Nhà giải phẫu của trường Y Proctor cách tòa nhà chính ba dãy, và là tòa nhà thứ hai tính từ cuối con đường cụt. Trường không khắt khe như các trường đại học Y nổi tiếng hơn ở Boston; lượng sinh viên đầu vào đòi hỏi phải mở rộng. Aloysius Stevens làm việc ban đêm để đáp ứng các điều kiện nhận học bổng của mình. Đổi lại khoản học phí được giảm và một nơi làm việc - ca đêm yên tĩnh, giúp anh tập trung nghiên cứu - nhà trường có người đón kẻ trộm xác.
Carpenter thường giao xác ngay trước khi trời rạng sáng, trước khi khu dân cư gần đó thức dậy, nhưng đêm nay gã gọi điện tới lúc nửa đêm. Stevens tắt đèn trong phòng giải phẫu rồi chạy lên cầu thang. Anh suýt quên khăn quàng cổ, sau đó sực nhớ ra lần trước đi nhận xác trời lạnh nhường nào, khi mùa thu luồn vào phòng nhắc họ về một mùa khắc nghiệt hơn đang tới. Sáng hôm đó trời mưa, anh hi vọng đường sẽ không quá lầy lội. Anh có một đôi giày đi núi, đế giày đã mòn cũ lắm rồi.
Carpenter và Cobb, người của gã - đợi trên ghế lái. Stevens leo lên xe cùng với bộ dụng cụ của anh. Anh cúi gập cả người tới khi họ đã đi được một quãng khá xa, phòng khi có ai trong khoa hoặc các sinh viên ở quanh đó. Đã khuya rồi, nhưng tối hôm đó có một chuyên gia về xương từ Chicago đến thuyết trình và biết đâu họ vẫn chè chén ở các quán rượu địa phương. Stevens thất vọng vì đã bỏ lỡ buổi nói chuyện của chuyên gia đó - chương trình nghiên cứu sinh của anh thường ngăn anh tham dự các buổi giảng của những chuyên gia ở nơi khác đến - nhưng tiền sẽ triệt tiêu cảm giác bứt rứt đó. Hầu hết các sinh viên khác xuất thân trong những gia đình giàu có ở Massachusetts, họ đâu phải lo lắng về tiền thuê nhà và thức ăn. Khi xe đi qua quán McGinty, nghe thấy tiếng cười vọng ra, Stevens kéo sụp mũ xuống.
Cobb ngoái lại. “Đêm nay ở Concord”, hắn nói, và chìa chiếc bình thót cổ về phía anh. Như một phép ứng xử, Stevens thường từ chối khi Cobb mời rượu. Dù còn đang học, Stevens vẫn dám chắc rằng anh chẩn đoán được tình trạng sức khỏe của gã đàn ông này. Song đêm nay gió lồng lộng và giá buốt còn họ thì phải ở trong đêm tối và trong bùn lầy nhiều giờ trước khi quay về Nhà giải phẫu. Stevens đành uống một hơi dài, ngộp thở vì cảm giác nóng bỏng. “Thứ này là gì vậy?”
“Một đồ uống tự pha chế của anh họ tôi đấy. Quá mạnh đối với cậu hả?” Hắn và Carpenter cười như điên dại. Cobb đã cảnh báo Stevens trong những tháng qua. Anh có thể mường tượng ra lời phàn nàn của hắn khi Carpenter gợi ý rằng bất cứ khi nào một trong những gã ở nhóm của hắn say bí tỉ hoặc bị bỏ tù, hoặc không sẵn sàng làm nhiệm vụ ban đêm, thì Stevens sẽ thế chân. Ai bảo gã trai giàu có, ngông cuồng này có thể giữ mồm giữ miệng cơ chứ? (Stevens có giàu đâu, và chỉ với những tham vọng của mình anh mới ngông cuồng). Mới đây thành phố đã bắt đầu treo cổ lũ trộm mộ - điều đó thật mỉa mai hoặc thật hợp lý, tùy theo quan điểm từng người, bởi vì xác của kẻ bị treo cổ lại được giao cho các trường y để giải phẫu.
“Đừng bận tâm đến giá treo cổ nhá”, Cobb đã nói với Stevens. “Nó đủ nhanh. Nếu cậu hỏi tôi thì tôi sẽ nói đó là chuyện riêng tư - treo cổ nên là một cảnh riêng tư. Nhìn người ta đi ỉa là bất lịch sự”.
Việc đào mộ đã thắt chặt mối dây bè bạn giữa họ. Giờ đây khi Cobb gọi anh là bác sĩ, hắn gọi với lòng tôn trọng chứ không có ý chế nhạo. “Cậu không giống những hạng người khác”, một đêm Cobb nói với anh khi cả hai mang một xác chết vào nhà giải phẫu qua cửa sau. “Cậu hơi nhơ nhuốc đấy”.
