Phong loay hoay mãi với cái khung phơi ảnh. Chàng cho giấy xuống dưới kính để phơi trên thành tường bao lơn, rồi đứng đợi dưới bóng mát hơi lạnh của một cây bưởi đầy quả. Phong vui mừng vì kính rõ lắm, thế nào cũng được bức ảnh đẹp tặng Trâm. Chàng mỉm cười nghĩ đến vẽ mặt ngạc nhiên của Trâm khi thấy trong ảnh có cả hai người.
Thoáng thấy bóng người con gái mặc áo tím nhạt đi qua sân, Phong đã ngờ là Nga hay Nhung, toan lấy khung ảnh cất đi, nhưng nhìn lại thì hóa ra Trâm. Chàng sẽ gọi và lấy tay ra hiệu bảo Trâm đến gần.
Trâm nhẹ nhàng đi lại, vẻ mặt vui tươi, chiếc áo nàng mặc đã cũ kỹ nhạt màu, nhưng dưới ánh nắng thu trong, Phong không nhận thấy, chàng chỉ nhận ra rằng Trâm đẹp hơn lên; mà Trâm trang điểm cho đẹp hơn lên là vì chàng.
Phong nhìn Trâm đăm đăm làm nàng thấy ngượng nghịu, không được tự nhiên trong chiếc áo mặc hơi chật. Cái áo ấy may từ hai năm trước và đó là di tích của cái đời sung sướng năm xưa. Thoáng trong một phút, hai người sống trở lại những ngày đã qua.
Phong nghiêng đầu ngắm Trâm,  nói đùa:
- Em tôi hôm nay trang điểm tệ... Nào xem ảnh có xứng với người không nào.
Phong lật ảnh nhìn thấy đã rõ hình, liền quay lại bảo Trâm :
- Bây giờ em nhắm mắt lại, bao giờ tôi bảo mới được mở.
Trâm ngoan ngoãn hết sức nhắm nghiền mắt lại, Phong bật cười:
- Nhắm vừa thôi, việc gì phải cau lông mày lại như người uống thuốc độc thế kia?
Trâm lâu không thấy Phong bảo gì liền mở bừa mắt, ghé trông qua vai Phong đương mải cúi nhìn bức ảnh. Trâm xem xong đứng lặng người ra; là vì thoáng thấy cái ảnh hai người đứng sát nhau, nàng có cái cảm tưởng là lạ như là ảnh một cặp vợ chồng mới cưới mà nàng vẫn thường được thấy treo trên tường. Trâm yên lặng quay gót đi xuống vườn. Phong gọi giật lại.
- Em không xem ảnh à?
Bỗng chàng buột tay, chiếc ảnh rơi ra rồi theo gió bay về phía Trâm. Chàng chạy vội theo.
Trâm vừa đi đến đấy cúi xuống nhặt thì chàng cũng vừa tới nơi. Vô tình, bàn tay chàng đặt lên bàn tay Trâm. Nhưng vô tình tự nhiên thành hữu ý, chàng không hiểu sao lúc ấy chàng thấy sự tình cờ đó như đã dự định trước. Chàng nắm lấy tay Trâm, trong người nóng bừng, lúc mắt nhìn Trâm thì cũng vừa gặp Trâm đưa mắt nhìn mình.
Phong không biết hai người yên lặng như thế trong bao lâu. Thấy Trâm giật tay ra đi thẳng ra vườn, chàng cũng chạy theo như người không hồn.
Một cơn gió thổi mạnh, từng chùm lá lấm tấm ánh sáng chốc chốc đưa tạt vào mặt Phong. Chàng thấy Trâm chạy trước mình, thoáng thấy khi hiện khi khuất. Tiếng gió rào rào trong lá cây làm Phong không nghe thấy tiếng thở hồi hộp và không nhận thấy tiếng đập mạnh của trái tim mình.

