Không khí nhộn nhịp trong ngày sinh nhật Jockey đã cho phép Caesar đến chỗ ẩn náu duy nhất của anh ở Randall.
Cái nhà học đổ nát gần chuồng ngựa ấy hầu như bị bỏ hoang. Những cặp trai gái phải lòng nhau thường lẻn vào đó ban đêm, nhưng anh chưa bao giờ tới đó vào ban đêm - anh cần ánh sáng, mà anh thì chẳng dám liều thắp một cây nến. Anh tới nhà học để đọc cuốn sách mà Fletcher đưa cho anh; anh tới đó mỗi khi cảm thấy buồn, đến đó để khóc vì những gánh nặng của bản thân; anh tới đó để nhìn những nô lệ khác hoạt động trên đồn điền. Từ cửa sổ của nhà học, cứ như thể anh không phải một trong những người kém may mắn của chủng tộc mà chỉ là người quan sát công việc của họ mà thôi, như một người ngồi nhìn những người lạ đi ngang qua cửa nhà mình. Ở bên trong nhà học, cứ như anh không tồn tại ở đồn điền.
Bị bắt làm nô lệ. Sống trong sợ hãi. Bị kết án tử hình.
Nếu kế hoạch của anh thành công thì đây sẽ là lần cuối anh dự sinh nhật Jockey. Ý Chúa. Biết vậy, ông già có thể sẽ thông báo một ngày sinh nhật nữa vào tháng tới. Khu nô lệ tưng bừng trước những dịp vui nho nhỏ mà họ bới ra trong đồn điền. Một sinh nhật được nghĩ ra, một buổi ca múa sau khi đã lao động cực nhọc dưới ánh trăng mùa thu hoạch. Ở Virginia, các buổi lẽ kỷ niệm thường rất thú vị. Caesar và gia đình anh đi xe độc mã tới trang trại của những người tự do, thăm bà con họ hàng sống tại các điền trang trong những dịp lễ của Chúa và vào ngày Tết. Thịt lợn và thịt nai hầm, bánh gừng và bánh bột ngô. Những trò chơi diễn ra suốt cả ngày, cho tới khi Caesar cùng những người bạn ngã vật ra thở hổn hển. Chủ nô ở Virginia không xuất hiện trong lễ hội của người da đen. Làm sao các nô lệ của Randall có thể thực sự vui được khi mà luôn có mối đe dọa ngấm ngầm ở bên lề, chỉ chực sà xuống để cướp đi niềm vui của họ? Họ không biết sinh nhật của mình vào ngày nào nên phải nghĩ ra sinh nhật. Một nửa trong số họ không biết cha mẹ là ai.
Mình sinh vào ngày mười bốn tháng Tám. Tên mẹ mình là Lily Jane. Cha mình là Jerome. Mình không biết bây giờ họ đang ở đâu.
Cửa sổ của nhà học nhìn ra hai căn lều cũ - màu vôi trắng đã ngả thành màu xám, phôi pha, tàn tạ như những người ngủ trong đó - Cora đang trò chuyện với người bạn mà cô thích ở hàng đầu. Chester, cậu bé hay lang thang khắp khu nhà của nô lệ tỏ ra vui vẻ đáng ghen tị. Rõ ràng thằng bé chưa bao giờ bị đánh đập.
Cora nói điều gì đó khiến thằng bé tuy hãnh diện mà lại ngượng ngùng. Cô mỉm cười - ngay sau đó. Cô mỉm cười với Chester, với Lovey và cánh đàn bà ở chung lều với cô, nụ cười ngắn ngủi và ẩn chứa sức mạnh. Giống như khi ta nhìn thấy bóng một con chim in trên mặt đất nhưng khi ngước lên ta chẳng thấy gì. Cô sống được với khẩu phần ăn ít ỏi, với mọi chuyện ở đồn điền. Caesar chưa bao giờ nói chuyện với cô nhưng hiểu được điều này về cô. Đó là óc xét đoán: cô hiểu những gì ít ỏi mà cô gọi là của mình quý giá đến nhường nào. Niềm vui của cô, miếng đất nhỏ xíu của cô, khúc gỗ thích mà cô ngồi lên như một con kền kền.
Một đêm anh đang uống rượu ngô với Martin trên gác xép của nhà kho - cậu ta không nói mình kiếm được chai rượu ấy ở đâu - và họ bắt đầu tán chuyện về đàn bà ở Randall. Ai là người có thể ôm ghì mặt anh vào ngực họ, ai kêu to đến mức cả khu nô lệ đều biết, và ai không bao giờ kêu tiếng nào. Caesar đã hỏi về Cora.
“Người da đen còn chẳng dám liều mà dính dáng đến đàn bà ở Hob”, Martin nói. “Đàn bà ở đó á, họ cắt của quý của cậu đem nấu súp đấy”. Cậu ta kể với Caesar về Cora và mảnh vườn của cô, về cái chuồng chó của Blake, và Caesar nghĩ, nghe có vẻ khá đấy. Martin nói thêm rằng cô thích lẻn ra ngoài thông dâm với bọn thú ở đầm lầy, và Caesar hiểu ra rằng gã trai hái bông ấy ngu ngốc hơn anh nghĩ.
