Bài thơ "Biển vắng " của Trịnh Thanh Sơn
Lê Lanh
Rơi chiều vàng ngơ ngác sóng
Xin đừng dối chi chân trời
Anh ngồi im chìm chiếc bóng
Chén này biển với mình thôi!
Một cộng với một thành đôi
Anh cộng cô đơn thành biển
Nắng tắt mà người không đến
Anh ngồi rót biển vào chai.
1992
Đọc thơ mà cứ thấy quen quen thì đó là loại thơ vẫn còn “dẫm lên lốt bàn chân” của người khác, mà đã thấy “quen” rồi thì ai muốn đọc làm gì. ấy là tôi chưa nhắc đến những trường hợp đang đọc phải bỏ dở.
Bài Biển vắng của Trịnh Thanh Sơn là một trường hợp ngược lại. Đọc một lần lại muốn đọc lần nữa… Càng đọc tôi càng thấy mới lạ. Thấy từ “rơi”, lúc đầu tôi cứ ngờ ngợ và trộm nghĩ hay nhà xuất bản in lầm, phải là từ “nơi” mới đúng. Nơi là nơi chốn, nơi có biển và sóng khoảng không gian có bóng chiều tà. Suy ngẫm mãi tôi mới nhận ra. Nếu là từ “nơi” thì không còn gì để bàn. ở đây phải là từ “rơi” - Chiều vàng từ trên trời rơi xuống. Không hẳn chỉ là cái mốc thời gian cuối ngày đang đổ xuống mặt biển rộng mênh mông một cách vô hạn, vô hồi. Từ “rơi” còn làm cho cảnh chiều vàng được cụ thể hoá, để con người nhỡn tiền thấy nỗi lòng trống trải cứ ào tới vây bủa lấy con người. Biển tình cuộn sóng lại càng “ngơ ngác” trước không gian vô tận, con người trở nên nhỏ nhoi. Cảnh đã hiện lên mà chưa tin là có thật. Con người vẫn còn hy vọng đến phút chót, dẫu phải luỵ mình cầu xin để không phải đơn lẻ tới mức ghê rợn ở nơi góc bể chân trời. Ai xin ai và ai đừng dối ai? Kẻ chờ đợi cầu xin người được đợi chờ. Khung cảnh thiên nhiên chiều tà trên bãi biển ào ạt tâm trạng chàng trai khao khát tình yêu:
Rơi chiều vàng ngơ ngác sóng/ Xin đừng dối chi chân trời
Đợi chờ, da diết mà vẫn trân trọng, kín đáo, sâu nặng. Cụm từ “ngơ ngác sóng” có thể hiểu là sóng tình ngơ ngác. Sự ngơ ngác của một tâm trạng bị trống trải ghê gớm. Xuân Quỳnh cũng thể hiện tình yêu bằng hình tượng “sóng”, nhưng sóng không ngơ ngác mà dạt dào, mặc dù gặp muôn trùng cách trở:
ở ngoài kia đại dương/ Trăm nghìn con sóng vỗ/ Con nào chẳng tới bờ./ Dù muôn trùng cách trở. (Sóng)
Cả bài thơ gồm tám câu, có lẽ chỉ hai câu đầu là mang tâm trạng nhớ mong, chờ đợi rõ nhất. Sang câu thứ ba thì sự chờ đợi không còn nữa mà thay vào đó là sự thất vọng. Có thể nói sự thất vọng đã lên đến điểm đỉnh. Chàng trai nọ ngồi chết lặng trên cát. “Chiếc bóng” chìm sâu dưới đáy biển: “Anh ngồi im chìm chiếc bóng”. Người đọc có thể nghĩ tới anh cứ ngồi đó mà đợi mà chờ! Càng đợi chờ thì “chiếc bóng” của người yêu càng chìm trong không gian mênh mông. Tư thế “ngồi im” phải chăng là tư thế mạc niệm sự hy vọng. Sang câu thứ tư thì tình huống có vẻ chùng lại. Con người cô đơn tìm phương án giải toả tâm hồn: “Chén này biển với mình thôi”. ở đây ta bắt gặp cái tính kế thừa trong thơ ca truyền thống. Phạm Thái xưa kia mất Quỳnh Như đã dùng rượu rót vào cái khoảng trống cùng với triết lí: “Sống ở nhân gian đánh chén nhè…” Phải chăng đó cũng là một cách giải toả.