 
Phong để ý thấy ông Giáo đưa mắt nhìn Trâm luôn, chàng rất lấy làm lạ rằng sao Viễn lại sai Trâm chia bài hầu một bàn tổ tôm trong đó có người lạ. Chắc Viễn đã coi Trâm như một con sen rồi, nên cho việc ấy là thường vì hình như không phải lần đầu Trâm chia bài như thế. Thật ra trông Trâm ăn mặc cũng không khác gì một con sen...(nhưng Trâm là một con sen xinh đẹp) nên ông Giáo nhìn trộm luôn.
Vì thiếu một chân, Phong bị ép phải ngồi đánh, nên chàng chỉ mong chóng hết hội (để đỡ chướng mắt). Nhưng lân la hết hội nọ đến hội kia, thành ra đã quá nửa đêm.
Lúc tàn bàn, trong đĩa còn thừa hai đồng ván, ông Giáo cầm vứt vào khay, nhìn Trâm lả lơi nói:
- Này, cho em này.
Trâm lẳng lặng nhặt hai đồng ván bỏ túi. Phong muốn bảo Trâm đừng làm thế, nhưng chỉ nghĩ vậy chứ không nói ra.
Trời nổi gió mạnh, ngoài vườn tối đen, Viễn sai Trâm cầm đèn đưa ông Giáo và hai người khác ra ngõ. Phong cũng đi theo tiễn, vì chàng không muốn ông Giáo được tha hồ nhìn Trâm. Lúc trở vào, Phong nói với Trâm có ý gắt :
- Em nhận tiền làm gì?
Chàng có ngờ đâu Trâm suốt tháng không có một xu tiêu và bốn hào đối với Trâm là một món tiền to ít khi có được. Còn Phong thì không bao giờ nghĩ đến việc đưa Trâm tiền, vì chàng cho thế là làm nhục đến Trâm, vẫn đục cái tình trong sạch mới nhóm của hai người.
Phong và Trâm vừa bước lên thềm trời đổ mưa to. Đêm hôm ấy, Phong phải ngủ lại bên nhà mợ vì suốt đêm mưa tầm tã không rứt.
Sáng sớm, Phong thức dậy ra hiên thì trời vẫn mưa to. Viễn, Nhung và Nga cũng đã dậy, đương ngồi uống nước chè bên cạnh cái hỏa lò than hồng. Phong ngồi ghé bên phản, uống xong chén chè nóng, trong người dễ chịu khoan khoái, cúi nhìn những hạt mưa làm bắn nước trong rãnh. Bỗng hai bàn chân trắng thoáng đi qua trước mặt Phong. Phong ngửng lên thấy Trầm ướt lướt thướt, cầm một cái thùng gỗ không đi đến gốc cây cau, rồi khệ nệ xách cái thùng đầy nước đi về phía bể sây, ngón chân bám chặt xuống đất sàn trơn. Mặt Trâm ướt đẫm nước mưa, tóc dán cả vào má, môi mím lại và hai con mắt nàng mở to nhìn thẳng về trước, tưởng như trông thấy cái khổ sở của nàng lúc đó.
Một con chim sẻ non là là sà xuống gần bên Trâm. Nga kêu rú lên :
- Con chim! mày bắt lấy cho tao, Trâm!
Trâm vội đặt thùng nước chạy đuổi theo.
Con chim non bay được một quãng ngắn, ngã dúi vào khe dậu, kêu chiêm chiếp gọi mẹ rồi bị Trâm bắt được.
Nga đón lấy con chim, hà hơi cho chim, nưng niu để con chim lại gần hỏa lò cho ấm. Trâm đưa chim cho Nga xong vội khép vạt áo cánh lại, vì yếm nàng ướt dán sát vào vú mà nàng thấy từ nãy Viễn cứ nhìn chừng chừng vào ngực mình. Bẽn lẽn, Trâm lại ra ngoài mưa xách nước.
Phong bùi ngùi so sánh con chim non gần lửa ấm với Trâm đương đội mưa ngoài kia, rét run trong bộ quần áo mỏng manh, nước mưa dán sát vào da thịt. Thấy Trâm khó nhọc mãi mới nhắc được chiếc thùng để đổ nước vào bể, thấy trời vẫn mưa mà còn hai ba thùng nước đầy nửa, Phong bỗng nẩy ra một ý nghĩ. Chàng cởi phăng áo ngoài hỏi Viễn :
- Tắm không, cậu?
Nhung cười:
- Anh Phong dễ thường điên.
Phong chạy ra sân rồi vừa tắm, vừa xách nước đổ vào bể dùm Trâm. Lúc Phong đến gần, Trâm nhìn chàng tỏ ý cảm ơn. Phong sẽ bảo :
- Em vào ngay đi không lạnh. Vào thay quần áo ngay.
Nhưng Trâm vẫn cứ đứng chịu rét ở ngoài mưa cho đến khi Phong đổ hết mấy thùng nước vào bể mới dám vào vì người nhà xin phép về quê vắng, việc đó bà Hàn đã dặn Trâm làm thì không bao giờ Trâm dám không theo lệnh.
Tuy phải một bữa lạnh và về sau bị cảm mất mấy hôm, Phong đã được cái sung sướng chia khổ (cùng người yêu lần đầu; cách chia khổ ấy), Phong cho là kín đáo có thi vị vì có lẽ đã hợp với tính lãng mạn của Phong. Lúc đó, chàng quên cả lạnh, để mặc những hạt mưa trong bắn tung tóe trên vai, trên tóc chàng, cũng như trên vai, trên tóc Trâm. Chàng tưởng như chàng được cùng Trâm tắm dưới một giòng thủy soạn, trong một bầu sáng sủa, rực rỡ lạ thường.
 
 
 
 
 
