Ông Caleb Jonathan sống ở Essex. Sau một loạt thư từ qua lại đầy khách sáo, Poirot nhận được lời mời đến ăn tối và nghỉ lại, nói chung chẳng khác hoàng gia là bao. Quý ông ấy rõ là rất đặc biệt. Sau cậu George Mayhem trẻ nhạt nhẽo, thì ông Jonathan hệt như thứ rượu vang đỏ ngọt lịm của ông vậy.
Ông luật sư già có cách tiếp cận vấn đề rất riêng, và phải đến gần nửa đêm, trong lúc đang nhâm nhi một ly brandy lâu năm thơm phức, ông Jonathan mới thực sự mở lòng. Một cách khách sáo, ông cảm kích Hercule Poirot vì đã lịch sự dằn lòng không tìm cách hối thúc mình. Hiện tại, ông thấy đã đến lúc thích hợp để thảo luận chi tiết về chuyện nhà Crale.
“Đúng rồi, công ty chúng tôi đã biết nhà Crale qua bao nhiều thế hệ. Tôi biết Amyas Crale và cha ông ta, Richard Crale, và tôi còn nhớ được Enoch Crale – ông nội. Nguyên nhà đó là điền chủ cả, nghĩ về ngựa nhiều hơn người. Họ bộc trực, thích phụ nữ, và không muốn dính dáng gì đến các ý tưởng. Họ không tin vào ý tưởng. Nhưng vợ của Richard Crale lại đầy ý tưởng – nhiều hơn cả lý trí. Bà là con người của thơ ca và âm nhạc – bà chơi đàn hạc, ông biết đấy. Sức khỏe bà không tốt lắm, nhưng cách bà ngồi trên trường kỷ vô cùng quý phái. Bà hâm mộ Kingsley . Đó là lý do bà đặt tên con là Amyas. Ông cha không ưa cái tên ấy, nhưng rồi cũng đành chấp nhận.
“Amyas Crale thừa hưởng đặc điểm của cả hai. Ông ta có xu hướng nghệ sĩ từ người mẹ yếu ớt, uy quyền và cái tính vị kỷ vô tâm từ người bố. Nhà Crale ai cũng vị kỷ cả. Họ chẳng bao giờ đoái hoài đến suy nghĩ của người khác.”
Gõ gõ ngón tay thanh mảnh lên tay vịn ghế, ông già ném cho Poirot một cái nhìn sắc sảo. “Nếu tôi đoán không lầm, ông Poirot ạ, thì hình như ông quan tâm đến… tính cách, phải vậy không?”
Poirot trả lời. “Với tôi, đó là điều đáng quan tâm nhất trong mọi vụ án.”
“Tôi có thể hiểu vì sao. Để nhìn vào bên trong tên tội phạm, có thể nói vậy. Thú vị thật. Hấp dẫn thật. Dĩ nhiên, công ty của chúng tôi chưa từng thụ lý một vụ án nào. Vì vậy chúng tôi không đủ tư cách đại diện cho bà Crale, dù có muốn hay không. Tuy vậy, công ty Mayhew rất thích hợp. Họ lập hồ sơ và giao cho Depleach – có lẽ khi đó họ cũng chẳng hào hứng mấy – dù vậy, ông ta vẫn rất tốn kém và, dĩ nhiên, cũng rất thích cường điệu hóa mọi thứ nữa! Nhưng họ không lường được việc Caroline chẳng chịu diễn theo ý của ông ta. Bà ấy không phải người như thế.”
“Bà ấy thế nào?” Poirot hỏi. “Đó là cái tôi muốn biết nhất.”
“Phải, phải… dĩ nhiên. Vì cớ gì bà ấy lại làm việc đó? Đây mới là câu hỏi quan trọng nhất. Ông thấy đấy, tôi biết bà ấy trước khi bà kết hôn. Bà ấy từng là Caroline Spalding. Một cô gái nghịch ngợm vui vẻ. Đầy sức sống. Mẹ bà thành góa phụ khi còn trẻ và Caroline rất mực yêu quý mẹ mình. Rồi mẹ bà lại tái giá, có một đứa con nữa. Phải, phải, thật buồn, thật đau lòng. Những mối ghen tức trẻ con, mãnh liệt và khờ dại ấy.”
“Bà ấy ghen tức ư?”
“Cực kỳ ghen tức. Rồi một tai nạn đáng tiếc đã xảy ra. Cô bé đáng thương, về sau bà ấy dằn vặt khôn nguôi. Nhưng ông biết đấy, ông Poirot, những chuyện như vậy vẫn thường xảy ra. Chẳng thể ngăn lại. Chỉ… chỉ sự trưởng thành mới làm được thôi.”
Poirot hỏi. “Có chuyện gì?”
“Bà ấy tấn công cô em, lúc nó còn ẵm ngửa, ném cái chặn giấy vào cô bé. Cô bé bị mù một mắt và gương mặt bị biến dạng vĩnh viễn.”