Sang khổ thơ thứ hai, tác giả dùng phép so sánh:
Một cộng với một thành đôi/ Anh cộng cô đơn thành biển.
Sự so sánh trên được kết hợp với phương pháp tư duy lô gíc kiểu toán học nên ý thơ được cụ thể hoá. Bằng phép tính cộng, tác giả đã dẫn người đọc nhận ra sự cô đơn tới mức độ nào. Lấy biển mà so sánh ư? Chưa chắc đã hợp lý. Trong nỗi bâng khuâng của tâm trạng, chàng trai trở về với thực tại. Thực tại của thời gian bây giờ là “nắng” đã “tắt”, màn đêm bao trùm. Đến câu cuối cùng mới thực sự là Trịnh Thanh Sơn. Có lẽ bài thơ đứng được chủ yếu là ở câu này. Chúng ta hãy cùng suy ngẫm sự chuyển vần: Cô đơn thành biển - rót biển vào chai. Ta mới gặp trong thơ cổ những người quân tử rót rượu từ trong chai ra để tiêu sầu. Cái mới, cái độc đáo của tác giả là “rót biển vào chai”. Cách thể hiện này như có vẻ ngược với Xuân Diệu. Khi nghĩ đến người yêu, ông muốn thành biển để “hôn mãi ngàn năm không thoả”… Biển tình của nhà thơ được trải ra mênh mông nhưng với Trịnh Thanh Sơn thì biển được thu nhỏ lại dễ chừng sẽ bị triệt tiêu. Hoá ra nếu không có em thì biển cũng chẳng còn và nắng thì “tắt” chỉ để lại một màn đen:
Nắng tắt mà người không đến/ Anh ngồi rót biển vào chai.
Nếu nghĩ rằng biển kia là rượu thì dường như chàng trai nọ uống hết biển chưa chắc đã giải toả được hết nỗi cô đơn.
(Phụ bản thơ - Báo Văn nghệ)
Lê Lanh
Rơi chiều vàng ngơ ngác sóng
Xin đừng dối chi chân trời
Anh ngồi im chìm chiếc bóng
Chén này biển với mình thôi!
Một cộng với một thành đôi
Anh cộng cô đơn thành biển
Nắng tắt mà người không đến
Anh ngồi rót biển vào chai.
1992
Đọc thơ mà cứ thấy quen quen thì đó là loại thơ vẫn còn “dẫm lên lốt bàn chân” của người khác, mà đã thấy “quen” rồi thì ai muốn đọc làm gì. ấy là tôi chưa nhắc đến những trường hợp đang đọc phải bỏ dở.
Bài Biển vắng của Trịnh Thanh Sơn là một trường hợp ngược lại. Đọc một lần lại muốn đọc lần nữa… Càng đọc tôi càng thấy mới lạ. Thấy từ “rơi”, lúc đầu tôi cứ ngờ ngợ và trộm nghĩ hay nhà xuất bản in lầm, phải là từ “nơi” mới đúng. Nơi là nơi chốn, nơi có biển và sóng khoảng không gian có bóng chiều tà. Suy ngẫm mãi tôi mới nhận ra. Nếu là từ “nơi” thì không còn gì để bàn. ở đây phải là từ “rơi” - Chiều vàng từ trên trời rơi xuống. Không hẳn chỉ là cái mốc thời gian cuối ngày đang đổ xuống mặt biển rộng mênh mông một cách vô hạn, vô hồi. Từ “rơi” còn làm cho cảnh chiều vàng được cụ thể hoá, để con người nhỡn tiền thấy nỗi lòng trống trải cứ ào tới vây bủa lấy con người. Biển tình cuộn sóng lại càng “ngơ ngác” trước không gian vô tận, con người trở nên nhỏ nhoi. Cảnh đã hiện lên mà chưa tin là có thật. Con người vẫn còn hy vọng đến phút chót, dẫu phải luỵ mình cầu xin để không phải đơn lẻ tới mức ghê rợn ở nơi góc bể chân trời. Ai xin ai và ai đừng dối ai? Kẻ chờ đợi cầu xin người được đợi chờ. Khung cảnh thiên nhiên chiều tà trên bãi biển ào ạt tâm trạng chàng trai khao khát tình yêu:
Rơi chiều vàng ngơ ngác sóng/ Xin đừng dối chi chân trời
Đợi chờ, da diết mà vẫn trân trọng, kín đáo, sâu nặng. Cụm từ “ngơ ngác sóng” có thể hiểu là sóng tình ngơ ngác. Sự ngơ ngác của một tâm trạng bị trống trải ghê gớm. Xuân Quỳnh cũng thể hiện tình yêu bằng hình tượng “sóng”, nhưng sóng không ngơ ngác mà dạt dào, mặc dù gặp muôn trùng cách trở:
ở ngoài kia đại dương/ Trăm nghìn con sóng vỗ/ Con nào chẳng tới bờ./ Dù muôn trùng cách trở. (Sóng)
Cả bài thơ gồm tám câu, có lẽ chỉ hai câu đầu là mang tâm trạng nhớ mong, chờ đợi rõ nhất. Sang câu thứ ba thì sự chờ đợi không còn nữa mà thay vào đó là sự thất vọng. Có thể nói sự thất vọng đã lên đến điểm đỉnh. Chàng trai nọ ngồi chết lặng trên cát. “Chiếc bóng” chìm sâu dưới đáy biển: “Anh ngồi im chìm chiếc bóng”. Người đọc có thể nghĩ tới anh cứ ngồi đó mà đợi mà chờ! Càng đợi chờ thì “chiếc bóng” của người yêu càng chìm trong không gian mênh mông. Tư thế “ngồi im” phải chăng là tư thế mạc niệm sự hy vọng. Sang câu thứ tư thì tình huống có vẻ chùng lại. Con người cô đơn tìm phương án giải toả tâm hồn: “Chén này biển với mình thôi”. ở đây ta bắt gặp cái tính kế thừa trong thơ ca truyền thống. Phạm Thái xưa kia mất Quỳnh Như đã dùng rượu rót vào cái khoảng trống cùng với triết lí: “Sống ở nhân gian đánh chén nhè…” Phải chăng đó cũng là một cách giải toả.
Sang khổ thơ thứ hai, tác giả dùng phép so sánh:
Một cộng với một thành đôi/ Anh cộng cô đơn thành biển.
Sự so sánh trên được kết hợp với phương pháp tư duy lô gíc kiểu toán học nên ý thơ được cụ thể hoá. Bằng phép tính cộng, tác giả đã dẫn người đọc nhận ra sự cô đơn tới mức độ nào. Lấy biển mà so sánh ư? Chưa chắc đã hợp lý. Trong nỗi bâng khuâng của tâm trạng, chàng trai trở về với thực tại. Thực tại của thời gian bây giờ là “nắng” đã “tắt”, màn đêm bao trùm. Đến câu cuối cùng mới thực sự là Trịnh Thanh Sơn. Có lẽ bài thơ đứng được chủ yếu là ở câu này. Chúng ta hãy cùng suy ngẫm sự chuyển vần: Cô đơn thành biển - rót biển vào chai. Ta mới gặp trong thơ cổ những người quân tử rót rượu từ trong chai ra để tiêu sầu. Cái mới, cái độc đáo của tác giả là “rót biển vào chai”. Cách thể hiện này như có vẻ ngược với Xuân Diệu. Khi nghĩ đến người yêu, ông muốn thành biển để “hôn mãi ngàn năm không thoả”… Biển tình của nhà thơ được trải ra mênh mông nhưng với Trịnh Thanh Sơn thì biển được thu nhỏ lại dễ chừng sẽ bị triệt tiêu. Hoá ra nếu không có em thì biển cũng chẳng còn và nắng thì “tắt” chỉ để lại một màn đen:
Nắng tắt mà người không đến/ Anh ngồi rót biển vào chai.
Nếu nghĩ rằng biển kia là rượu thì dường như chàng trai nọ uống hết biển chưa chắc đã giải toả được hết nỗi cô đơn.
(Phụ bản thơ - Báo Văn nghệ)
Love mickey,