát hơn, chủ động hơn, hành động hơn. Tôi còn nhớ đã nói chuyện với người bạn tốt nhất của tôi, anh ấy cũng là một mục sư. Tôi nói, “Tôi lại trải qua tất cả những cảm giác lạ lùng này một lần nữa. Có một điều gì đó không ổn.”

Anh ấy trả lời, “Phil à, tôi nghĩ rằng cậu đang thức tỉnh đấy.”

“Anh nói tôi thức tỉnh nghĩa là sao?”

“À, cuối cùng thì cậu cũng đã sẵn sàng phá vỡ cái vỏ bọc của mình. Cơ thể cậu, trí óc cậu và trái tim cậu đã hồi sinh. Chính vì thế mà tôi nói cậu đã thức dậy sau một cơn mê dài.”

Một trong những mục tiêu đầu tiên mà tôi đề ra là đọc hết quyển sách “Ưu Tiên Cho Điều Quan Trọng Nhất”. Tôi từng là một con mọt sách trước cái chết của vợ tôi, sau đó thì tôi không đọc một quyển sách nào trong suốt ba năm. Hình như tôi còn không đọc cả tạp chí nữa. Càng đọc, tôi càng có sức sống hơn. Tôi cảm thấy mình được trang bị tốt hơn để tiến đến tương lai và sẵn sàng định hình tương lai của mình, chứ không để mặc cho chuyện gì đến thì đến.

Mục tiêu thứ hai của tôi là để lại di sản cho con trai tôi. Tôi không muốn cái di sản ấy là một cuộc đời trôi nổi không biết đi đâu về đâu. Tôi quyết định tập trung xây dựng một cái gì đó mà sau này con trai tôi có thể tự hào. Bạn cũng đừng nghĩ là tôi hăng hái nhiệt tình ngay lập tức. Tôi chỉ chậm chạp ngồi dậy và nhận biết xung quanh thôi. Tôi suy nghĩ rất nhiều về những gì quan trọng đối với hai cha con tôi. Phương châm của tôi là sống mỗi ngày như thể đấy là ngày cuối cùng trong đời, nhờ thế mà tôi bao giờ cũng làm những việc quan trọng trước. Tôi cân nhắc xem mình có thể kết hợp cách nghĩ này vào kế hoạch tương lai như thế nào. Sau đó tôi viết ra Tuyên Ngôn Sứ Mệnh Cá Nhân để giúp tôi hồi phục, đóng góp cho đời và xây đắp mối quan hệ bền vững với những người mà tôi yêu thương. Từ từ, nhưng chắc chắn, cuộc đời của cha con tôi trở nên tươi sáng hơn, sống động hơn, tích cực hơn. Kinh Thánh có nói rằng bất cứ cái gì cũng có thời điểm của nó. Vào đúng thời điểm, tôi đã có thể tự mình đứng dậy, đi tiếp con đường của mình.

Bây giờ tôi đã tái hôn và có một cuộc sống gia đình hạnh phúc. Seth yêu người mẹ mới của nó. Tôi còn có hai đứa con gái tuyệt vời nữa - con riêng của vợ sau. Và bánh xe đời tôi đang quay – có phần hơi chậm chạp, có phần hơi cẩn trọng, nhưng dù sao thì nó vẫn quay. Tôi bắt đầu xuất bản bản tin dành cho những gia đình tái hôn như gia đình tôi, tôi mua lại công việc kinh doanh riêng và nhận nhiều lời mời nói chuyện trong năm tới.

Không còn gì phải nghi ngờ, điều khó khăn nhất mà tôi đã làm được là tha thứ cho bản thân mình về vụ tai nạn đó. Khó khăn thứ hai là sống sót qua một giai đoạn đầy đau thương khốn khổ. Cái khó thứ ba là có can đảm nuôi lại những mơ ước rồi bắt đầu quá trình biến những ước mơ ấy thành hiện thực.

Xin bạn hiểu cho là trong tôi vẫn còn cái nỗi đau mà tôi gọi là “ác mộng giữa ban ngày”. Nhưng như Jonh Claypool, một mục sư Tân giáo từng nói khi đứa con gái tám tuổi của ông chết vì bệnh bạch cầu rằng, “Tôi sẽ lại bước đi một lần nữa, nhưng sẽ mãi mãi đi khập khiễng.” Tôi có thể đi cà nhắc, nhưng tôi vẫn tiến về phía trước.