Biết rằng bà Hàn cùng với vợ Viễn, Nhung, Nga đi lễ vắng, Trâm hẳn được thư nhàn, nên Phong định sang thăm nàng. Đương đứng vơ vẩn ở gần bức tường phân đôi hai nhà, không may gặp ngay Viễn. Hai anh em nói truyện bâng quơ một vài câu rồi Phong bóp trán kêu :
- Rức đầu quá. Về thôi!
Viễn hỏi :
- Anh không thức học đêm nay à?
- Không.
Uể oải Phong quay trở lại. Khi qua bờ ao thấy một đàn đom đóm bay lượn trên mặt nước trong, chàng đứng lại thẫn thờ ngắm nghía. Một trận gió mạnh thổi qua, đàn đom đóm đương bay bỗng rơi lả tả xuống mặt ao và chụm với bóng dưới nước thành một đàn đom đóm gấp đôi.
Văng vẳng bên nhà Viễn có tiếng máy hát bài Tứ-đại-cảnh, rồi có tiếng Viễn gọi :
- Trâm... Trâm ơi!
Phong thấy gió bắt đầu thổi mạnh, nên vội vã trở về nhà.
Bên nhà Viễn đèn bỗng vụt tắt. Tiếng máy hát vẫn văng vẳng đưa ra. Hết bài hát mà vẫn nghe thấy tiếng đĩa quay sè sè một lúc lâu không có ai hãm lại.
Phong về nhà vừa toan cởi áo đi nằm, bỗng có tiếng động ở cửa, chàng trông ra thấy Trâm đứng ở bực gỗ, đầu tóc bối rối, thở hổn hển, có vẻ sợ hãi. Phong hỏi :
-       Cái gì thế, cô?
Trâm giơ cây đèn tắt lên ra hiệu xin lửa. Phong vững tâm bảo :
- Ngỡ gì! cô làm tôi hết hồn. Đi đâu vội mà thở hổn hển thế kia?
Chàng vừa nói, vừa đánh diêm thắp đèn rồi đưa cả bao diêm cho Trâm. Trâm cúi mặt sửa đi sửa lại cái thong phong, trù trừ không muốn về. Một lát lâu, Trâm ra hiệu mời Phong sang bên nhà, Phong hỏi :
- Cậu Viễn muốn hỏi gì tôi, phải không?
Trâm gật. Phong đỡ lấy cây đèn cùng sang với Trâm. Khi qua vườn, nhân chỗ có lá cây rủ xuống kín mít, Phong nắm lấy tay Trâm. Trâm giật tay ra có vẻ tức tối giận dữ, làm Phong ngạc nhiên vô cùng. Trâm vùng vằng đi trước, ngoan ngoãn Phong theo sau soi đường, tuyệt nhiên không hiểu thái độ Trâm bấy giờ ra sao.
Lúc đến trước hiên thì Trâm biến đâu mất. Phong cầm lấy cây đèn vào nhà thấy Viễn đang ngồi cạnh cái máy hát. Viễn thấy Phong đem đèn sang vẻ ngạc nhiên lộ ra mặt, quắc mắt nhìn Phong, nhưng Phong không để ý đến vẽ mặt dữ dội của Viễn, thẫn thờ hỏi :
- Có việc gì đấy, cậu?
Viễn đáp :
- Không.
- Thế sao cậu bảo Trâm sang mời tôi?
Viễn ngạc nhiên, hỏi lại :
- Ai?
- Trâm chứ ai nữa. Nó làm hiệu bảo tôi như thế.
Viễn lo lắng. Phong có vẻ bí mật lẩm bẩm :
- Lạ nhỉ! Thế thì lạ thật!
Bỗng chàng bật cười:
- Thôi, chết tôi rồi. Ra nó sợ ma, nó nói thác ra thế để tôi đưa nó qua vườn.
Viễn thở dài, nhẹ hẳn người.
Phong đến chỗ máy hát, toan tìm đĩa bài hát Lưu-thủy là bài chàng thích nhất, bỗng thấy một vết sước đẫm máu bên thái dương Viễn.
- Cậu làm sao thế này?
Viễn lấy vạt áo chấm máu, đáp :
- Chắc vì lúc nãy gió đập mạnh cái cửa sổ này vào mặt tôi... tôi không biết là chẩy máu đấy.
Nhưng ngoài mấy vết máu vừa chấm, còn nhiều vết khác ngang dọc trên vạt áo Viễn. Viễn vội lấy tay che rồi đứng dậy toan đi ra chỗ khác. Ngay lúc đó, bà Hàn, vợ Viễn, Nhung, Nga vừa về tới nhà.
Viễn vội chạy xuống nhà dưới, lục tìm mãi mới thấy Trâm đứng ở đầu hiên. Chàng đến gần bên nói vào tai Trâm :
- Có phải mày định mách anh Phong phải không? Liệu hồn đấy.
Viễn, lẩm bẩm một hồi, bỏ đi rồi không biết nghĩ sao lại quay lại bảo Trâm :
- Mày mà nói với ai thì tao giết mày đấy, nghe không?
Rồi lại dịu giọng :
- Đừng nói với ai nhé, Trâm?
Trâm gật đầu rồi lảng ra phía cầu ao. Bỗng như cảm thấy một sự lo sợ ghê gớm cho cái đời tàn tật, yếu đuối của mình, Trâm đứng dựa đầu vào gốc sung khóc nức nở.
 
 
 
 
 