Không ai trong đám đàn ông ở Randall thật sự thông minh. Nơi này đã khiến họ trở thành lũ người chậm phát triển. Khi các ông chủ giám sát họ, họ hái bông nhanh thoăn thoắt và làm ra vẻ mình lợi hại lắm, nhưng ban đêm trong lều, họ khóc lóc, kêu la khi gặp ác mộng và ký ức buồn. Trong lều của Caesar, ở những lều bên cạnh, và trong mọi làng nô lệ gần xa. Khi công việc đã kết thúc, và sau những hình phạt ban ngày, ban đêm như một thế giới chờ đợi nỗi cô đơn và thất vọng thực sự của họ.
Những tiếng reo hò, la hét rộ lên - một cuộc đua kết thúc. Cora đứng chống nạnh, đầu nghiêng nghiêng như đang tìm kiếm một giai điệu ẩn sâu trong tiếng ồn ào. Làm thế nào để giữ được dáng điệu ấy trong gỗ, làm thế nào để có thể lưu lại vẻ duyên dáng, mạnh mẽ của cô - anh không dám chắc mình có thể làm được điều đó. Việc hái bông đã tàn phá đôi tay dành cho những món đồ mỹ nghệ tinh xảo. Nét nghiêng nghiêng nơi gò má trên gương mặt một người phụ nữ, đôi môi khẽ hé mở cho một lời thì thầm. Vào những phút cuối ngày ấy đôi cánh tay anh run run, cơ bắp của anh giật giật.
Bà già da trắng ấy đã nói dối! Đáng lẽ anh nên sống với cha mẹ trong ngôi nhà của họ, hoàn thiện những cái thùng tròn cho người bán rượu hoặc đi học việc ở chỗ của một thợ thủ công khác. Triển vọng của anh bị hạn chế vì anh là người da đen, hẳn rồi, nhưng Caesar đã lớn lên với niềm tin rằng anh được tự do lựa chọn số phận. “Con có thể trở thành bất cứ ai con muốn”, cha anh nói.
“Thậm chí đi Richmond ư cha?” Qua tất cả những tin đồn, Richmond nghe có vẻ xa xôi và tuyệt vời lắm.
“Thậm chí cả Richmond, nếu con thích”.
Nhưng bà già đó đã nói dối và giờ đây ngã ba đường của anh thu hẹp lại chỉ còn một định mệnh mà thôi, chết dần chết mòn ở Georgia. Đối với anh, và với cả gia đình anh. Mẹ anh mảnh khảnh và mỏng manh, bà không được sinh ra cho công việc nặng nhọc ngoài cánh đồng, bà quá nhân hậu nên không thể chịu đựng nổi cảnh bạo lực hoành hành ở đồn điền. Là người chậm hiểu, cha anh sẽ trụ được lâu hơn, nhưng cũng không lâu lắm. Bà già ấy đã phá hoại gia đình anh, phá hoại hoàn toàn, đến mức điều đó không thể là ngẫu nhiên được. Không phải tại lòng tham của cháu bà ta - chính bà ta đã luôn lừa gạt họ. Mỗi lần bà ta ôm Caesar vào lòng và dạy anh một từ, bà lại thắt những cái nút.
Caesar hình dung ra cảnh cha mình đang chặt mía ở địa ngục Florida, bị bỏng rộp cả da thịt khi ông cúi lom khom bên những cái nồi nấu đường khổng lồ. Cái roi chín đuôi làm rách lưng mẹ anh khi bà không hái bông đủ nhanh. Cứng không chịu uốn thì sẽ bị gãy thôi, vả lại gia đình anh đã dành quá nhiều thời gian với những người da trắng tốt bụng ở miền bắc, tốt bụng đến nỗi họ không nghĩ kết liễu một mạng sống nhanh chóng là việc làm đúng đắn. Còn ở miền nam chuyện giết người da đen chẳng liên quan gì đến lòng kiên nhẫn cả.
Từ những ông già bà cả tàn tật ở đồn điền, anh có thể thấy những gì chờ đợi cha mẹ mình. Rồi điều gì sẽ xảy ra với anh? Ban đêm anh tin rằng cha mẹ anh đã chết; ban ngày họ tàn tật, sống dở chết dở. Kiểu gì thì anh cũng cô đơn trên cõi đời này.