* Tôi muốn chia sẻ với bạn một khoảnh khắc cá nhân đáng nhớ mà tôi đã từng nói đến trong những quyển sách khác của tôi. Chuyện này xảy ra trong thời gian tôi đi nghỉ phép ở Hawaii. Một hôm, tôi lang thang tìm sách giữa các kệ sách ở gian sau của một thư viện trong trường đại học. Có một quyển sách thu hút sự chú ý của tôi. Khi tôi đọc lướt qua những trang sách, mắt tôi nhìn thấy một đoạn văn hấp dẫn, đáng nhớ, đáng kinh ngạc đến mức nó có tác động lớn đến suy nghĩ và cuộc đời tôi.

Đoạn văn này chỉ có ba dòng mà chứa đựng một ý tưởng mạnh mẽ.

GIỮA TÁC NHÂN KÍCH THÍCH VÀ PHẢN ỨNG CÓ MỘT KHOẢNG CÁCH.

TRONG KHOẢNG CÁCH ẤY, CHÚNG TA CÓ SỰ TỰ DO VÀ SỨC MẠNH ĐỂ LỰA CHỌN CÁCH PHẢN ỨNG.

TRONG PHẢN ỨNG ĐÓ CHỨA ĐỰNG SỰ TRƯỞNG THÀNH VÀ HẠNH PHÚC CỦA CHÚNG TA.

Tôi không thể miêu tả tác động của nó đối với tôi đến mức như thế nào. Trong tôi tràn ngập cảm xúc. Tôi cứ suy ngẫm mãi về đoạn văn ấy. Tôi say sưa về sự tự do chứa đựng trong nó. Tôi liên hệ nó đến những gì xảy đến với tôi. Phải, giữa bất cứ điều gì xảy ra với tôi và phản ứng của tôi bao giờ cũng có một khoảng cách. Khoảng cách này là sự tự do và sức mạnh của tôi để lựa chọn cách phản ứng. Và phản ứng đó chính là sự trưởng thành và hạnh phúc của tôi.

Càng suy ngẫm về nó bao nhiêu, tôi càng nhận ra rằng tôi có thể lựa chọn cách tác động ngược lại tác nhân kích thích bấy nhiêu. Tôi có thể trở thành một lực lượng của tự nhiên bằng chính khả năng của mình.

Bạn thành công... nhưng liệu bạn có hạnh phúc?

Tôi thường kể câu chuyện về một người cần mẫn leo từng nấc thang thành công và khi leo đến nấc thang cao nhất, anh phát hiện ra cái thang đó tựa nhầm vào một bức tường khác. Câu chuyện sau minh họa việc Thói quen 2: Bắt đầu bằng cái kết trong tâm trí giúp bạn tìm đúng bức tường để đặt thang vào như thế nào.

Tôi ngồi trong nhà hàng với một chàng trai trẻ đã làm việc cho đại lý của chúng tôi được khoảng 5 năm. Anh có một ngôi nhà khang trang, bãi đậu xe nằm ngay trước cửa nhà và anh còn làm hẳn một cái biển tên bằng đồng gắn trước cổng. Trong bữa ăn trưa, chúng tôi đàm luận về định nghĩa thành công. Tôi đề cập đến Tuyên Ngôn Sứ Mệnh Cá Nhân. Anh nói rằng anh chưa hề nghe đến khái niệm này bao giờ. Để minh họa cho anh cách tạo ra một tuyên ngôn như thế nào, tôi hỏi anh điều gì quan trọng nhất đối với anh. Chàng trai bắt đầu kể ra tất cả những việc mà anh muốn làm. Không có việc gì liên quan đến công việc của anh cả.

“Vậy cậu có cảm thấy hạnh phúc không?” Tôi đặt câu hỏi khi anh nói xong.

Chàng trai trả lời: “Ồ, không.”

Tôi nói, hơi mỉm cười, “Nhưng mà cậu thành công, đúng không?”

Anh bạn trẻ ngồi thừ ra, suy nghĩ rất lung.

Tôi không gặp lại anh bạn ấy trong vài tháng, vì những chuyến công tác của chúng tôi đi về những hướng khác nhau. Một hôm, tôi thoáng thấy anh đi ngoài hành lang. Muốn hỏi thăm cuộc sống của anh ra sao, tôi gọi với theo. “Này, Christian. Cậu đi đâu đấy? Tôi đi với cậu một chút nhé?”