 
Dưới bóng thưa một cây cỗi, Viễn và Phong ngồi cạnh nhan đã lâu không nói một lời. Viễn cúi rút mấy ngọn cỏ như nghĩ ngợi điều gì, còn Phong ngồi nhìn vớ vẩn, nét mặt hớn hở và thở mạnh để hít lấy mùi thơm thoảng ở ruộng lúa chung quanh đưa lại.
Trên cánh đồng lúa chín, một vài tốp thợ gặt rải rác xa gần trông như những vệt nâu hoạt động trên một tấm thảm vàng nhạt. Trời xanh trong, mấy đám mây bỗng lững lờ trôi, phiêu phiêu đưa trí người ta đến những nơi xa lạ.
Bên một thửa ruộng đã gặt xong, những lượm lúa đã cắt còn nằm ngổn ngang khắp mặt đất, con sông Phương hiện ra dưới ánh nắng mặt trời tà, loang loáng như một giòng bạc chảy.
Chốc chốc, Phong lại đưa mắt nhìn về phía Trâm ngồi coi thợ gặt lúa, tuy xa không thấy rõ, Phong cũng đoán là dưới bóng khăn vuông, đôi mắt Trâm đăm đăm nhìn mình. Phong toan đứng dậy ra chỗ gặt lúa, thì Viễn thốt nhiên hỏi :
- Câm có thể học được không, anh?
Phong đoán ngay rằng Viễn định nói chuyện về Trâm, chàng hơi ngạc nhiên, trả lời :
- Được lắm chứ! cậu định nói truyện về em Trâm, phải không?
- Vâng, nhưng học có khó không?
- Cái đó thì tùy, nhưng chắc chắn là học được. Chính tôi vẫn thường nhận được thư của một người bạn câm.
Rồi Phong cho Viễn hay rằng đến những người vừa câm vừa điếc cũng có thể đọc sách, có thể viết được, lại có khi nói được nữa. Viễn, vẻ mặt vui mừng :
- Thế thì con Trâm nó có thể học viết quốc ngữ được đấy nhỉ?
Viễn bảo Phong :
- Hay là anh chịu khó dạy nó học?
Phong tuy không muốn gì hơn là được dạy Trâm học, nhưng chàng làm ra bộ lưỡng lự:
- Sợ tôi còn bận học. Nhưng cứ về nói với mợ, nếu mợ cho phép thì nhân thể tôi dạy học hai em bé, tôi thử dạy Trâm xem có công hiệu gì không? Nếu nó thông minh thì chỉ vài ba tháng là cùng.
Viễn lên tiếng gọi Trâm lại. Trâm ngơ ngác không hiểu hai anh đương bàn truyện bí mật gì. Viễn nói :
- Anh Phong bảo, nếu cô muốn học chữ quốc ngữ thì anh ấy dạy cho.
Trâm vẫn chưa hiểu, hết đưa mắt nhìn Viễn lại nhìn Phong. Phong bật cười nói:
- Có gì mà cô nhìn chúng tôi như nhìn hai con vật lạ... Nếu cô muốn học chữ quốc ngữ thì tôi dạy cho.
Rồi muốn cho được tự nhiên, Phong nói đùa :
- Thôi được rồi, hôm nào được ngày cho phép cô đem gà xôi sang nhập môn.
Trâm vẫn chưa biết là chuyện đùa hay chuyện thật, nhưng cũng cứ gật liền, rồi mỉm cười lảng ra chỗ thợ gặt.
Viễn cũng đứng lên bảo Phong:
- Thôi, tôi về kẻo ở nhà nó quên không cho chim ăn. Nhân tiện tôi nói truyện này với mợ, nếu được phép thì anh cho em nó học ngay.
Phong ngồi chờ Viễn đi khuất vào cổng làng. Chàng vừa toan lên tiếng gọi Trâm thì Trâm đã vội vã bước lại gốc đa. Phong biết là Trâm muốn hỏi lại cho rõ câu truyện lúc nãy, liền bảo Trâm ngồi xuống bên mình rồi nói :
- Em để anh dạy em học quốc ngữ, em sẽ biết đọc biết viết, em sẽ như mọi người khác, em cũng đọc sách... em cũng viết được thư... viết thư cho anh.
Trâm mỉm cười nhìn Phong một cách tinh nghịch, như có ý bảo :
-       Ông thầy dạy học của em rồi đáo để lắm đấy!
Phong nói :
- Không, Anh không nói đùa đâu. Anh sẽ là ông thầy giáo rất nghiêm. Em phải hết sức học cho chóng giỏi, lười anh sẽ phạt và nếu chăm thì anh sẽ thưởng.
Phong vừa nói vừa giữ một vẻ mặt đạo mạo làm Trâm lại bật buồn cười. Phong nói:
- Mỗi lần nghe tiếng em cười, anh lại ao ước được nghe tiếng em nói, vì anh chắc tiếng nói của em cũng như tiếng cười của em, trong trẻo, vui tai lạ.
Rồi Phong bảo Trâm đưa cho mình mấy bông thóc nếp cầm ở tay. Thấy mấy bông lúa tết cuống trông đẹp mắt, Phong hỏi :
- Đây gọi là tết chõ sôi, phải không?... hay là tết con mèo.... hay tết con gà?
Ba lần, Trâm lắc đầu cả ba. Phong không biết thứ tết nào khác, ngoài ba thứ tết ấy ra, nên thôi không hỏi nữa chép miệng nói :
- Giá em biết viết thì có phải dễ dàng không?
Rồi Phong rút từng hạt thóc, loay hoay xếp thành chữ, hỏi Trâm:
- Thế đố em biết hai chữ gì đây?
Thấy Trâm cúi xuống nhìn chăm chú Phong bảo :
- Em có nhìn gần thế cũng không tìm ra đâu. Khi nào đọc được chữ quốc ngữ thì tự khắc biết... Đây chữ Phong, còn đây là chữ tên em : Trâm.
Trâm nũng nịu lấy tay xóa hai chữ đi.
Phong rút túi áo lấy khăn lau tay, làm rơi cả một con dao díp. Trâm nhìn thấy con dao, đôi mắt bỗng sáng quắc, rồi giơ tay cầm lấy ngắm nghía. Phong toan lấy lại thì Trâm ra hiệu bảo chàng cho mình. Phong bảo con dao đó rất cần cho chàng ở nhà quê, nhưng Trâm cứ nhất định không chịu trả lại và bỏ vào túi áo cánh. Phong hơi lấy làm lạ, không hiểu vì cớ gì, Trâm lại khẩn-khoản muốn có con dao đó. Chàng đứng dậy, dang tay thở mạnh, trong người thấy dễ chịu, khoan khoái, đứng ngắm giòng sông một lúc, chàng nghĩ được sự gì, cúi xuống bảo Trâm.
- Ra bờ sông đi, ở đây gần bọn thợ quá, không được tự do.
Trâm gật.
Hai ngươi lần theo bờ cỏ, Trâm đi trước, vừa đi vừa lấy tay rẽ những bông lúa nặng những hạt xuống đất, chốc chốc lại quay về sau có ý bảo Phong không nên đi gần mình quá.
Đến bờ sông, hai người cùng đứng lại, rồi như đã ngầm hẹn với nhau trước, cứ men theo phía bờ sông đi về phía cánh đồng vắng. Đến chỗ nước sông gần bờ. Phong bảo Trâm đứng lại để chàng rửa tay. Trâm ngồi ở bãi cỏ đợi, Phong cúi xuống khoảng nước thấy chỗ ấy lúa cao che lấp kín, bảo Trâm :
- Chúng mình ngồi đây nói chuyện, hẳn được yên thân... Kìa, sao em không rửa mặt cho mát?
Phong rúng khăn ướt rồi đến ngồi sát bên Trâm đưa khăn cho nàng lau trán. Trâm vội ngồi né ra, Phong nhận thấy nàng lúc đó hai má đỏ bừng, mắt sáng lên khác thường. Phong vứt chiếc khăn ướt để rơi trên cỏ rồi lặng yên ngồi ngắm Trâm. Còn Trâm đăm đăm trông ra phía sông (nhìn một vật vô hình ; trên áo nàng, từng làn ánh sáng phản chiếu ở mặt sông) lên chạy qua lăn tăn như những gợn sóng. Xa xa, như ở một thế giới khác văng vẳng đưa lại những tiếng cười nói của bọn thợ gặt. Bên cạnh hai người, gió chiều đùa rỡn trong ruộng lúa già, làm rung rinh nghiêng ngã những ngọn lá, bông thóc. Một tiếng rì rào đưa ra và thoảng qua đìu hiu như một tiếng thở dài. Phong se sẽ gọi Trâm:
- Em...
Trâm vẫn không quay lại, vân vê tà áo. Phong nói :
- Anh nghĩ thương em lắm... em khổ sở mà anh không có cách gì giúp em được. Nếu em được phép học anh sẽ hết sức dạy em, rồi anh sẽ làm thế nào cho đời em sau này được sung sướng, an nhàn...
Phong liên miên nói mãi, thì thầm bên tai Trâm những điều mong ước viễn vông, lòng khao khát một cuộc đời tốt đẹp về mai sau, những việc chàng đã dự định từ khi bắt đầu yêu Trâm.
- Em không ngại gì, vì đã có anh, nếu em bằng lòng thì anh thề vời em... anh sẽ cam đoan rằng sau này em sẽ là vợ anh...
Trâm ngửng mặt nhìn Phong đôi mắt long lanh ướt lệ, nửa như lo sợ, nửa như cảm động. Nàng lắc đầu một cách thất vọng có ý bảo Phong: Không thề thế được.
Phong như đáp lại ý nghĩ của Trâm quả quyết nói :
- Anh không cần gì tai tiếng, nếu nhà không cho phép anh được lấy em, mà anh chắc nhà cũng không bao giờ cho phép, anh sẽ cùng em đi biệt xa hẳn... rồi hai ta sống riêng một nơi, vì từ nay, anh không thể rời bỏ em ra được.
Trời dần dần về chiều. Gió im, các bông lúa đều yên lặng. Mấy đám mây cũng ngừng lại như nghe ngóng. Về phía đông, một vài ngôi sao chiếu long lanh trên nền trời tím nhạt.
Âu yếm, Phong kẻo Trâm ngả đầu vào vai mình; hai điệu thở hoà hợp hai tâm hồn rung động như cùng đương sống một thế giời lặng lẽ thần tiên, cái thế giới mơ mộng của những người lần đầu được biết cái hương vị say sưa của thương yêu.

