Tâm trạng bà thật tồi tệ suốt mấy ngày qua. Không có lý do cụ thể nào cả, chẳng qua là cơ thể chúng ta biết cách tự cân bằng ngay từ bên trong. Nếu nó chẳng tiếp nhận được gì hay ho thì làm sao tạo ra những điều tốt đẹp? Sáng hôm qua, khi mang mấy món đồ tạp hóa đến và nhìn mặt bà dài thườn thượt, cô Razman đã đổ lỗi hết cả cho mặt trăng. Thực tế là trăng đã tròn vào đêm trước đó. Nếu mặt trăng có thể ảnh hưởng đến thủy triều và làm cho bắp cải tím trong vườn lớn nhanh hơn thì tại sao nó không tác động đến tâm trạng của chúng ta được chứ? Bản thân chúng ta được cấu tạo từ gì nếu không phải là nước, các loại khí và khoáng chất? Dù sao đi nữa thì trước khi ra về, cô ấy đã để lại một chồng tạp chí lá cải rất ấn tượng, và thế là bà dành cả ngày để đọc cho đến mụ mẫm cả người. Lần nào cũng thế! Lúc đầu thấy chúng, bà nhủ thầm rằng: Được rồi, mình chỉ đọc lướt qua khoảng nửa tiếng thôi, không lâu hơn nữa đâu, còn bao nhiêu thứ có ích cần phải làm cho xong đấy. Thế nhưng mỗi lần đọc là bà đọc đến tận chữ cuối cùng. Cuộc đời bất hạnh của Công nương xứ Monaco làm bà buồn rười rượi; còn những cuộc tình vô bổ của em gái cô ấy lại khiến bà giận dữ vô cùng; những câu chuyện sướt mướt được kể tỉ mỉ đến từng chi tiết như vậy đã làm tim bà đập gấp gáp hơn. Và ôi chao là những bức thư! Bà chưa bao giờ thôi ngạc nhiên sao có những người dám cả gan viết như thế. Bà không phải là một kẻ đạo đức giả – ít nhất bà không nghĩ mình như vậy – nhưng không thể phủ nhận là sự tự do quá mức đã làm bà bối rối.
Nhiệt độ hôm nay đang xuống. Bà không đi dạo trong vườn vì sợ rằng gió rét và những cơn giá lạnh trong lòng sẽ quật bà gãy làm đôi như một cành cây đông cứng. Bà tự hỏi liệu cháu vẫn còn đang đọc đấy chứ. Giờ cháu đã hiểu bà rõ hơn, có lẽ cháu lại càng muốn cự tuyệt bà và chẳng thèm tiếp tục. Nhưng cảm giác về sự cấp bách trong thời điểm này đã không cho phép bà trốn tránh, bà không thể dừng lại, cũng như không còn bất cứ lối thoát nào. Dù bí mật này đã được chôn giấu trong lòng suốt bao nhiêu năm nay nhưng giờ thì bà không thể giữ kín được nữa. Bà từng nói rằng khi lần đầu tiên nhìn thấy cháu hoang mang vì cuộc sống dường như không có trọng tâm, bà cũng hoang mang tột độ, có lẽ là còn nhiều hơn cháu nữa cơ. Bà biết những khái niệm về “trọng tâm” của cháu – hay đúng hơn là cháu không hề có – liên quan chặt chẽ đến việc cháu không bao giờ biết cha mình là ai. Dĩ nhiên, nghĩa vụ đau thương của bà là nói cho cháu biết mẹ của cháu đã đi đâu, và cũng dĩ nhiên là bà chưa bao giờ có thể trả lời những câu hỏi về cha cháu. Làm sao bà có thể chứ? Bà không hề có chút khái niệm nào về người đàn ông ấy. Ilaria đã đi nghỉ mát một mình thật lâu ở Thổ Nhĩ Kỳ vào mùa hè nọ, và sau chuyến đi ấy, nó đã có thai. Lúc này con bé đã ngoài ba mươi, và thường những phụ nữ chưa có con ở lứa tuổi ấy sẽ khao khát sinh con đến phát cuồng lên. Họ muốn một đứa con bằng bất cứ giá nào, chẳng quan trọng là làm thế nào hay có con với ai.
Bên cạnh đó, hầu hết tất cả phụ nữ thời ấy đều là những người sục sôi vì những giá trị nữ quyền. Mẹ cháu và vài người bạn đã cùng sáng lập ra một câu lạc bộ. Nhiều điều chúng nó nói là có giá trị và bà đồng ý, thế nhưng lẫn lộn trong đó là các kết luận hết sức áp đặt và những ý tưởng rất méo mó, bệnh hoạn. Một trong số đó là phụ nữ cần phải làm chủ hoàn toàn cơ thể của mình, việc có con hay không là tuyệt đối tùy thuộc vào họ. Đàn ông chỉ cần thiết về mặt sinh học và họ chỉ được dùng cho mục đích này thôi. Mẹ cháu không phải là người duy nhất thực hiện như thế; hai hay ba đứa bạn của nó cũng có con với cách tương tự. Cũng dễ hiểu thôi, phải không cháu? Khả năng sinh sản mang đến cho ta cảm giác được thực hiện thiên chức vô hạn của mình. Bóng tối, cái chết, hay sự bấp bênh của cuộc sống – tất cả đều lui về phía sau để ta lại hòa mình vào thế giới với một tâm thế vô cùng mới mẻ, và điều kỳ diệu này sẽ xóa bỏ hết tất cả những gì còn lại.