Ông Jonathan thở dài, nói. “Ông có thể hình dung một câu hỏi đơn giản về chuyện đó gây ra tác động thế nào ở tòa.” Vị luật sư lắc đầu. “Nó đem lại ấn tượng Caroline Crale là một phụ nữ hung hăng không thể kiểm soát. Điều đó không đúng. Không, không hề đúng.”
Ông ngừng một lát rồi tiếp. “Caroline Spalding thường xuyên đến ở tại Alderbury. Cô ấy tốt tính, lại nhanh nhạy nữa. Richard Crale rất thích Caroline. Cô chăm sóc bà Crale và tỏ ra rất khéo léo cũng như dịu dàng, bà Crale cũng rất thích cô ấy. Cô gái ấy ở nhà không được hạnh phúc. Nhưng cô hạnh phúc ở Alderbury. Diana Crale, em gái của Amyas, rất thân với Caroline. Philip và Meredith Blake, hai chàng trai ở trang viên bên cạnh, cũng thường hay đến Alderbury chơi. Philip thì lúc nào cũng là một thằng nhóc cục súc hư hỏng, hám tiền. Tôi phải thừa nhận là mình không ưa cậu ta lắm. Nhưng tôi nghe kể là cậu ta có tài kể chuyện và là một người bạn đáng tin cậy. Meredith là kiểu người mà những người cùng thời tôi gọi là ẻo lả. Thích cỏ cây ong bướm, hay ngắm chim ngắm thú. Ngày nay người ta gọi đó là nghiên cứu thiên nhiên vậy. Ôi dào, thanh niên thời nào mà chả là nỗi thất vọng của phụ huynh. Săn bắn, câu cá… không có ai được như kỳ vọng cả. Meredith thích ngắm chim và thú vật hơn là săn bắn chúng, Philip dĩ nhiên thích thành phố hơn thôn quê và lao vào sự nghiệp kiếm tiền. Diana cưới một gã không được tử tế lắm – một sĩ quan lâm thời trong chiến tranh. Còn Amyas, mạnh mẽ, đẹp trai, đầy sinh lực, bao nhiêu nghề khác không chọn, lớn lên lại thành họa sĩ. Tôi thì tôi nghĩ ông Richard Crale chết vì sốc đấy.
“Và rồi cũng đến lúc Amyas cưới Caroline Spalding. Hai người đó hay cãi nhau, hục hặc tối ngày, nhưng cũng cưới vì tình yêu. Họ yêu nhau say đắm. Và họ vẫn quan tâm đến nhau. Nhưng Amyas cũng như mọi người nhà Crale khác, là một kẻ vị kỷ vô tâm. Ông ta yêu Caroline nhưng chưa bao giờ nghĩ cho bà ấy dù là thế nào. Chỉ làm theo ý mình muốn. Tôi nghĩ tình cảm của ông ta dành cho vợ hơn hẳn những phụ nữ khác, nhưng bà xếp sau tranh của ông ta rất xa. Tranh là ưu tiên hàng đầu. Và tôi có thể nói không phụ nữ nào chiếm được vị trí đó với tranh của ông ta. Amyas ngoại tình với phụ nữ – họ kích thích ông ta – nhưng rồi khi xong việc ông ta cứ thế bỏ mặc họ. Ông ta không phải kiểu người tình cảm, hay lãng mạn. Nhưng cũng không hẳn là một kẻ trác táng. Người phụ nữ duy nhất ông ta có chút quan tâm chính là vợ mình. Và vì biết thế nên bà ấy đã nhẫn nại chịu đựng. Amyas là một họa sĩ tài ba, ông biết đấy. Bà ấy biết, và tôn trọng điều đó. Ông ta bỏ đi theo những cuộc tình và trở về, thường là cùng với một bức tranh để khoe về chuyện đó.
“Chuyện có lẽ sẽ tiếp diễn như thế nếu không có Elsa Greer xuất hiện. Elsa Greer…”
Ông Jonathan lắc đầu.
“Elsa Greer thì sao?” Poirot hỏi.
Ông Jonathan bỗng thốt lên. “Đáng thương. Cô gái đáng thương.”
“Ông cảm thấy như thế về cô gái ấy ư?” Poirot thắc mắc.
Ông Jonathan đáp. “Có lẽ vì tôi là một ông già, nhưng tôi thấy, ông Poirot ạ, có gì đó trong sự thiếu khả năng tự vệ của tuổi trẻ khiến tôi rơi nước mắt. Tuổi trẻ thật mong manh. Thật nhẫn tâm… thật chắc chắn. Thật rộng lượng và cũng thật đòi hỏi.”