“Tôi chẳng đi đâu cả. Hôm nay là ngày cuối cùng của tôi ở đây,” anh nói với một nụ cười rộng ngoác đến mang tai.

Tôi chỉ biết há hốc mồm kinh ngạc, “Cậu nói sao?”

“Phải, tôi vừa gặp sếp xong. Ông ấy hỏi tôi tại sao lại xin nghỉ việc, tôi bảo ông ấy rằng đấy là lỗi tại ông.”

“Ồ không, cậu đừng đùa thế chứ. Tại sao cậu lại nói với sếp như vậy?”

“Đúng thế, tôi kể cho ông ấy nghe cuộc trò chuyện của chúng ta ở El Paso. Về việc ông đã khiến tôi nhìn lại cuộc đời mình xem có phải là tôi đang làm những việc mà tôi muốn làm hay không.

Sự thật là không phải vậy. Thế là tôi xin nghỉ việc để làm những gì mà tôi thật sự yêu thích. Cảm ơn ông bạn.”

Đã hai năm rồi tôi không gặp lại anh bạn ấy. Sau khi bỏ việc, vợ chồng anh bắt đầu mở một công ty nhỏ làm về lợp mái. Anh thích làm những việc liên quan đến gỗ. Anh từng làm việc ở lĩnh vực truyền thông, bây giờ anh lại đóng đinh lên những tấm lợp và xây cổng. Đoán xem chuyện gì xảy ra? Anh rất hạnh phúc.

* Phương Tây thiên về hành động, còn phương Đông thiên về suy tưởng. Thói quen 2: Bắt đầu bằng cái kết trong tâm trí và Thói quen 3: Ưu tiên cho điều quan trọng nhất nỗ lực bắc một cây cầu nối Đông – Tây: suy ngẫm rồi hành động dựa trên quyết định của mình. Câu chuyện này là một minh họa khá hay cho sức mạnh của sự lựa chọn (Thói quen 1: Chủ động), suy nghĩ xem điều gì là quan trọng nhất (Thói quen 2: Bắt đầu bằng cái kết trong tâm trí) và hành động vì mục tiêu đó (Thói quen 3: Ưu tiên cho điều quan trọng nhất). Người đàn ông trong câu chuyện này đã can đảm thực hiện một sự thay đổi 180 độ bằng cách đặt cái thang thành công dựa vào bức tường hạnh phúc. Cách tốt nhất để dự đoán về tương lai của bạn là tạo ra nó.

Câu chuyện của một người tù

Hãy suy ngẫm về sự thay đổi toàn diện của người đàn ông này, người có một cuộc đời tan nát nhưng đã sống một cuộc sống mỹ mãn trong tù. Hãy chú ý đến tác động tức thời lên tâm trí người này khi ông bắt đầu nhận thức được khoảng cách giữa tác nhân kích thích và phản ứng. Và xem chuyện gì đã xảy ra khi người đàn ông này lựa chọn tập trung vào những việc mình có thể kiểm soát được, thay vì phủ nhận, đổ lỗi và tìm cách trả thù.

Một ngày kia, tôi thức dậy trong bệnh viện và thấy đời mình chỉ còn là một đống đổ nát. Vợ tôi cho biết đã có một tai nạn xe hơi. Tôi uống say trong một bữa tiệc cùng với người bạn tên Frank. Anh ấy ngồi trên xe với tôi khi tôi gây tai nạn sau bữa tiệc. Và Frank đã chết trong tai nạn đó.

Tôi bị kết tội ngộ sát vì đã giết chết bạn mình. Trong khi đợi thi hành án, tôi gia nhập Hội Cai Nghiện Rượu. Tôi bước vào buổi họp đầu tiên với cảm giác mình chẳng có điểm gì chung với những người ở đây cả. Nhưng tôi ra về với cảm giác như thể chưa có nơi nào mà tôi thuộc về nhiều như nơi đây.