Mẹ cháu và những người bạn của nó đã tìm thấy sự đồng cảm từ thế giới động vật. Chúng nó nói rằng: “Mối liên hệ duy nhất của con cái và con đực là khi chúng giao phối. Lúc chia rẽ, những đứa con sẽ ở lại cùng với mẹ.” Bà không có cách nào để chứng minh liệu nó đúng hay sai. Nhưng bà biết rằng chúng ta là con người, mỗi chúng ta được sinh ra với một gương mặt khác với tất cả những người còn lại, và gương mặt ấy sẽ đi cùng ta suốt cả cuộc đời. Mọi thứ đều ở trên gương mặt ta. Lịch sử của đời ta, cha ta, mẹ ta, ông bà, cụ kỵ, thậm chí có thể là một người chú họ xa lắc xa lơ chẳng ai nhớ tới. Đằng sau gương mặt ấy là bản chất của mỗi người, tất cả những điều tốt và những điều chưa tốt từ tổ tiên đã truyền lại cho ta. Gương mặt chính là đặc điểm nhận dạng đầu tiên, nó giúp ta tồn tại trên cuộc đời này và tự hào xưng danh: “Nhìn này, tôi đang ở đây.” Vì vậy mà khi cháu lên mười ba, mười bốn tuổi và bắt đầu dành hàng giờ đứng trước gương, bà hiểu là cháu đang tìm kiếm những gì. Chắc chắn là cháu đang kiểm tra xem có mụn và trứng cá trên mặt không, rồi băn khoăn cái mũi sao tự nhiên to thế nhỉ, nhưng ngoài ra vẫn còn một thứ gì đó. Cháu nhìn xem mình đã thừa hưởng những đặc điểm nào từ phía họ hàng của mẹ, và rồi cố gắng hình dung gương mặt của người cha đã sinh ra cháu. Đây chính là điều mà mẹ cháu và bạn bè của nó đã không suy nghĩ kỹ càng: rằng một ngày nọ đứa trẻ sẽ nhìn vào gương để rồi nhận ra còn có một con người khác ở bên trong nó, và nó muốn biết tường tận về con người đó. Có những người mất cả cuộc đời để tìm kiếm gương mặt của cha hay mẹ họ đấy cháu ạ.
Ilaria tin rằng yếu tố di truyền không có ảnh hưởng chút nào đến sự phát triển của con cái. Đối với nó, các yếu tố quan trọng là giáo dục, môi trường và sự nuôi dưỡng. Bà không đồng ý với nó. Theo ý kiến của bà thì có hai nhân tố quan trọng như nhau: những ảnh hưởng bên ngoài chiếm một nửa, và nửa còn lại là những gì chúng ta được thừa hưởng từ lúc sinh ra.
Trước lúc cháu đi học, bà chẳng gặp phải vấn đề gì lớn. Cháu không bao giờ hỏi về cha cháu, và bà luôn cẩn thận tránh nhắc tới điều này. Nhưng khi bắt đầu học tiểu học, vì những bạn nhỏ xung quanh và các bài tập khó chịu mà các giáo viên giao cho, cháu đột nhiên nhận ra có cái gì đó thiếu thiếu trong cuộc sống hàng ngày. Dĩ nhiên là nhiều bạn trong lớp cũng đến từ những gia đình đổ vỡ hay những hoàn cảnh đặc biệt, nhưng không ai ngoại trừ cháu lại hoàn toàn không biết gì về cha mình. Cháu chỉ mới sáu, bảy tuổi thôi. Làm sao bà có thể giải thích những gì mẹ cháu đã làm? Và bên cạnh đó, bà cũng chẳng biết gì ngoài việc cuộc đời cháu đã được bắt đầu từ Thổ Nhĩ Kỳ. Thế là bà đã sử dụng dữ kiện duy nhất mà mình biết – đất nước nơi cháu ra đời – để sáng tạo một câu chuyện chẳng mấy lạ thường.
Bà đã mua một cuốn cổ tích Phương Đông và đọc cho cháu nghe hàng đêm. Bằng cách dùng những câu chuyện này để làm mẫu, bà thêu dệt nên một câu chuyện đặc biệt dành riêng cho cháu. Cháu vẫn còn nhớ chứ? Mẹ cháu là một nàng công chúa, còn cha cháu là hoàng tử của vương quốc Trăng Lưỡi Liềm. Như tất cả mọi công chúa và hoàng tử, cả hai đã yêu nhau say đắm và luôn sẵn sàng hy sinh tính mạng cho người kia. Tuy nhiên, nhiều kẻ nịnh thần đã đố kỵ với tình yêu ấy. Kẻ ghen tuông nhất chính là tên tể tướng độc ác và quyền lực đã thực hiện một lời nguyền lên công chúa và đứa con còn nằm trong bụng mẹ. May mắn thay, một cận thần tốt bụng đã cấp báo cho hoàng tử, nhờ thế mà một đêm nọ mẹ cháu đã cải trang thành một nông dân và rời bỏ tòa lâu đài để đến ẩn náu tại thành phố này – đây chính là nơi cháu đã được sinh ra.