Caesar tìm đến cô sau khi những cuộc thi chạy xong xuôi. Tất nhiên cô phẩy tay bảo anh đi chỗ khác. Cô không quen biết anh. Đó không thể là một trò chơi khăm hoặc một cái bẫy do người nhà Randall bày ra để giải trí. Bỏ trốn là một ý tưởng quá rợn ngợp - bạn phải thai nghén nó rất lâu, lật đi lật lại nó trong đầu. Caesar phải mất nhiều tháng để cho phép điều đó ở trong suy nghĩ của anh, và anh cần Fletcher khích lệ để nó thực sự tồn tại. Bạn cần người khác giúp mình. Dù lúc đó Cora không biết mình sẽ nói đồng ý, anh biết. Anh nói với cô rằng anh muốn có cái vía may mắn của cô - mẹ cô là người duy nhất từng bỏ trốn thành công. Có thể đó là một lầm lẫn, chưa nói đến xúc phạm, đối với một người như cô. Cô không phải là bùa may mắn để anh mang theo trong cuộc hành trình mà là đầu tàu. Anh không thể làm việc đó mà thiếu cô.
Sự cố tồi tệ ở chỗ khiêu vũ đã chứng minh điều đó. Một người hầu ở nhà chính nói với anh rằng hai anh em nhà Randall đang uống rượu tại nhà lớn. Caesar cho rằng đó là một điềm xấu. Khi cậu người hầu cầm chiếc đèn xuống khu nô lệ, các ông chủ đi sau, bạo lực chắc chắn sẽ xảy ra. Chester chưa từng bị đánh đập. Giờ thì cậu bé đã nếm trải điều đó, và ngày mai cậu sẽ ẩn trốn lần đầu trong đời. Không còn những trò chơi con trẻ dành cho cậu nữa, chẳng còn trò chơi da đen da trắng hay trò chơi trốn tìm, chỉ còn những thử thách nghiệt ngã của kiếp nô lệ. Không ai khác trong làng chịu nhúc nhích để giúp cậu bé - họ có thể giúp bằng cách nào đây? Họ đã thấy cảnh đó cả trăm lần rồi, ở vị trí của nạn nhân hoặc người chứng kiến, cho đến chết họ sẽ còn thấy cả trăm lần nữa. Nhưng Cora đã làm điều đó. Cô dùng chính thân mình để đỡ đòn cho cậu bé và nhận những nhát quật thay cậu. Cô luôn là một đứa trẻ lạc, lạc quá xa đến nỗi dường như cô đã chạy khỏi nơi này từ lâu rồi.
Sau trận đánh đập ấy lần đầu tiên Caesar đến nhà học vào ban đêm. Chỉ để cầm cuốn sách trong tay. Để chắc chắn rằng nó vẫn còn ở đó, một kỷ vật về một thời anh có tất cả những cuốn sách anh muốn, và toàn bộ thời gian để đọc chúng.
Tôi không thể biết được điều gì đã xảy ra với những người cùng ở trên thuyền với mình, và cả những người đã bỏ trốn trên bờ đá, hoặc bị bỏ lại trên thuyền; tôi chỉ có thể kết luận rằng tất cả bọn họ đã biến mất. Anh sẽ bị giết vì cuốn sách đó, Fletcher cảnh báo. Caesar giấu cuốn Những cuộc phiêu lưu của Gulliver trong lớp đất dưới nền của nhà học, bọc nó vào hai lần vải bao bố. Người chủ cửa hàng đó nói rằng, hãy đợi thêm chút nữa cho tới khi chúng ta có thể chuẩn bị kỹ càng để anh bỏ trốn. Sau đó anh có thể có bất cứ cuốn sách nào anh muốn. Nhưng nếu không đọc sách thì anh chỉ là một nô lệ. Trước khi anh có cuốn sách, thứ duy nhất để đọc là chữ được viết trên một bao đựng gạo. Tên công ty sản xuất những chiếc xích để xích họ, cái tên in trên bề mặt kim loại như một lời thề về những vết thương đau đớn.
Bây giờ việc thỉnh thoảng đọc một trang sách dưới ánh nắng trưa vàng ruộm giúp anh sống qua ngày. Mưu mẹo và lòng can trường, mưu mẹo và lòng can trường. Gulliver, người đàn ông da trắng trong cuốn sách, phải vượt hết nguy hiểm này tới nguy nan khác, và cứ tới một hòn đảo mới anh ta lại gặp phải tình huống khó khăn cần xử trí trước khi có thể trở về nhà. Đó mới là vấn đề thực sự của người đàn ông ấy, chứ không phải những bộ tộc hoang dã và những nền văn minh huyền bí - anh ta cứ tiếp tục quên những gì mình đã có. Người da trắng là thế đó: xây trường học và để nó mục nát, xây nhà để rồi lang bạt liên miên. Nếu Caesar tìm được đường về nhà thì anh sẽ không bao giờ ra đi nữa. Nếu không, anh có thể sẽ tới hết hòn đảo gây phiền phức này đến hòn đảo đầy rắc rối khác, chẳng bao giờ nhận ra mình đang ở đâu, đi tới tận cùng thế giới. Trừ khi cô đi cùng anh. Có Cora, anh sẽ tìm được đường về nhà.