Đúng vậy. Khi bạn là một bác sĩ phẫu thuật trẻ, nhất là khi liên quan đến “chất liệu” dành cho giải phẫu, thì hơi nhơ nhuốc một chút lại có lợi. Kể từ khi lĩnh vực nghiên cứu giải phẫu phát triển, các xác chết luôn khan hiếm. Luật pháp, nhà tù và quan tòa chỉ cung cấp xác của những kẻ giết người và gái mại dâm. Phải, những người khổ sở vì các căn bệnh hiếm gặp và những bệnh nhân dị dạng lạ bán xác của họ cho mục đích nghiên cứu thông qua di chúc, và một số bác sĩ hiến xác trên tinh thần phụng sự khoa học, nhưng số xác đó vẫn không đáp ứng đủ nhu cầu. Cuộc chơi thu lượm xác chết rất khốc liệt, đối với cả người mua lẫn kẻ bán. Các trường y giàu trả giá cao hơn các trường nghèo. Lũ trộm xác tính tiền xác, thêm vào tiền giữ xác, rồi phí vận chuyển. Chúng tăng giá vào đầu kỳ giảng dạy - khi nhu cầu ở mức cao, chỉ đến cuối kỳ, khi nhu cầu về mẫu vật giảm thì chúng mới cho mặc cả.
Hằng ngày, Stevens đương đầu với những nghịch lý thiếu lành mạnh. Nghề nghiệp của anh nhằm mục đích kéo dài sự sống trong khi lại thầm hi vọng số người chết tăng lên. Một vụ kiện vì sơ suất trong ngành y triệu bạn ra hầu tòa do thiếu kỹ năng chuyên môn; ấy vậy mà nếu bạn bị bắt quả tang giữ một xác chết bất hợp pháp thì quan tòa sẽ xử bạn tội cố tình đạt kỹ năng đó. Trường Proctor buộc các sinh viên trả chi phí cho mẫu vật phục vụ nghiên cứu bệnh học. Khóa giải phẫu đầu tiên của Stevens đòi hỏi hai cuộc giải phẫu toàn diện - làm sao anh có thể trang trải chi phí đó cơ chứ? Hồi còn ở nhà ở Maine, tài nấu nướng của mẹ anh khiến anh sinh hư; phụ nữ đằng nhà ngoại anh đảm lắm. Còn tại đây, trong thành phố này, học phí, tiền mua sách vở, tiền trả cho bài giảng và tiền thuê nhà khiến anh phải sống triền miên bằng chút thức ăn đạm bạc.
Khi Carpenter mời Stevens làm việc cho hắn, anh nhận lời luôn. Vẻ ngoài của hắn khiến Stevens phát sợ, đó là trong lần chuyển xác đầu tiên cách đây nhiều tháng thôi. Kẻ trộm xác là một gã đàn ông Ireland khổng lồ, có vóc dáng oai vệ, cử chỉ và lời nói thô lỗ, người lúc nào cũng nồng nặc mùi đất ẩm. Carpenter và vợ có với nhau sáu mặt con; khi hai trong số chúng qua đời vì bệnh sốt vàng da, hắn bán xác con cho một cuộc nghiên cứu giải phẫu. Anh nghe nói vậy. Anh quá sợ nên không dám hỏi để nghe hắn phủ nhận. Khi buôn bán xác chết bất hợp pháp, tốt nhất bạn nên có khả năng miễn cảm.
Hắn không phải là kẻ trộm xác đầu tiên mở nắp quan tài rồi bắt gặp khuôn mặt của một người bạn cũ, hoặc một anh em họ thân thiết.
Carpenter tuyển mộ bọn đàn em tại quán rượu, một lũ du côn. Bọn chúng ngủ ban ngày, sẩm tối thì nốc rượu bí tỉ rồi mới bắt đầu trò tiêu khiển. “Giờ đó không lý tưởng lắm, nhưng lại hợp với một bản tính nhất định”. Bản tính tội phạm, không thể sửa chữa được bằng bất cứ cách nào. Đó là một công việc hạ đẳng. Đột nhập vào nghĩa trang chỉ là phần nhỏ nhất thôi. Những kẻ cạnh tranh nhau là một bầy thú dại. Ban đêm hễ chậm chân một chút là bạn đã thấy đứa khác nẫng tay trên cái xác mà bạn nhắm tới rồi. Carpenter trình báo cảnh sát khách hàng của những đối thủ cạnh tranh với gã, đột nhập vào các phòng giải phẫu để cắt xẻo “những món hàng” của họ. Các nhóm đối thủ chửi rủa cãi vã khi cùng đổ về một nghĩa trang chôn một người vô thừa nhận. Giữa những bia mộ, bọn chúng đập vỡ mặt nhau. “Ầm ĩ loạn xị”, Carpenter bình luận khi kể xong một câu chuyện, gã cười xếch đến mang tai để lộ những chiếc răng xỉn.