• * * *

 
Mấy tháng đông qua, mấy tháng đông đầy rẫy những sự vui vẻ, đầm ấm của Phong và Trâm. Cũng như cây cỏ đổi mới lúc xuân về, Trâm đã thành ra một người mới, khác xưa nhiều. Phong không ngờ rằng Trâm thông minh như vậy, học mau biết lạ thường. Mới hết hai tháng đầu, nàng đã viết được quốc ngữ một cách thông thạo, đã xem được các tiểu thuyết và các báo chí. Phong vui nhất là nhận ra rằng đối với mợ mình và các em họ mình, Trâm không còn là một người tàn tật bỏ đi, tuy rằng Trâm vẫn phải làm lụng khổ sở và mặc quần nâu, áo vải như trước kia.
Phong chỉ nghĩ đến việc dạy Trâm, nên sự học của mình có phần nhãng bỏ. Phong có nói cùng Trâm rằng chàng sẽ là một ông giáo rất nghiêm, nhưng một ông giáo rất nghiêm đó, sau khi đã dạy cô học trò biết chữ quốc ngữ thì cho cô học trò tập đọc bằng những bức thư rất văn hoa, bóng bẩy. Đến bây giờ, hai thầy trò toàn nói truyện với nhau bằng thư. Những câu văn ngớ ngẩn và những chữ viết sai lầm của cô học trò dần dần cũng đã bớt. Mợ Phong có hỏi về việc học của Trâm thì Phong nói học thế chưa đủ, cốt để kéo dài cái thời kỳ thú vị của hai người ra một vài tháng nữa.
Về phần Trâm, tuy vẫn làm ra bộ vui vẻ, vô tư lự trước mặt Phong, nhưng nàng riêng có một mối lo ngấm ngầm. Trong mấy tháng nay, Viễn vẫn đeo đuổi nàng, không để nàng yên, nàng vẫn hết sức chống cự và con dao nàng lấy của Phong đã giúp nàng nhiều lần thoát thân. Nhưng biết có thoát mãi được không? Những lúc lo sợ như thế, Trâm đã toan nói rõ với Phong, nhưng lại sợ Viễn báo thù.
Từ ngày nàng bắt đầu viết được quốc ngữ thì nàng cũng có phần dễ chịu hơn. Viễn không đá động đến nàng nữa, chắc Viễn sợ rằng bây giờ nàng dễ tố cáo mình hơn trước chăng. Nhưng mỗi lần Trâm thấy Viễn nhìn mình, nàng thấy ngụ trong đôi con mắt Viễn biết bao vẻ căm tức.
Lòng tham muốn không được thỏa nguyện, nay đã đổi ra lòng ghen ghét. Trước kia, Viễn sui giục Phong dạy Trâm học cốt để mình dễ hành động, không ai nghi kỵ, ngờ đâu đã không được việc gì, lại thêm một cái tức là Phong và Trâm yêu nhau,- cái tình yêu đó tuy rất kín đáo, nhưng không thể lọt ra ngoài mắt Viễn được.
Có lần tức quá, Viễn đã toan không cho Trâm sang bên nhà cụ Án, nhưng bà Hàn vì nể Phong, nên cứ để mặc cho Trâm học thêm ít lâu nữa.

