Mục đích cuối cùng của sự thấu hiểu không phải là để chứng minh và tìm ra lý do, mà là để hiểu và tin tưởng.

THOMAS CARLYLE

☆

Chúng tôi phát hiện ra rằng những người có tiến bộ rõ rệt nhất trong quá trình nâng cao kỹ năng trí tuệ cảm xúc thường là những người hay hỏi nhất. Câu hỏi là kết quả của sự tò mò, và những chủ đề khiến cho người khác quan tâm đến mức như vậy thì cũng đáng được tìm hiểu. Thông thường, người ta cho rằng câu hỏi chính là bằng chứng của sự nghi ngờ và thiếu niềm tin đối với những điều bạn muốn tìm hiểu. Nhưng chúng tôi nhận thấy rằng các câu hỏi hóc búa nhất xuất phát từ khát khao muốn đào sâu tìm hiểu thêm. Với cách nghĩ này, chúng tôi đã chọn ra được sáu câu hỏi thường gặp nhất về trí tuệ cảm xúc và những câu trả lời kèm theo.

Trí tuệ cảm xúc của tôi có thay đổi không?

Kỹ năng trí tuệ cảm xúc thay đổi khi bạn thay đổi. Nó là một kỹ năng linh hoạt mà bạn có sự lựa chọn để cải thiện. Nó cũng chịu ảnh hưởng bởi những tình huống quan trọng trong cuộc sống. Bạn có thể thấy nó thay đổi vào những lúc như mất việc, ly dị, được thăng chức bất ngờ, hoặc những biến cố lớn khác trong cuộc sống. Điều quan trọng nhất là hiểu rõ những kỹ năng trí tuệ cảm xúc của bạn, lưu tâm đến chúng và tận dụng chúng vì lợi ích phát triển bản thân.

Khi rèn luyện để nâng cao trí tuệ cảm xúc, phải mất một vài tháng bạn mới bắt đầu nhận ra được sự thay đổi đáng kể. Hãy học cách dừng lại một chút trong ngày và suy nghĩ theo hướng khác về những gì xảy ra xung quanh bạn. Một số hành vi mới rất dễ thực hiện ngay và mọi người sẽ sớm nhận ra những thay đổi nơi bạn. Quan tâm nhiều hơn đến trí tuệ cảm xúc có thể mang lại cho bạn một cái nhìn mới, dẫn đến việc khó lòng mà không thay đổi. Cũng giống như bạn học thêm một kỹ năng mới, cải thiện trí tuệ cảm xúc cần được thường xuyên luyện tập và hầu hết mọi người nhận ra sự thay đổi rõ rệt của mình trong khoảng từ ba đến sáu tháng sau khi họ bắt tay vào thực hành một kỹ năng mới.

Nếu trí tuệ cảm xúc quan trọng đến vậy, tại sao một số người thành công lại có vẻ như không hề sở hữu nó?

Trong môi trường làm việc, thể nào bạn cũng thấy một người nào đó đúng như mô tả ở trên. Người này không thể hòa hợp được với những người xung quanh. Hầu hết những cuộc đối thoại đều bắt đầu với sự căng thẳng và dễ dàng chấm dứt bằng một cuộc xung đột. Nếu cần gặp người này để hỏi một điều gì, bạn luôn có cảm giác khó chịu tương tự như việc bạn phải lắng nghe tiếng người cào móng tay trên chiếc bảng đen vậy. Tuy nhiên, bằng cách nào đó, người này hoàn thành công việc rất giỏi. Nhiều người trong số họ là những nhà lãnh đạo có cách cư xử thô lỗ với nhân viên. Điều đầu tiên bạn cần nhớ là trí tuệ cảm xúc và thành công không phải lúc nào cũng đi đôi với nhau. Người ta có thể sử dụng năng lực trí tuệ của mình để đạt được những kết quả mong muốn, nhưng lại không thành công trong mối quan hệ với người khác; nhưng việc thất bại trong việc sử dụng năng lực xã hội nghĩa là họ không ý thức được hết tiềm năng của mình.

