Hernal Cortes- Vinh quang và cay đắng
Hernal Cortes (1485- 1547) là một nhà văn, nhà thám hiểm người Tây Ban Nha, đồng thời chính là kẻ đã chinh phục Đế chế Aztec của Mexico.
Ông ra đời tại thành phố Medellín, vùng Extremadura. Lúc còn trẻ, ông theo học luật ở Đại học Tổng hợp Salamanca, nhưng bỏ dở chừng năm 1501 để dấn thân vào những chuyến viễn du sang Tân thế giới.
Cortes giong buồm đến Santo Domingo (nay là Cộng hòa Dominic) đầu mùa xuân năm 1504. Năm 1511, ông gia nhập quân đội Hoàng gia Tây Ban Nha, dưới sự cai quản của tướng Diego Velázquez, cùng chinh phục Cuba. Sau đó, ông trở thành Alcalde (Thị trưởng) của thành phố Santiago de Cuba. Năm 1518, ông thuyết phục Velázquez, người vừa tự phong chức Thống sứ Cuba, cho phép mình được mang quân đi chinh phục Mexico. Xứ sở này nằm trong đất liền, vừa được những người lính Tây Ban Nha phát hiện năm trước, và đã từng có vài nhà chinh phục thử sức, trong đó có tướng Francisco Fernandez de Cordoba và sau đó là Juan de Grijalva, cháu gọi Velázquez bằng cậu.
Ngày 19 tháng 2 năm 1519, Cortes cùng 600 người, gần 20 ngựa chiến, khởi hành từ Cuba. Nghi ngờ Cortes có thể giành quyền độc lập, không công nhận uy quyền của mình, Velázquez cho người đuổi theo truyền lệnh hủy bỏ chuyến đi, nhưng không kịp. Cortes giong buồm dọc bờ biển Yucatan, và tháng 3 năm 1519 thì đổ bộ lên đất liền Mexico, thuần hóa luôn khu vực Tabasco. Qua những cư dân bản địa, Cortes biết khá rành về Đế chế Aztec và người trị vì nó, Hoàng đế Montezuma II.
Cortes mang một số tù nhân, trong đó có Malinche (tên rửa tội là Marina) vừa trở thành vợ ông, đi vừa phiên dịch, vừa làm cố vấn văn hóa. Tìm được một bến tàu nhỏ khá thuận lợi phía bắc San Juan, đoàn người Tây Ban Nha hạ trại, lập nên thành phố La Villa Rica de la Vera Cruz (Ngày nay là Veracruz). Cortes tổ chức một chính quyền độc lập, tuyên bố chủ quyền tách khỏi Velázquez, chỉ chịu phục tùng mệnh lệnh trực tiếp từ Triều đình Tây Ban Nha mà thôi. Để đề phòng những kẻ phản bội có thể trốn về Cuba, Cortes hạ lệnh phá hủy toàn bộ hạm đội.
Sau khi đàm phán với Montezuma, người ra sức thuyết phục Cortes đừng mang quân vào thành phố thủ đô Đế chế Aztec là Tenochtitlan, Cortes bắt đầu hành quân đi sâu vào đất liền. Ông vượt qua khu vực người bản địa Tlaxcalan, rồi sau đó liên minh với họ quay sang chống lại Đế chế Aztec, kẻ thù của người Tlaxcalan. Từ đó cho đến khi cuộc chinh phục thắng lợi hoàn toàn, người bản địa Tlaxcalan luôn là đồng minh đáng tin cậy nhất của người Tây Ban Nha.