Phong vừa đi đâu về vứt mũ xuống ghế một cách tức tối, rồi vò đầu tóc luôn mồm lẩm bẩm :
- Không lẽ thế được,.. Sao lại có thể thế được!
Rồi chàng ra tựa cửa sổ, cúi nhìn mấy chậu trà. Một vài bông hoa nở trắng muốt tình cờ nhắc Phong nghĩ đến những sự ngây thơ, trong sạch. Chàng nhếch mép cười một cách mỉa mai:
- Trong sạch! còn ai trong sạch hơn Trâm nữa? Thế mà...
Phong đau đớn ôn lại trong trí những câu của Viễn. Lúc nãy, nhân ông giáo trong làng đến chơi, Viễn có ngỏ cho Phong hay rằng ông giáo phải lòng Trâm... mà cố nhiên Trâm cũng phải lòng ông giáo. Viễn lại nói cho Phong hay rằng chàng rất sợ cái tính đĩ thõa của Trâm : nhiều khi đêm tối, chàng thấy Trâm lẩn thẩn vào giường mình một cách khả nghi. Chàng phải lên tiếng hỏi để Trâm ra, vì chàng sợ vợ chàng bắt gặp, tưởng là chàng có ý gì với Trâm. Rồi Viễn thân mật thì thầm bên tai Phong :
- Những đứa câm thường hay có tính đĩ.
Lời Viễn nói chàng không còn nghi ngờ gì nữa. Chàng chỉ còn hy vọng rằng Viễn lầm, nhưng chàng tắc lưỡi :
- Viễn lầm, biết đâu Viễn lầm, hay là mình lầm...
Rồi chàng cố nhớ lại cử chỉ hàng ngày của Trâm, thấy Trâm hoàn toàn là một cô gái thơ ngây, không bao giờ có một gián điệu gì lả lơi đối với mình. Có một điều chàng lấy làm chắc chắn là Trâm yêu chàng. Nếu Trâm yêu, thì vì lẽ gì lại đĩ thõa với người khác? Hay là... Nhưng Phong không dám nghĩ tới ý ấy sợ làm vẩn đục cái tình trong sạch của mình. Lẵng lặng một lúc, chàng như thì thầm mình lại nhủ mình :
- Biết đâu! biết đâu không thể! Ái tình trong sạch! Có thể có ái tình trong sạch được không? Biết đâu trong lúc ta yêu nàng và nàng yêu ta một cách cao thượng, nàng không đi với người khác để tìm một thứ... một thứ tình thiết thực hơn.
Rồi chàng đem bao nhiêu thuyết lý về hai thứ tình đó để giảng nghĩa cử chỉ trái ngược của Trâm. Chàng nhớ lại đêm hôm nào hội làng, một đêm xuân rào rạt tình yêu đương, chàng theo con đường vắng ra đình nghe hát chèo, gặp ông giáo đi ngược lại, và một quảng sau gập Trâm đi lủi thủi một mình, Trâm có ý lánh mặt Phong. Lúc đó, Phong không để ý, nhưng bây giờ chàng mới hiểu, và cho là trước kia chàng mơ mộng, bị cái ái tình trong sạch nó làm mê muội, không nhìn thấy rõ sự thực xấu xa. Chàng lắc đầu:
- Ta không muốn là một thằng ngốc!
Một tiếng cười đáp lại lời gắt gỏng của Phong. Phong giật mình quay lại thấy Trâm đương tựa tay vào ghế, đứng ngắm nghía bóng mình trong cái gương ở tủ đứng, Phong hỏi gắt :
- Ai cho phép cô vào buồng tôi?
Trâm ngửng đầu, giương to mắt nhìn Phong, vẻ ngạc nhiên lộ ra nét mặt. Nàng lại gần cái gương rối lấy tay thong thả viết lên mặt gương :
- Em chứ ai.
Phong bỗng đứng lặng, chăm chú nhìn bóng Trâm trong gương vì chàng mới nhận ra rằng hôm nay Trâm đối với chàng có một vẻ khác hẳn mọi ngày. Lần đầu Phong tưởng thấy Trâm nhìn mình bằng đôi mắt lẳng lơ; đắm đuối, cười với mình bằng một cặp môi ngụ bao vẻ ái ân: nàng có đôi mắt nhìn và cái cười của một cô gái đào tơ mơn mởn mà từ đầu mày đến cuối mắt, chàng thấy nồng nàn tình xuân. Thong thả, Phong bước lại gần đằng sau lưng nhìn vào mặt nàng trong gương, cười nói :
- Em Trâm hôm nay xinh nhỉ!
Trâm quay mạnh lại, đầu chạm ngay vào má Phong, nàng kêu rú lên một tiếng, rồi vội né ra một bên, có vẻ bẽn lẽn, cái bẽn lẽn không được tự nhiên của người đã cố ý. Phong ra đóng cửa sổ lại nói :
- Mở cửa sổ này chói mắt lắm. Thế này dễ chịu hơn.
Trâm thấy khác, toan mở cửa ra thì Phong chạy theo giữ tay lại :
- Em làm gì mà vội vàng thế? Độ trước anh có mua lọ nước hoa và hộp phấn, ngồi đấy một tý, để anh tìm làm quà tặng em.
Rồi Phong khóa trái cửa lại, nhẹ nhàng bỏ khóa vào túi.
Lúc trông thấy phấn và nước hoa, nàng mừng như đứa trẻ ngây thơ. Phong bảo :
- Em thử đánh phấn xem ra sao?
Nước da nàng ăn phấn, nên mới phủi qua vài cái đã thấy nàng đẹp lên bội phần ; da phấn trắng càng làm cho đôi mắt đen của nàng đen lánh thêm như đôi con mắt nhung.
Phong lấy nước hoa nhỏ lên tóc, lên cổ Trâm rồi nói :
- Trông em như một nàng tiên, mà cái phòng của anh đây là động Thiên thai của hai chúng ta.
Trâm ngẩn ngơ nhìn Phong lấy làm ngạc nhiên về lời nói lả lơi lần đầu của bạn. Nàng vội vã lấy vạt áo lau phấn trên mặt, rồi toan ra cửa, nhưng lần này thì đã chậm quá. Mê man, Phong nắm lấy tay nàng, kéo nàng ngồi xuống cái ghế mây dài. Trâm thấy vẻ mặt quả quyết của Phong, nàng hiểu hết, giật tay, ấn mạnh Phong ra, rồi hoảng hốt chạy về phía cửa định mở, nhưng cửa đã khóa. Phong chạy theo làm Trâm sợ hãi hết hồn. Trong lúc cuống quít, nàng nắm hai tay đập mạnh vào cánh cửa thình thình để mong có ai ở ngoài nghe thấy. Phong bảo :
- Nhà hôm nay đi vắng cả.
Rồi từ từ chàng tiến đến gần. Trâm còn sợ hãi, nép ở góc tường. Nhưng khi đến sát bên Trâm, thấy hai con mắt của nàng ngây thơ nhìn chàng như van lơn chàng buông tha một cách thành thực, Phong vừa ngạc nhiên vừa sung sướng. Chàng vội lấy cái chìa khóa ở trong túi ra mở cửa, rồi không dám ngửng mặt nhìn Trâm, chàng ngượng nghịu nói :
- Em Trâm, anh xin lỗi em, anh nhầm...
Khi Trâm đi ra khỏi, chàng ngồi phịch xuống ghế, hai tay bóp trán nghĩ ngợi. Tuy vừa phải một phen ngượng mặt nhưng chàng được cái sung sướng rằng, những sự chàng nghĩ cho Trâm đều không đúng sự thực cả. Trâm đối với chàng lại hoàn toàn là một cô gái ngây thơ trong sạch như xưa, chỉ biết yêu chàng và ngoài chàng ra, chưa hề để ý đến ai. Chàng muốn đi tìm Trâm để xin lỗi và phân trần mọi lẽ, nhưng một là chàng ngượng, hai là chàng biết (không thể nói rõ những điều mình ngờ vực cho Trâm hay được, nên) chàng lại thôi và tự bảo mình.
- Không lẽ nàng giận ta, cứ để lâu ngày tự nhiên là sẽ quên câu truyện này đi.
 Một lát sau thằng em nhỏ của Phong đưa vào cho Phong một tờ giấy gấp tư :
- Đây là bài tập viết của chị Trâm đưa cho anh chữa.
Phong mỉm cười vì chàng biết đó là một bức thư, rồi chàng hỏi em :
- Thế chị ấy về nhà hay còn ngồi học?
- Chị ấy về rồi.
- Thế được. Cứ để bài ấy ở đây để anh chữa, rồi chiều chị ấy sang lấy cũng được.
Đợi cho đứa em chàng ra khỏi, chàng giở tờ giấy ra thấy mấy giòng chữ viết vội vàng nguệch ngoạc:
 