Chương trình 12 bước của Hội Cai Nghiện Rượu đã góp phần rất lớn trong việc thay đổi cuộc đời tôi. Tôi cần sự giúp đỡ này, nếu không tôi sẽ chìm đắm trong mặc cảm tội lỗi và nỗi đau trước cái chết của người bạn do chính tôi gây ra. Đó cũng là thời điểm hôn nhân của tôi gặp vấn đề. Tôi phải đối diện với tội ngộ sát. Cơ sở buôn bán xe máy phân khối lớn do tôi làm chủ, đồng thời cũng là một trong những cơ sở lớn nhất nước, lún sâu trong nợ nần. Thói nghiện ngập của tôi thật ra chỉ là triệu chứng của nhiều vấn đề nghiêm trọng khác. Tôi uống rượu cả khi vui lẫn khi buồn. Tóm lại, về mặt cá nhân lẫn sự nghiệp, tôi đều trượt dốc không phanh.

Với sự giúp đỡ của Hội Cai Nghiện Rượu, tôi bắt đầu tìm kiếm lý do để thay đổi cuộc đời. Tôi đọc quyển sách của hội vào năm tôi 34 tuổi. Đó là quyển sách đầu tiên mà tôi đọc từ đầu đến cuối. Quyển thứ hai là quyển 7 Thói Quen Của Người Thành Đạt . Chương sách về tính chủ động thật sự có ý nghĩa lớn đối với tôi, nhất là khi tôi có thể phải lãnh án tù. Tôi chưa bao giờ ngồi tù cả. Tôi cũng không biết chuyện gì sẽ xảy ra với vợ con, gia đình, công việc kinh doanh của tôi nếu tôi phải bóc lịch 30 năm. Đó sẽ là cái giá mà tôi phải trả nếu tôi bị kết án. Nhiều lúc tôi muốn kết liễu cuộc đời mình.

Nhưng rồi tôi nhận ra rằng tôi phải tập trung vào những gì mà tôi có thể kiểm soát được [Thói quen 1: Chủ động]. Trong kinh doanh, tôi chuẩn bị cho đội ngũ quản lý cửa hàng để tiếp quản công việc nếu tôi phải ngồi tù trong thời gian dài. Tôi chia sẻ với họ về những nguyên tắc trong 7 Thói Quen. Tôi cũng tích cực phấn đấu cùng họ để giảm bớt những món nợ của công ty.

Tôi bắt đầu sắp xếp lại cuộc đời mình, nhưng mối quan hệ của vợ chồng tôi vẫn không tốt đẹp hơn. Vợ tôi phải chịu đựng quá nhiều trong thời gian này, lại phải chăm sóc người em trai bị bệnh ở Florida. Tôi có đến thăm cô ấy, nhưng rõ ràng là khoảng cách giữa chúng tôi ngày một xa hơn.

Rồi một hôm, tôi bắt đầu có cảm giác bị co rút hết sức đau đớn từ thắt lưng trở lên và hai cánh tay. Hóa ra tôi bị tổn thương xương cổ trong vụ tai nạn, khi tôi đập đầu vào nóc xe. Vết đứt phạm vào tủy sống và tôi phải trải qua một cuộc giải phẫu kéo dài 8 tiếng. Tôi bị sụt cân nghiêm trọng, giảm từ 108 kg xuống còn 88 kg. Nhưng rốt cuộc tôi vẫn sống sót, một phần vì tôi phát hiện và đọc hết quyển sách Tìm Kiếm Ý Nghĩa Của Đời Người (Mans Search for Meaning) của Viktor Frankl. Thật ra tôi đọc quyển sách này tới bốn lần. Điều mà tôi học được từ quyển sách là tôi có sức mạnh kiểm soát phản ứng của mình trước những sự việc xảy ra với tôi [Thói quen 1: Chủ động]. Thế giới của tôi có thể rung chuyển, vỡ vụn nhưng tôi không nhất thiết phải sụp đổ theo nó.

Khi tôi bắt đầu quá trình thay đổi từ bên trong thì những người xung quanh tôi cũng nhận ra điều đó. Một hôm, vợ tôi gửi cho tôi một lá thư nói rằng, cô ấy nhận ra nếu cô ấy quyết định chấm dứt với tôi thì đấy có thể là một quyết định sai lầm. Cô ấy muốn trở về nhà và làm lại từ đầu.

Trong những cuộc viếng thăm suốt thời gian chúng tôi sống ly thân, tôi đã hết sức cố gắng để hiểu vợ mình. Trước đây, tôi luôn có khuynh hướng nghĩ rằng tất cả mọi việc diễn ra đều xoay quanh bản thân tôi. Đó chỉ là lòng kiêu hãnh hoặc cái tôi giả tạo. Khi tôi học được cách không phản ứng mà đơn giản tiếp nhận thông tin từ cô ấy, chúng tôi bắt đầu giao tiếp tốt hơn và cuối cùng cô ấy đã trở về nhà với tôi.