Khi làm việc với những người như vậy, bạn rất dễ quên đi một thực tế rằng họ thành công nhờ vào năng lực cá nhân. Đa số những kẻ gai góc như vậy lại là những người rất giỏi trong việc thúc đẩy bản thân hoàn thành công việc. Họ có thể ứng xử không tốt với người khác, nhưng họ hoàn toàn có thể vượt qua được những nhiệm vụ khó nuốt. Đó là một khía cạnh của trí tuệ cảm xúc, nó rất riêng tư, tuy nhiên đó chỉ mới là một mặt; những người này nhìn chung có chỉ số thông minh cảm xúc thấp. Điều quan trọng bạn cần hiểu là những thành công mà họ đạt được là nhờ vào khả năng làm chủ bản thân ở một mức độ nào đó và có thể nhờ vào trí năng của họ nữa. Tuy nhiên, những người thành đạt như vậy chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ, trong khi đó, khoảng 90% những người có thành tích xuất sắc là những người có chỉ số thông minh cảm xúc cao.

Trong cùng một thời điểm, tôi nên luyện tập bao nhiêu kỹ năng trí tuệ cảm xúc?

Tâm trí con người chỉ có thể tập trung hiệu quả vào một số hành vi trong cùng một thời điểm. Trong một lúc mà bạn muốn cải thiện tất cả bốn kỹ năng trí tuệ cảm xúc, nhiều khả năng bạn sẽ thất bại. Mỗi lần bạn chỉ nên luyện tập một kỹ năng thôi; bởi nó đòi hỏi bạn phải tập trung vào việc thay đổi một vài hành vi chính yếu nhằm đạt được kết quả mong muốn. Ví dụ, nếu bạn quyết định rèn luyện kỹ năng làm chủ bản thân, bạn không nên dành nhiều thời gian vào việc suy nghĩ, “Mình cần làm chủ bản thân… mình cần làm chủ bản thân.” Tốt hơn hết, bạn nên đầu tư thời gian để lên kế hoạch kết hợp những hành động cụ thể vào các hoạt động thường nhật. Bạn có thể nỗ lực xem xét nhiều lựa chọn trước khi đi đến một quyết định nào đó, hoặc bạn có thể kiềm chế không trút cơn giận dữ lên người khác một cách vô cớ khi bạn trải qua một ngày tồi tệ. Mỗi một hành vi như vậy là một thử thách mới to lớn. Chỉ khi nào bạn thành thục chúng, bạn hẵng chuyển sang một kỹ năng khác.

Một điều quan trọng khác bạn cần nhớ, đó là bốn kỹ năng trí tuệ cảm xúc có nhiều điểm liên quan đến nhau. Nếu bạn bắt đầu luyện tập kỹ năng làm chủ bản thân, những kỹ năng khác cũng sẽ được cải thiện theo. Xem xét lại ví dụ đề cập ở trên, rõ ràng là phải làm chủ bản thân để không trút giận lên đầu người khác khi có điều gì phật ý. Đồng thời, nó sẽ góp phần cải thiện các mối quan hệ của bạn, gia tăng điểm số của bạn trong kỹ năng làm chủ các mối quan hệ. Ngoài ra trong quá trình đó, khi bạn chú tâm hơn vào quan điểm của người khác, bạn sẽ dễ dàng tránh được việc “giận cá chém thớt”. Việc làm này nâng cao nhận thức về xã hội của bạn. Do đó, ngay cả những người tham vọng nhất cũng cần tin rằng: Tập trung rèn luyện chuyên cần một kỹ năng duy nhất có thể đưa bạn đi rất xa. Bốn kỹ năng trí tuệ cảm xúc sẽ phối hợp cùng nhau vì lợi ích của bạn.

Tôi có nên nói cho người khác biết tôi đang rèn luyện kỹ năng trí tuệ cảm xúc không?

Nếu bạn cảm thấy thoải mái khi làm việc đó thì hãy chia sẻ mục tiêu của bạn với ít nhất một người mà bạn tin tưởng. Thậm chí nếu người ấy không giúp được gì nhiều cho bạn chăng nữa, họ vẫn góp phần thúc đẩy bạn. Khi bạn công khai mục tiêu của mình – chỉ đơn giản bằng cách kể cho ai đó việc bạn đang làm – khả năng bạn đạt được mục tiêu đó sẽ tăng lên gấp 10 lần. [25] Việc nói ra mục tiêu của mình sẽ buộc bạn phải có trách nhiệm thực hiện cao hơn. Những người xung quanh cũng là một nguồn thông tin quan trọng để bạn theo dõi quá trình rèn luyện của mình. Họ có thể nói cho bạn biết nỗ lực của bạn mang lại hiệu quả ra sao. Tuy vậy, cũng có một số người bạn có thể không muốn tiết lộ cho họ biết, thì tốt nhất là nên như thế. Để việc chia sẻ mục tiêu thật sự mang lại lợi ích cho bạn, hãy đảm bảo rằng người ấy cũng phải vui vẻ hợp tác với bạn trên tinh thần thoải mái và xây dựng. Nếu đối tượng mà bạn chia sẻ không dành thời gian để hiểu những gì bạn làm hoặc chỉ muốn làm khó bạn, thì tốt nhất bạn nên rèn luyện trí tuệ cảm xúc một mình.