Anh Phong
Anh không nhầm đâu. Bao giờ em cũng vẫn yêu anh như thường. Nhưng anh tha tội cho em đã vì quá yêu anh nên làm anh giận. Em chắc anh cũng không nở giận em lâu, vì anh hẳn cũng như em muốn cho cái tình của hai ta được toàn vẹn cho đến khi em được làm vợ anh.
Trâm
 
 
 
Phong sang nhà bà Hàn định để dò xét vì cớ gì tự nhiên đã ba bốn hôm, Trâm không sang học nữa. Trời hơi lấm tấm mưa, chàng đến bực gạch vừa dũ bùn bám ở giầy xong toan bước lên hiên thì bỗng đứng lại, vì chàng nghe thấy tiếng bà Hàn đương mắng ai trong nhà :
-... Thì tao không chứa nữa đâu!
Phong đoán ngay là mợ mình đương mắng Trâm, Chàng lại vờ cúi xuống gạt bùn ở giầy để nghe ngóng. Một lát lại có tiếng bà Hàn quát tháo:
- Mày mà còn giữ cái thói lẳng lơ thì không được ở nhà này nữa đâu. Nhà tao không có thói thế. nhớ ra có làm sao tai tiếng thì họ hàng làng nước người ta nhổ vào mặt tao. Hừ, rõ đồ gái hư thân. Hư thân mà không biết xấu, cái mặt cứ trân trân như đá. Mắng mãi chỉ tổ mỏi mồm mình...
Tiếng mắng có vẻ giận dữ, hậm hực. Phong lưỡng lự không biết nên tiến hay nên thoái, song nghĩ đến Trâm, chàng mạnh bạo bước lên hiên, có ý nện mạnh gót giầy để trong nhà nghe rõ. Quả nhiên bà Hàn tưởng có khách đến chơi nên ngừng mắng, nhưng đến khi thấy Phong, bà như không để ý đến, quay lại mắng Trâm một thôi nữa:
- Mày phải lòng đứa nào thì cút đi với nó để nó nuôi, chứ tao không nuôi những đồ đĩ làm bẩn nhà tao ra. Thôi, cút xuống nhà.
Phong nhìn Trâm lấy làm lạ vô cùng. Trâm không xấu hổ, bẽn lẽn một chút nào, vẻ mặt nàng thản nhiên như không chỉ có hai con mắt nàng nhìn chòng chọc vào bà Hàn là có vẻ oán trách căm hờn. Lúc bà Hàn bảo nàng xuống dưới nhà, nàng đưa mắt nhìn Phong rồi mỉm cười, quay mặt đi, cái mỉm cười đó quá ư hỗn xược với bà Hàn, và là cái mỉm cười của một kẻ liều đã đến lúc không cần gì ai cả.
Cố lấy bộ tự nhiên, Phong hỏi bà Hàn :
- Có chuyện gì thế, mợ!
Bà Hàn đáp:
- Rõ đồ hư thân! Anh hỏi đến nó làm gì nữa.
Rồi nhân có cô Nga ở buồng bên cạnh bước sang hỏi về câu truyện cầm họ, bà Hàn hình như không để ý đến việc Trâm nữa. Phong toan hỏi gặng nhưng chàng biết thế không tiện, nên vờ nói một vài câu chuyện bâng quơ; rồi chàng đứng dậy bước sang buồng bên thì vừa gặp Viễn, Viễn nói với chàng bằng tiếng Pháp :
- Con Trâm nó quá lắm.
Phong cũng hỏi lại bằng tiếng Pháp :
- Có việc gì vậy?
Viễn đáp một cách mập mờ:
- Chắc lại vì cái tính lẳng lơ của nó. Mợ chắc bắt được quả tang nên mới mắng dữ thế. Tôi cũng chưa rõ câu chuyện, để rồi hỏi mợ xem đầu đuôi ra làm sao?
Phong đứng dậy bắt tay Viễn. Chàng chỉ cốt mau về phòng để bình tĩnh xét lại câu chuyện này, vì trí chàng lúc đó rối lung tung. Chàng không muốn hỏi rõ, vì chàng sợ... sợ biết một sự thực nó sẽ làm cho chàng đau lòng.
Chàng muốn dựa vào một tình trạng mập mờ mà suy nghĩ, vì như thế thì bao nhiêu ý nghĩ của chàng đều dễ xoay về một chiều : là Trâm oan, Trâm bị ngờ và bị mắng oan. Lúc đó, Phong như một người không có can đảm nhìn con đường gai góc trước mắt, nên nhắm mắt lại và tưởng tượng rằng con đường mình đi không có gì nguy hiểm cả. Tuy trong trí rạo rực biết bao ý tưởng ngờ vực Trâm, Phong vẫn cố làm như những ý tưởng đó không có căn cứ chắc chắn : chàng tha thiết cố níu lấy cái hy vọng mong manh : là Trâm bị ngờ oan. Rồi suốt ngày hôm đó, Phong cứ quanh quẩn với cái ý tưởng: Trâm hiện giờ đang ở vào một tình cảnh khốn khổ vô cùng, chàng phải mau tìm cách gì cho Trâm thoát ra khỏi. Phong nghĩ chỉ còn một cách mang Trâm đi trốn, nhưng chàng chưa có gan dùng đến cái phương pháp táo bạo ấy. Chàng chưa có cái gan ấy, chính vì chàng chưa hẳn tin ở cái tình của Trâm đối chàng, chàng vẫn còn ngờ vực, tuy rằng tâm trí chàng vẫn thì thầm với chàng rằng: Trâm oan.