Vợ tôi quay về nhà được ba ngày thì công tố viên thương lượng với tôi. Thay vì bản án 30 năm tù, họ đề nghị 10 năm. Tôi đồng ý. Khi họ áp giải tôi vào nhà giam, tôi mang theo quyển sách của Viktor Frankl trong tâm trí, với ý nghĩ rằng tôi sẽ rút ra những điều quý báu nhất từ trải nghiệm này, bất kể chuyện gì xảy ra chăng nữa. Tôi quyết tâm kiểm soát những gì tôi có thể kiểm soát được và không chịu tác động bởi những gì nằm ngoài tầm ảnh hưởng của tôi.

Cũng có đôi lần trong tù, tôi suýt bị lôi vào những cuộc ẩu đả, nhưng tôi giữ vững tinh thần chủ động, thay vì bị động. Tôi tập trung vào cái kết trong tâm trí, nghĩa là đứng ngoài bất cứ những vụ rắc rối nào để được ghi nhận là có thái độ cải tạo tốt và ra tù sớm [Thói quen 2: Bắt đầu bằng cái kết trong tâm trí].

Trong tù, tôi kiếm được công việc quét dọn văn phòng và dần dần tạo dựng được niềm tin với ban quản giáo, cho nên bất cứ khi nào tôi có đề nghị hay khó khăn gì, họ đều chịu nghe tôi nói. Tôi để ý thấy khi trẻ con được mang đến nhà giam thăm cha, chúng chẳng có việc gì làm trong khi người lớn nói chuyện. Thế là tôi đề xuất thành lập một thư viện nhỏ cho trẻ em ở khu thăm nuôi tù nhân. Do nhà tù không có kinh phí, tôi nhờ vợ tôi chọn mua các loại sách phù hợp với từng độ tuổi khác nhau và chúng tôi trả tiền cho những quyển sách đó. Chúng tôi cũng đặt xưởng mộc đóng các kệ sách và thế là thư viện lớn dần lên. Nhiều người cũng đóng góp sách vào thư viện, chúng tôi thậm chí còn có cả tủ sách tiếng Tây Ban Nha nữa.

Bây giờ bạn có thể chứng kiến cảnh hàng trăm đứa trẻ ngồi đọc sách với cha, thay vì ngồi buồn thiu ở một góc hoặc ngủ gà ngủ gật như trước kia.

Tôi cũng bắt đầu chia sẻ những gì tôi học được về việc thay đổi cuộc sống với những người bạn tù nào có hứng thú. Tôi đặt mua nhiều bản sách của Frankl và quyển 7 Thói Quen Của Người Thành Đạt rồi chuyền cho nhiều người đọc. Tôi mời các bạn tù đến phòng giam của mình để cùng thảo luận về những nguyên tắc nêu trong quyển sách nhiều lần trong ngày, và khuyến khích họ trao đổi thêm về đề tài này với những người khác.

Một hôm, một tù nhân là người Hồi giáo tìm đến tôi và nói, “Trong tất cả những người phải vào tù ở đây, có lẽ không ai mất mát nhiều như anh. Vậy mà anh là người vui vẻ nhất, tích cực nhất nơi này. Tại sao vậy?”

Tôi trả lời, “Mặc dù tôi không thể kiểm soát hoàn cảnh của mình vào thời điểm hiện tại, bởi đó là hệ quả của những hành động mà tôi đã làm trước đây, điều duy nhất mà tôi có thể thay đổi là thái độ và hành vi của mình. Và đó là điều mà tôi tập trung vào. Tôi có thể trở nên tức giận, hất tung đồ đạc, khóc lóc rên rỉ, nhưng mà tất cả những điều này chẳng có ích gì cho tôi. Chắc chắn nó không khiến tôi sớm được ra tù và cũng không làm cho mọi việc trở nên dễ dàng hơn đối với tôi. Vì thế tôi lựa chọn không hành động như vậy, bởi vì ngày mai tôi có thể bị giết chết, và nếu như tôi từ giã cõi đời vào ngày mai, tôi không muốn lãng phí cả một ngày - ngày cuối cùng của cuộc đời mình - vào việc đau khổ.”