Liệu trí tuệ cảm xúc có thể dùng vào việc thao túng người khác không?

Có. Sức mạnh của trí tuệ cảm xúc không bị mất công hiệu đối với những người sử dụng nó nhằm mục đích thao túng người khác. Thật không may, không có cách nào ngăn cản người ta dùng trí tuệ cảm xúc để mưu lợi với dụng ý xấu. Ví dụ điển hình nhất về một người chuyên sử dụng trí tuệ cảm xúc để thao túng người khác được tái hiện một cách sống động trong bộ phim Catch Me If You Can (Bắt Tôi Đi Nếu Anh Có Thể) do Leonardo DiCaprio và Tom Hanks thủ vai chính. Bộ phim dựa trên câu chuyện có thật về cuộc đời của Frank Abignale – do DiCaprio đóng – một chàng trai trẻ chuyên giả mạo người khác nên bị Cục Điều tra Liên bang Hoa Kỳ (FBI) để mắt tới. Tom Hanks đóng vai Đặc vụ FBI tên là Carl Hanratty, anh đã lần theo dấu vết kẻ chuyên giả mạo đến tận phòng nghỉ của một khách sạn tại Los Angeles nhưng không hề biết kẻ này có diện mạo ra sao.

Khi Đặc vụ FBI Hanratty xông vào phòng, súng ngắn lăm lăm trên tay, anh thấy một thanh niên trẻ tự xưng là nhân viên Cục Tình báo Trung ương Hoa Kỳ (CIA). Hanratty gay gắt tra hỏi người thanh niên này, súng vẫn chĩa thẳng vào hắn. Người này sục sạo khắp phòng, giải thích rằng CIA từ lâu đã chú ý đến vụ này và Hanratty đã chậm một bước – kẻ đào tẩu đã cao chạy xa bay. Nhưng “nhân viên CIA” kia mới thật sự là kẻ đào tẩu và rốt cuộc hắn cũng khiến Hanratty tin vào câu chuyện của mình. Hắn ta sử dụng khá nhiều mánh khóe trong suốt cuộc trao đổi giữa hai người, nhưng thành công của hắn chủ yếu dựa vào khả năng giữ được thái độ bình tĩnh. Hắn kiểm soát nỗi lo sợ bị bắt quá tài tình đến nỗi vẻ bề ngoài của hắn luôn điềm tĩnh và thoải mái. Hanratty tin rằng đây không thể nào là kẻ tội phạm nên anh đã không phòng bị. Abignale biến mất khi Đặc vụ Hanratty để hắn mang vài “bằng chứng” ra xe. Trong đời thật, trí tuệ cảm xúc đã giúp cho Frank Abignale thoát khỏi sự truy đuổi của FBI trong đường tơ kẽ tóc.

Trí tuệ cảm xúc có liên quan gì đến tuổi tác không?

Chỉ số thông minh cảm xúc có khuynh hướng gia tăng cùng với tuổi tác. Hầu hết chúng ta gia tăng khả năng nhận thức về bản thân trong suốt cuộc đời, và càng có tuổi, người ta càng dễ làm chủ cảm xúc cũng như hành vi của mình hơn. Những người ở độ tuổi 50, tính trung bình, đạt số điểm cao hơn 25% trong bài kiểm tra của chúng tôi so với những người ở độ tuổi 20. Hầu hết mọi người có xu hướng tăng thêm một vài điểm trí tuệ cảm xúc sau mỗi mười năm sống. Mặc dù xu hướng tự nhiên là trí tuệ cảm xúc gia tăng theo độ tuổi đối với hầu hết mọi người, vấn đề ở đây nằm ở việc tối đa hóa trí tuệ cảm xúc ở mọi lứa tuổi. Chỉ sau vài tháng là bạn có thể nhận ra được sự cải thiện trong trí tuệ cảm xúc của mình mà không cần phải đợi cả một thập kỷ.