Trong những ngày huy hoàng của gã, Carpenter nâng các mánh khóe trong nghề lên thành thứ nghệ thuật gian tà. Gã dùng xe cút kít chở đá đến cho đám người làm dịch vụ tang lễ chôn cất rồi mang xác chết đi. Một nghệ sỹ dạy các cháu trai, cháu gái của gã khóc theo yêu cầu, kỹ nghệ thể hiện niềm đau ở tang gia. Rồi chúng đi khắp các nhà xác, giả làm thân quyến đã mất liên lạc từ lâu của người chết để nhận xác - mặc dù khi buộc phải trộm xác từ nhân viên điều tra những cái chết bất thường, Carpenter thấy cũng không mấy dễ dàng. Đã hơn một lần Carpenter bán xác chết cho một trường giải phẫu, rồi lại báo cho cảnh sát biết về xác chết ấy, sau đó gã sai vợ, trong bộ đồ tang, đứng ra nhận đó là xác con trai mụ ta. Thế rồi Carpenter lại bán cái xác ấy cho một trường khác. Nhờ đó hạt tiết kiệm được chi phí tang lễ; chẳng ai săm soi chuyện đó cả.
Rốt cuộc hoạt động buôn bán xác chết phát triển táo tợn đến mức thân quyến của người chết phải quen thức đêm canh mộ, vì sợ rằng xác người thân của họ sẽ biến mất trong đêm. Bỗng nhiên mọi đứa trẻ mất tích đều bị hiểu là nạn nhân của trò chơi bẩn thỉu ấy - bị trấn lột, bị giết, sau đó bị bán đi giải phẫu. Các tờ báo lên tiếng qua những bài xã luận đầy giận dữ; luật pháp vào cuộc. Trong tình hình mới, hầu hết bọn trộm xác đều mở rộng địa bàn hoạt động, khai quật mộ ở xa để kéo giãn những cuộc lùng sục. Carpenter quay sang đối tượng người da đen.
Người da đen không canh mộ thân nhân. Người da đen không đập cửa gọi cảnh sát trưởng, họ không tìm đến văn phòng của phóng viên báo chí. Không cảnh sát trưởng nào thèm quan tâm đến họ, không tay nhà báo nào buồn nghe chuyện của họ. Xác thân nhân của họ biến mất trong những chiếc bao tải và xuất hiện trở lại trong hầm lạnh của trường y - để trút bỏ những bí mật của họ. Như Stevens quan niệm, mỗi xác chết là một phép màu, chỉ dẫn đến bản thiết kế phức tạp của Thượng Đế.
Carpenter gầm gừ như một con chó đói giữ cục xương khi hắn nói từ “mọi đen”. Stevens chưa bao giờ sử dụng từ đó. Anh không ủng hộ thành kiến chủng tộc. Thực ra, một người Ireland vô giáo dục, bị xã hội xô đẩy vào cuộc sống của một kẻ trộm mộ như Carpenter có nhiều điểm chung với người da đen hơn một bác sĩ da trắng. Nếu xem xét kỹ vấn đề bạn sẽ thấy đúng như vậy. Tất nhiên, hắn nói từ đó bằng giọng oang oang. Đôi khi Stevens tự hỏi liệu quan điểm của anh có kỳ quặc hay không, xét theo tâm tính của thế giới hiện đại. Các sinh viên khác thốt ra những lời kinh khủng nhất về người da màu ở Boston, về mùi cơ thể, về trí tuệ hạ đẳng, và những ham muốn hoang dã nơi họ. Tuy nhiên khi các bạn học của anh đặt lưỡi dao lên một xác người da đen, họ đã hành động vì sự tiến bộ của người da màu nhiều hơn cả người theo chủ nghĩa bãi nô cao thượng nhất. Khi chết, người da đen trở thành con người. Chỉ khi đó họ mới ngang bằng với người da trắng.
Ở ngoại ô của Concord, bọn họ dừng trước một cái cổng gỗ, đợi tín hiệu của người gác cổng. Ông ta cầm chiếc đèn xách đưa qua đưa lại và Carpenter lái xe vào trong nghĩa trang. Cobb trả tiền cho người gác cổng, thế là ông ta dẫn họ tới thẳng chỗ những tặng vật của đêm: hai ngôi mộ to, hai ngôi mộ cỡ vừa, ba ngôi mộ của trẻ con. Mưa đã làm đất mềm. Bọn họ sẽ làm việc đó trong ba tiếng đồng hồ. Sau khi toán người lấp đất lại, các ngôi mộ trông sẽ y như cũ, cứ như bọn họ chưa hề có mặt ở đó.
“Dao mổ của cậu đây”. Carpenter đưa cho Stevens một chiếc mai.
Sáng ra anh sẽ lại là một sinh viên y khoa. Ban đêm anh là một kẻ khai quật tử thi. Gọi chính xác hơn là kẻ trộm xác. Khai quật tử thi nghe có vẻ hơi hoa mỹ, nhưng nó hàm chứa một sự thật. Anh cho những người chết cơ hội thứ hai để đóng góp, cơ hội thứ nhất đã từ chối họ ở kiếp trước.
Hết lần này đến lần khác Stevens đã nghĩ, nếu có thể nghiên cứu về cái chết thì bạn cũng có thể nghiên cứu về sự sống, và chứng thực chúng khi mà không xác chết nào có thể.
Anh xoa xoa hai bàn tay vào nhau cho hào hứng và bắt đầu đào đất.