“Cháu là con gái của công chúa ư?” cháu hỏi bà với đôi mắt sáng long lanh. “Dĩ nhiên rồi,” bà trả lời, “nhưng đó là điều tuyệt mật, cháu không bao giờ được nói với ai đấy nhé.” Bà hy vọng sẽ đạt được gì với lời nói dối kỳ quặc ấy? Thực sự là không có gì, có lẽ là chỉ để cho cháu có thêm vài năm yên ổn. Bà biết rồi sẽ đến một ngày cháu không còn tin vào câu chuyện cổ tích xuẩn ngốc của bà nữa, và bà cũng biết rất có thể cháu sẽ bắt đầu ghét bà vào đúng cái ngày ấy. Tuy nhiên, bà tuyệt đối không thể không kể cho cháu câu chuyện này được. Cho dù có tập hợp hết lòng can đảm nhỏ bé của mình thì bà cũng chẳng bao giờ có thể nói rằng: “Bà không biết cha cháu là ai; có lẽ đến mẹ cháu còn chẳng biết nữa là.”
Đó là những năm tháng tự do về tình dục: hoạt động tình dục được xem là một chức năng bình thường của cơ thể con người, ai cũng có thể thỏa mãn bất cứ lúc nào họ muốn, hôm nay với người này, ngày mai lại với người kia. Ilaria có hàng tá bạn trai – bà không nhớ bất kỳ người nào quen với nó hơn một tháng. Mẹ cháu vốn tự nhiên đã bất ổn nên nó không thể đối mặt với tình trạng yêu đương nay đây mai đó như những người khác. Mặc dù chưa bao giờ ngăn chặn nó làm bất cứ điều gì hoặc chỉ trích nó bằng cách này hay cách khác, bà đã thực sự lo lắng với sự dễ dãi bất ngờ này. Bà không quá sốc vì sự lang chạ của nó mà là vì cảm xúc con người sao lại xuống cấp đến thế. Một khi không có gì bị cấm đoán nữa thì cảm giác đặc biệt của riêng mỗi cá nhân sẽ không còn, và niềm đam mê cũng biết mất. Với bà, Ilaria và bạn bè của nó như những thực khách bị ốm nặng tại một buổi dạ tiệc và cố tỏ ra lịch sự ăn bất kỳ món gì được dọn lên mà không hề có cảm giác ngon miệng chút nào: cà rốt, bò nướng, hay các món ngọt đều có vị giống nhau.
Chắc chắn sự dễ dãi về tình dục này chủ yếu là sự lựa chọn của mẹ cháu, nhưng có lẽ còn một nhân tố khác có liên quan. Chúng ta biết được bao nhiêu về cách thức mà lý trí ta hoạt động? Rất nhiều, nhưng không phải là tất cả. Liệu ai đó có thể nói rằng ở sâu trong ý thức của con bé có một trực giác mách bảo rằng người đàn ông nó đang sống cùng không phải là cha ruột của nó hay không? Và chẳng phải điều này đã giải thích rất nhiều về nỗi lo âu và sự bất ổn thường trực của nó đấy sao? Bà chưa bao giờ băn khoăn về những điều này khi nó còn nhỏ, thậm chí đến khi nó đã là thiếu nữ rồi trở thành một phụ nữ trưởng thành; thiên tiểu thuyết mà bà nuôi nấng nó lớn lên quả thật là hoàn hảo. Nhưng đến khi con bé trở về từ chuyến nghỉ mát với bào thai ba tháng tuổi, tất cả bỗng đổ ập về. Ta không thể thoát khỏi những lừa lọc và dối trá. Hay đúng hơn là ta có thể lẩn tránh trong một thời gian, nhưng đến khi ta ít trông đợi nhất, chúng bất ngờ nhảy vọt trở lại và không còn dễ chịu như lúc ta nói ra, rõ ràng là không còn vô hại nữa, không hề! Lúc ta nghĩ rằng chúng đã đi thật xa thì từ lúc nào chúng đã biến thành những con yêu tinh, những con quái vật không hơn không kém. Chúng chỉ cần thoát ra trong một giây thì ta đã nằm ngã ngửa, và thế là cả bọn khát máu xô vào ăn tươi nuốt sống ta ngay. Vào một ngày nọ lúc lên mười, cháu đã đi học về trong nước mắt. “Dối trá!” cháu quát lên và ngay lập tức khóa chặt cửa phòng. Cháu đã khám phá ra rằng câu chuyện cổ tích của bà chỉ là những lời lừa dối.
Dối trá có thể là tựa đề cuốn tự truyện của bà. Suốt cả cuộc đời mình, bà chỉ nói dối có một lần.
Thế nhưng với lời nói dối ấy, bà đã hủy hoại đến ba đời người.