Một hôm, tôi nhận được tin cửa hàng xe máy của tôi đã làm mồi cho lửa. Cha mẹ tôi chỉ còn biết đứng nhìn nó bốc cháy trong suốt 20 giờ. Khi vợ tôi tới hiện trường và thấy cửa hàng chỉ còn là đống tro tàn, cô ấy đã ngất xỉu. Sau đó, cô ấy được báo rằng nguyên nhân vụ cháy là do một sơ xuất nhỏ về điện. Tôi cảm thấy tuyệt vọng khi hay tin về vụ cháy đến nỗi tôi tìm đến một người bạn trong tù. Người bạn ấy bảo tôi ngồi xuống và anh nói lại tất cả những điều mà tôi đã dạy cho anh. Anh ấy nói rằng mọi chuyện xảy ra với chúng ta luôn chứa đựng một điều gì đó tốt đẹp và một bài học ý nghĩa. Anh ấy giúp tôi nghĩ rằng vụ hỏa hoạn này sẽ tạo cơ hội cho cha mẹ tôi tự xây một cửa hàng mới. Tôi đã xây dựng nó lần đầu tiên và lần này cha mẹ tôi sẽ xây cửa hàng để tặng cho tôi khi tôi ra tù. Nếu tôi bao giờ cũng cảm thấy khó đón nhận bất cứ thứ gì từ người khác thì nay trận hỏa hoạn sẽ cho phép tôi chấp nhận một cái gì đó một cách vui vẻ. Anh ấy cũng bảo rằng cha mẹ tôi sẽ có chuyện làm thay vì ngồi nghĩ đến việc con trai họ vẫn ngồi tù. Sau buổi nói chuyện đó, tôi cảm thấy tâm trạng mình khá hơn nhiều. Tôi vượt qua được chuyện này ngay lập tức.

Tôi muốn làm một cái gì đó để đền đáp lại, thế là tôi chia sẻ với những người bạn tù những điều mà bản thân tôi học được về việc làm thế nào để giữ vững cam kết với bản thân. Hầu hết mọi người ở đây đều phản ứng bị động. Tôi khiến họ đưa ra cam kết rèn luyện thân thể hoặc đọc sách hoặc viết thư. Họ phát hiện ra rằng khi họ hoàn thành một cam kết, họ có cảm giác hài lòng hơn về bản thân mình.

Hiện giờ tôi đang ở khu cai nghiện rượu. Nhà tù thành lập một nhóm khoảng 30 người có thái độ cải tạo tốt và chúng tôi được dành một khoảng không gian để tạo ra một môi trường tích cực hơn. Không khí ở đây yên tĩnh hơn. Những người tù ở đây lớn tuổi hơn. Nhiều người muốn đến chỗ chúng tôi sống. Ở một khía cạnh nào đó, ở đây khó hơn là ở trại giam, vì bạn phải làm chủ bản thân. Bạn được phép ra ngoài làm việc vào ban ngày nhưng bạn phải quay lại và sống có quy củ vào ban đêm, nếu không bạn sẽ bị đưa vào trại giam lần nữa. Thế nghĩa là bạn bị kẹt giữa hai thế giới.

Từ khi đến đây, tôi đã phát triển một chương trình mang tên “Hãy Suy Nghĩ Trước Khi Uống Rượu”. Tôi đến các trường và nói chuyện với những đứa trẻ từ 8 đến 18 tuổi. Tôi chia sẻ với chúng toàn bộ kinh nghiệm của mình. Những buổi như thế thường hết sức cảm động. Khi tôi kết thúc, bọn trẻ bao giờ cũng đặt câu hỏi cho tôi và mục này thường kéo dài đến 45 phút. Năm ngoái, tôi đã nói chuyện với gần 10 ngàn đứa trẻ. Thông điệp của tôi bao giờ cũng vậy: lựa chọn, hành động và hệ quả. Nó giúp tôi tìm lại cuộc sống sau vụ tai nạn mà tôi giết chết người bạn của mình. Từ những lá thư mà tôi nhận được, tôi cảm nhận được rằng bọn trẻ hiểu thông điệp mà tôi gửi đến.