Ông Jonathan đứng lên, tiến lại chỗ giá sách. Ông lấy một cuốn sách và mở nó ra, lật vài trang, rồi đọc to:
“Nếu chàng thật lòng yêu em,
Muốn cưới em, hãy ngỏ lời ngày mai
Qua sứ giả mà em cứ đến chàng,
Báo em thời gian, nơi chốn chúng mình kết hôn,
Em nguyện trao chàng hết những gì mình có,
Và theo chàng tới cùng trời cuối đất, hỡi lang quân.”
“Qua lời của Juliet, ta thấy tình yêu song hành cùng tuổi trẻ. Không ngại ngùng, không sợ hãi, không có cái thẹn thùng của người thiếu nữ. Đó là nhờ sự dũng cảm, lòng kiên trì, sự vô tâm của tuổi trẻ. Shakespeare hiểu tuổi trẻ. Juliet chọn Romeo. Desdemona cưới Othello. Những người trẻ ấy, họ không hoài nghi, không sợ hãi, không màng thể diện.”
Poirot trầm ngâm nói. “Vậy theo ông Elsa Greer là hiện thân của Juliet?”
“Đúng thế. Cô ấy là một đứa trẻ may mắn hư hỏng – trẻ trung, xinh đẹp, giàu có. Cô ấy tìm được nửa kia của mình và giành lấy người đó không phải một Romeo trẻ tuổi, mà là một họa sĩ trung niên, đã có gia đình. Elsa Greer không bị trói buộc bởi quy luật gì, cô ấy chỉ có quy luật của thế giới hiện đại. ‘Giành lấy những gì mình muốn, vì mình chỉ sống có một lần!’”
Jonathan thở dài, ngả người ra sau, lại một lần nữa gõ nhẹ ngón tay lên tay vịn ghế.
“Một Juliet hiếu chiến. Trẻ tuổi, vô tâm, nhưng cũng cực kỳ dễ tổn thương! Đặt cược hết tất cả mọi thứ mình có. Và khi cô ấy có vẻ như đã thắng… thì đột nhiên – ở giây cuối cùng – thần chết can thiệp… và Elsa vui vẻ, nhiệt huyết, đầy sức sống ấy cũng đã chết theo. Chỉ còn lại một người phụ nữ sắt đá, lạnh lùng, đầy hận thù, hận thù đến tận xương tủy người đàn bà đã ra tay gây nên chuyện này.”
Giọng ông chợt thay đổi. “Ôi, ôi. Xin ông bỏ qua cho khi tôi có hơi bị kịch hóa câu chuyện. Một cô gái trẻ trung thiếu chín chắn, với một cái nhìn thiếu chín chắn về cuộc đời. Tôi thấy, chẳng phải một nhân vật thú vị gì cho cam. Tuổi trẻ tựa hồng trắng, mãnh liệt và mong manh, vân vân. Mất đi những điều đó rồi thì còn lại gì? Chỉ là một cô gái trẻ tầm thường tìm kiếm một người hùng ngoài đời thật để đặt lên chiếc bệ rỗng.”
Poirot nói. “Giả sử như Amyas Crale không phải một họa sĩ nổi tiếng…”
Ông Jonathan nhanh chóng đáp lời. “Đấy, đấy. Ông nắm bắt vấn đề thật xuất sắc. Cô Elsa sùng bái những anh tài. Một người đàn ông thì phải làm nên việc lớn, phải là người nổi tiếng… Còn Caroline Crale, bà ấy có thể nhìn thấy những phẩm chất nơi một nhân viên nhà băng hay một tay bán bảo hiểm! Caroline Crale yêu người đàn ông tên Amyas Crale, không phải họa sĩ Amyas Crale. Caroline Crale chín chắn, Elsa Greer thì không.”
Ông Jonathan nói thêm. “Nhưng cô ấy trẻ đẹp và tôi luôn nghĩ cô ấy thật đáng thương.”
---❊ ❖ ❊---
Hercule Poirot lên giường ngủ với ngổn ngang ý nghĩ. Ông thấy vô cùng hứng thú với bài toán về tính cách này.
Đối với ông Edmunds, viên thư ký, Elsa Greer là một con người trơ trẽn, không hơn không kém.
Đối với ông Jonathan già, Elsa là hiện thân của Juliet bất diệt.
Còn Caroline Crale?
Mỗi người có một cái nhìn khác nhau về bà. Montague Depleach coi bà như một kẻ chủ bại – một kẻ bỏ cuộc. Đối với ông Fogg, bà là một bí ẩn. Edmunds thì xem bà đơn giản là một phu nhân. Ông Jonathan nói bà là một người mãnh liệt, thất thường.
Hercule Poirot tự hỏi, mình sẽ nhìn nhận bà như thế nào?
Đáp án cho câu hỏi đó, ông nghĩ, phụ thuộc vào kết quả của nhiệm vụ ông đang thực hiện.
Hiện tại, những người ông đã gặp ai cũng tin chắc, dù Caroline Crale có là người thế nào, bà cũng là một kẻ sát nhân.