Montezuma theo đuổi một chính sách do dự, thiếu quyết đoán suốt thời gian Cortes hành quân. Đến những ngày cuối cùng, ông vua này quyết định không chống lại quân Tây Ban Nha nữa, mà mời họ vào thủ đô Aztec để tìm hiểu mục đích đối phương. Ngày 8 tháng 10 năm 1519, Cortes với một lực lượng nhỏ Tây Ban Nha cùng khoảng 600 quân bản địa đã vào được Tenochtitlan, lập nên một doanh trại đầu não ngay tại một trong những khu vực đông dân cư nhất. Một số người chứng kiến sau đó kể lại rằng, hình như người Aztec đã nghĩ đến một lời tiên tri, tưởng Cortes là Quetzalcoatl, một dạng thiên sứ da sáng màu, có bộ ria rậm, đến từ phương Đông, chỉ đi tìm vàng mà thôi. Nhưng những người lính Tây Ban Nha được phép dạo chơi khắp phố phường đâu chỉ có mỗi một niềm vui là nhìn thấy vàng. Họ vừa tham lam, xảo quyệt, vừa đa nghi, lúc nào cũng chỉ nghĩ đến chuyện bị sập bẫy người Aztec. Để bảo vệ doanh tại, Cortes mời Montezuma sang dự tiệc rồi bắt luôn làm con tin, bắt ông vua này phải cam kết thần phục vua Tây Ban Nha Charles I, rồi cuối cùng phải nộp một món tiền chuộc bằng vàng và đồ trang sức rất lớn.
Trong thời gian này, Velázquez cũng nhân danh vua Tây Ban Nha cử một đoàn quân dưới sự chỉ huy của tướng Panfilo de Narvarez đến Mexico chinh phục. Tháng 4 năm 1520, Cortes nghe tin Vavarez đã cập bến. Ông liền để 200 quân ở lại Tenochtitlan dưới quyền Pedro de Alvarado, một kẻ chinh phục đã từng dưới trướng Grijalva, một mình chỉ huy lực lượng tiến ra bờ biển. Đang đêm, ông đột nhập vào doanh trại Tây Ban Nha, bắt sống Narvarez, thuyết phục phần lớn binh lính Tây Ban Nha gia nhập lực lượng của mình.
Tại thủ đô, luật lệ hà khắc và thô bạo của Alvarado đã làm những người Aztec không thể chịu đựng nổi. Họ nổi dậy khởi nghĩa, cầm tù cả Alvarado lẫn vị vua đầu hàng Montezuma, và khi Cortes quay trở lại, họ cho phép ông vào thành rồi bất ngờ tấn công. Theo yêu cầu của Cortes, Montezuma kêu gọi những người Aztec ngừng khởi nghĩa. Quân Aztec ném đá Montezuma đến mức ông vua này chết sau đó vài ngày. Quân Tây Ban Nha cùng những kẻ đầu hàng bị trục xuất khỏi thủ đô trong một Noche Triste (Đêm buồn) tối đen, mưa nặng hạt, đó là đêm 30 tháng 6 năm 1520. Quân Aztec truy đuổi quân Tây Ban Nha đang rút lui. Ngày 7 tháng 7 năm 1520, sau khi đánh bại một đạo quân lớn Aztec, Cortes cuối cùng lại đến được Tlaxcala. Tại đây, suốt mùa hè, ông tổ chức quân đội với sự giúp đỡ của một vài cánh quân tăng viện từ Vera Cruz. Sau đó ông trở lại thủ đô, san phẳng những doanh trại đồn trú của quân Aztec. Ngày 13 tháng 8 năm 1521, sau một cuộc bao vây dài 3 tháng, Cuauhtermoc, vị vua mới Aztec, đã bị bắt sống, thành Tenochtitlan thất thủ.