Tôi cứ liên tục nhận được lời hứa rằng tôi sẽ có tên trong danh sách được ân xá lần tới. Vợ và con gái tôi không còn hỏi bao giờ thì tôi được thả ra nữa. Thật đau lòng biết bao khi cứ phải nói với họ rằng tôi chưa lọt vào danh sách được thả. Một lần nữa, hoàn cảnh hiện tại của tôi là hệ quả của những quyết định mà tôi đã đưa ra và những việc làm của tôi trong quá khứ. Tôi cảm thấy buồn cho những ai phải chịu đựng với tôi, nhưng một lần nữa, đây là một trải nghiệm giúp cho tất cả chúng tôi trưởng thành hơn. So với bốn năm về trước, giờ đây vợ tôi là một người hoàn toàn khác. Cô ấy khỏe khoắn và lành mạnh hơn về tất cả mọi phương diện: tinh thần, tình cảm và thể chất. Cô ấy dự định tham dự kỳ thi thể hình lần đầu tiên ở tuổi 32. Khi tôi mới vào tù, cô từng nói chẳng có Chúa Trời gì cả, vì nếu có Chúa thì Người đã không để cho những chuyện như thế này xảy ra với chúng tôi. Nhưng cách đây một năm rưỡi, cô ấy đã viết một lá thư cho tôi. Cô ấy gửi kèm cho tôi một bài kinh cầu nguyện và viết cho tôi một bài thơ. Bài thơ có câu kết rằng cô ấy sẽ cảm thấy vinh dự nếu được cùng tôi bước vào cõi vĩnh hằng.

Không còn gì phải nghi ngờ nữa, đây là một trải nghiệm trưởng thành đối với tất cả chúng tôi.

* Chẳng phải là kỳ diệu sao, bất chấp sự phức tạp của những hoàn cảnh trong quá khứ và hiện tại, chỉ bằng một việc đơn giản là trở nên chủ động trong Vòng Tròn Ảnh Hưởng, bạn có thể bước vào một con đường hoàn toàn khác của sự chữa lành, hồi phục, cống hiến, can đảm và thanh bình. Điều này không có nghĩa là tất cả những vết thương tinh thần đều được chữa lành, bởi những vết thương này có thể trỗi dậy, bằng một cách nào đó trong tương lai. Nhưng điều này có nghĩa là nếu bạn chịu trách nhiệm cho phản ứng của mình trong hiện tại và nếu phản ứng ấy dựa trên một hệ thống có giá trị của việc tập trung vào Vòng Tròn Ảnh Hưởng, thì hành động ấy có thể làm dịu hoặc – thông qua niềm tin – xóa mờ những tổn thương tinh thần.

Những người làm việc với tù nhân thường nhận định rằng vấn đề cơ bản của những người tù là họ từ chối chịu trách nhiệm cho hoàn cảnh hiện tại. Vì thế khái niệm lãnh nhận trách nhiệm – chủ động và tập trung vào Vòng Tròn Ảnh Hưởng – đánh đúng vào tận gốc vấn đề. Nói cách khác, nếu có bất cứ khoảng cách nào giữa tác nhân kích thích và phản ứng, bất kể hoàn cảnh như thế nào – do di truyền, áp lực hiện tại, hay những vết thương tinh thần hoặc cảm xúc – thì điều tự do nhất, cao cả nhất, đáng ngợi ca nhất chính là nhận thức về khả năng lựa chọn cách phản ứng của mỗi con người.

Đó cũng chính là tinh hoa trong tác phẩm mà Viktor Frankl đã viết trong trại tập trung của Phát xít Đức. Vài tháng trước khi Frankl qua đời, tôi đã gọi điện thoại cho ông để bộc lộ sự biết ơn to lớn của mình với tác phẩm để đời của ông. Ông nói: “Khoan hãy “xóa sổ” tôi. Tôi vẫn còn hai dự án phải hoàn thành”. Những dự án này chính là di sản của ông. Ông đưa ra một trị liệu tâm lý mới gọi là “liệu pháp ý nghĩa” - xoay quanh cuộc tìm kiếm ý nghĩa, để tìm ra mục đích, lý do, đích đến và nhiệm vụ của đời người. Ông nói rằng, mặc dìù ông bị mù, vợ ông vẫn đọc cho ông nghe vài tiếng đồng hồ mỗi ngày và giúp ông hoàn thành dự án của mình. Ông đã từ trần vào đúng cái tuần mà Mẹ Teresa và Công nương Diana từ giã cõi đời.