Cortes xây dựng thành phố Mexico trên đống đổ nát của Tenochtitlan. Những người thực dân từ Tây Ban Nha đổ đến, và thành phố trở thành đô thị kiểu Châu Âu giữa lòng Châu Mỹ. Cortes thống nhất sự quản lý trên toàn lãnh thổ Mexico, thực hiện một chính sách cực kỳ chặt chẽ và nghiêm ngặt đối với dân bản xứ. Danh tiếng Cortes giàu có và anh hùng truyền về Tây Ban Nha, làm cho Triều đình buộc phải phong ông làm Đại tướng Thống sứ thuộc địa Tân Tây Ban Nha năm 1523. Sau đó ông tiếp tục chinh phục Honduras từ 1524 đến 1526. Trong khi đó, vì sợ danh tiếng và uy quyền Cortes có thể vượt quá Mẫu quốc, Triều đình Tây Ban Nha cử một đoàn công sai đến Mexico điều tra hành động của ông. Năm 1528, Cortes bị buộc thôi cai trị Mexico để trở về Tây Ban Nha. Giữa Triều đình, ông kháng án với Nhà Vua, và được phong Hầu tước thung lũng Oaxaca ở miền Nam Mexico, đồng thời được tái chỉ định làm Đại tướng Tổng chỉ huy. Tuy nhiên, chính phủ dân sự ở Mexico đã không tiếp nhận lại Cortes. Ông cưới con gái của Bá tước Aguilar và trở về Mexico năm 1530. Về đến nơi, ông thấy lúc nào cũng có người theo dõi, tài sản bị phong tỏa, quyền hành bị hạn chế, và danh tiếng thì bị suy tàn.
Năm 1536, Cortes phát hiện ra bán đảo Baja California ở vùng Tây Bắc Mexico cùng toàn bộ dải bờ biển Thái Bình Dương. Năm 1539, kẻ chinh phục Tây Ban Nha khác tên là Francisco Vasquez de Coronado cướp công Cortes, tiến vào bảy thành phố vùng Cíbola. Ghê tởm, Cortes trở về than phiền với Triều đình Tây Ban Nha. Một lần nữa ông được tuyên dương, nhưng chẳng nhận được sự giúp đỡ thực tế nào để phục hồi uy quyền.
Năm 1541, Cortes phục vụ như một kẻ tình nguyện trong chuyến viễn chinh bất thành chống lại người Algier. Ông bị mất hầu hết những quyền lợi còn sót lại, rồi lại bị đắm tàu trong một trận bão. Tàn tạ, không được ai để ý, ông trở về một trang trại nhỏ ở gần Seville, sống âm thầm đến cuối đời.
(Báo Văn nghệ)
Hernal Cortes (1485- 1547) là một nhà văn, nhà thám hiểm người Tây Ban Nha, đồng thời chính là kẻ đã chinh phục Đế chế Aztec của Mexico.
Ông ra đời tại thành phố Medellín, vùng Extremadura. Lúc còn trẻ, ông theo học luật ở Đại học Tổng hợp Salamanca, nhưng bỏ dở chừng năm 1501 để dấn thân vào những chuyến viễn du sang Tân thế giới.
Cortes giong buồm đến Santo Domingo (nay là Cộng hòa Dominic) đầu mùa xuân năm 1504. Năm 1511, ông gia nhập quân đội Hoàng gia Tây Ban Nha, dưới sự cai quản của tướng Diego Velázquez, cùng chinh phục Cuba. Sau đó, ông trở thành Alcalde (Thị trưởng) của thành phố Santiago de Cuba. Năm 1518, ông thuyết phục Velázquez, người vừa tự phong chức Thống sứ Cuba, cho phép mình được mang quân đi chinh phục Mexico. Xứ sở này nằm trong đất liền, vừa được những người lính Tây Ban Nha phát hiện năm trước, và đã từng có vài nhà chinh phục thử sức, trong đó có tướng Francisco Fernandez de Cordoba và sau đó là Juan de Grijalva, cháu gọi Velázquez bằng cậu.
Ngày 19 tháng 2 năm 1519, Cortes cùng 600 người, gần 20 ngựa chiến, khởi hành từ Cuba. Nghi ngờ Cortes có thể giành quyền độc lập, không công nhận uy quyền của mình, Velázquez cho người đuổi theo truyền lệnh hủy bỏ chuyến đi, nhưng không kịp. Cortes giong buồm dọc bờ biển Yucatan, và tháng 3 năm 1519 thì đổ bộ lên đất liền Mexico, thuần hóa luôn khu vực Tabasco. Qua những cư dân bản địa, Cortes biết khá rành về Đế chế Aztec và người trị vì nó, Hoàng đế Montezuma II.
Cortes mang một số tù nhân, trong đó có Malinche (tên rửa tội là Marina) vừa trở thành vợ ông, đi vừa phiên dịch, vừa làm cố vấn văn hóa. Tìm được một bến tàu nhỏ khá thuận lợi phía bắc San Juan, đoàn người Tây Ban Nha hạ trại, lập nên thành phố La Villa Rica de la Vera Cruz (Ngày nay là Veracruz). Cortes tổ chức một chính quyền độc lập, tuyên bố chủ quyền tách khỏi Velázquez, chỉ chịu phục tùng mệnh lệnh trực tiếp từ Triều đình Tây Ban Nha mà thôi. Để đề phòng những kẻ phản bội có thể trốn về Cuba, Cortes hạ lệnh phá hủy toàn bộ hạm đội.
Sau khi đàm phán với Montezuma, người ra sức thuyết phục Cortes đừng mang quân vào thành phố thủ đô Đế chế Aztec là Tenochtitlan, Cortes bắt đầu hành quân đi sâu vào đất liền. Ông vượt qua khu vực người bản địa Tlaxcalan, rồi sau đó liên minh với họ quay sang chống lại Đế chế Aztec, kẻ thù của người Tlaxcalan. Từ đó cho đến khi cuộc chinh phục thắng lợi hoàn toàn, người bản địa Tlaxcalan luôn là đồng minh đáng tin cậy nhất của người Tây Ban Nha.
Montezuma theo đuổi một chính sách do dự, thiếu quyết đoán suốt thời gian Cortes hành quân. Đến những ngày cuối cùng, ông vua này quyết định không chống lại quân Tây Ban Nha nữa, mà mời họ vào thủ đô Aztec để tìm hiểu mục đích đối phương. Ngày 8 tháng 10 năm 1519, Cortes với một lực lượng nhỏ Tây Ban Nha cùng khoảng 600 quân bản địa đã vào được Tenochtitlan, lập nên một doanh trại đầu não ngay tại một trong những khu vực đông dân cư nhất. Một số người chứng kiến sau đó kể lại rằng, hình như người Aztec đã nghĩ đến một lời tiên tri, tưởng Cortes là Quetzalcoatl, một dạng thiên sứ da sáng màu, có bộ ria rậm, đến từ phương Đông, chỉ đi tìm vàng mà thôi. Nhưng những người lính Tây Ban Nha được phép dạo chơi khắp phố phường đâu chỉ có mỗi một niềm vui là nhìn thấy vàng. Họ vừa tham lam, xảo quyệt, vừa đa nghi, lúc nào cũng chỉ nghĩ đến chuyện bị sập bẫy người Aztec. Để bảo vệ doanh tại, Cortes mời Montezuma sang dự tiệc rồi bắt luôn làm con tin, bắt ông vua này phải cam kết thần phục vua Tây Ban Nha Charles I, rồi cuối cùng phải nộp một món tiền chuộc bằng vàng và đồ trang sức rất lớn.
Trong thời gian này, Velázquez cũng nhân danh vua Tây Ban Nha cử một đoàn quân dưới sự chỉ huy của tướng Panfilo de Narvarez đến Mexico chinh phục. Tháng 4 năm 1520, Cortes nghe tin Vavarez đã cập bến. Ông liền để 200 quân ở lại Tenochtitlan dưới quyền Pedro de Alvarado, một kẻ chinh phục đã từng dưới trướng Grijalva, một mình chỉ huy lực lượng tiến ra bờ biển. Đang đêm, ông đột nhập vào doanh trại Tây Ban Nha, bắt sống Narvarez, thuyết phục phần lớn binh lính Tây Ban Nha gia nhập lực lượng của mình.
Tại thủ đô, luật lệ hà khắc và thô bạo của Alvarado đã làm những người Aztec không thể chịu đựng nổi. Họ nổi dậy khởi nghĩa, cầm tù cả Alvarado lẫn vị vua đầu hàng Montezuma, và khi Cortes quay trở lại, họ cho phép ông vào thành rồi bất ngờ tấn công. Theo yêu cầu của Cortes, Montezuma kêu gọi những người Aztec ngừng khởi nghĩa. Quân Aztec ném đá Montezuma đến mức ông vua này chết sau đó vài ngày. Quân Tây Ban Nha cùng những kẻ đầu hàng bị trục xuất khỏi thủ đô trong một Noche Triste (Đêm buồn) tối đen, mưa nặng hạt, đó là đêm 30 tháng 6 năm 1520. Quân Aztec truy đuổi quân Tây Ban Nha đang rút lui. Ngày 7 tháng 7 năm 1520, sau khi đánh bại một đạo quân lớn Aztec, Cortes cuối cùng lại đến được Tlaxcala. Tại đây, suốt mùa hè, ông tổ chức quân đội với sự giúp đỡ của một vài cánh quân tăng viện từ Vera Cruz. Sau đó ông trở lại thủ đô, san phẳng những doanh trại đồn trú của quân Aztec. Ngày 13 tháng 8 năm 1521, sau một cuộc bao vây dài 3 tháng, Cuauhtermoc, vị vua mới Aztec, đã bị bắt sống, thành Tenochtitlan thất thủ.
Cortes xây dựng thành phố Mexico trên đống đổ nát của Tenochtitlan. Những người thực dân từ Tây Ban Nha đổ đến, và thành phố trở thành đô thị kiểu Châu Âu giữa lòng Châu Mỹ. Cortes thống nhất sự quản lý trên toàn lãnh thổ Mexico, thực hiện một chính sách cực kỳ chặt chẽ và nghiêm ngặt đối với dân bản xứ. Danh tiếng Cortes giàu có và anh hùng truyền về Tây Ban Nha, làm cho Triều đình buộc phải phong ông làm Đại tướng Thống sứ thuộc địa Tân Tây Ban Nha năm 1523. Sau đó ông tiếp tục chinh phục Honduras từ 1524 đến 1526. Trong khi đó, vì sợ danh tiếng và uy quyền Cortes có thể vượt quá Mẫu quốc, Triều đình Tây Ban Nha cử một đoàn công sai đến Mexico điều tra hành động của ông. Năm 1528, Cortes bị buộc thôi cai trị Mexico để trở về Tây Ban Nha. Giữa Triều đình, ông kháng án với Nhà Vua, và được phong Hầu tước thung lũng Oaxaca ở miền Nam Mexico, đồng thời được tái chỉ định làm Đại tướng Tổng chỉ huy. Tuy nhiên, chính phủ dân sự ở Mexico đã không tiếp nhận lại Cortes. Ông cưới con gái của Bá tước Aguilar và trở về Mexico năm 1530. Về đến nơi, ông thấy lúc nào cũng có người theo dõi, tài sản bị phong tỏa, quyền hành bị hạn chế, và danh tiếng thì bị suy tàn.
Năm 1536, Cortes phát hiện ra bán đảo Baja California ở vùng Tây Bắc Mexico cùng toàn bộ dải bờ biển Thái Bình Dương. Năm 1539, kẻ chinh phục Tây Ban Nha khác tên là Francisco Vasquez de Coronado cướp công Cortes, tiến vào bảy thành phố vùng Cíbola. Ghê tởm, Cortes trở về than phiền với Triều đình Tây Ban Nha. Một lần nữa ông được tuyên dương, nhưng chẳng nhận được sự giúp đỡ thực tế nào để phục hồi uy quyền.
Năm 1541, Cortes phục vụ như một kẻ tình nguyện trong chuyến viễn chinh bất thành chống lại người Algier. Ông bị mất hầu hết những quyền lợi còn sót lại, rồi lại bị đắm tàu trong một trận bão. Tàn tạ, không được ai để ý, ông trở về một trang trại nhỏ ở gần Seville, sống âm thầm đến cuối đời.
(Báo Văn nghệ)
Love mickey,