• * *

Mấy ngày hôm sau, Phong vẫn còn bứt rứt chưa biết xử trí ra sao. Một buổi sáng, đứa em chàng vào đưa cho chàng một bức thư, rồi lại như trước, nói một
- Đây là bài tập viết của chị Trâm, đưa cho anh chữa.
Lần này vì nóng xem bức thư của Trâm, nên Phong bảo em đi xuống ngay dưới nhà. Chàng xé vội phong bì, lấy ra mấy tờ giấy đầy chữ đã nát nhầu, chữ viết lúc bằng bút chì, lúc bằng bút mực, đủ chứng rằng Trâm viết ba bốn lần mới xong. Nhiều chỗ chữ mực tím nhoè nhoẹt làm Phong đoán ngay rằng đó là vì nước mắt Trâm nhỏ xuống. Chàng cảm động lấy tờ đầu bức thư ra đọc:
 
“Anh Phong,
“Mọi lần viết thư cho anh, em không đả động gì đến tình cảnh của em, vì em sợ làm đau lòng anh vô ích và em cũng nghĩ rằng, dẫu không nói ra anh cũng thừa biết. Nhưng đến bây giờ thì em khổ lắm, không phải khổ vì em làm lụng vất vả - em đã vất vả hơn hai năm nay, nên quen đi rồi - nhưng khổ vì một lẽ mà em chắc rằng anh chưa được rõ. Vì lẽ này, có khi em không được ở nhà này nữa, có lẽ em phải trốn đi, đi đâu thì đi, vì không đi thì cũng có người đuổi em đi. Anh tính em có thể nào ở được trong một nhà mà ai ai cũng ghét em, không muốn trông thấy mặt em.
“Em chưa thấy rõ, nhưng em đoán rằng từ mợ nuôi em cho đến anh Viễn, chị Nhung, chị Nga, ai ai cũng hình như tìm một cớ gì để đuổi em đi. Em ở thì em làm để đổi lấy miếng cơm, nào em có ngồi không ăn hại ai đâu, em quả thật không hiểu ra sao cả. Hay đó là em nhầm, tưởng nhầm như thế chăng? Em cũng mong mỏi như vậy, (nhưng không, thực em không nhầm), bây giờ em biết chắc chắn, rằng em là cái gai cắm trước mắt mọi người, không còn tình, còn nghĩa gì nữa.
“Mới đây, không hiểu vì cớ gì, me em đổ cho em cái tính lẳng lơ, bảo em phải lòng trai và doạ đuổi em đi. Chính hôm sau, me em đương mắng em thì anh sang, nhưng em chắc anh chỉ hiểu qua loa thôi, cho là chuyện không đáng để ý, vì lúc em đi vào nhà trong, em không thấy anh hỏi gì me em về câu chuyện đó.
“Có một điều là me em những lúc mắng em không hề cho em biết là em phải lòng ai, chỉ mắng một cách vu vơ, còn em thì em có nói được đâu, mà bảo phân bầy được nỗi oan. Hay là me em thấy em với anh lưu luyến nhau, không muốn cho em được gặp anh, nên mắng để em sợ mà xa anh ra. Cũng có lẽ, vì em thiết nghĩ, em xứng đáng thế nào được với anh, và me em có lẽ không muốn cho em được có phúc để anh thương đến. Dẫu sao, em cũng vẫn giấu kín không ngỏ cho ai biết cái tình em yêu anh, vì ngộ không phải thế có phải tự nhiên chẳng ai khảo mà xưng không. Nhưng em vẫn tin rằng chỉ tại một cớ ấy thôi, vì em không từng làm gì để me em có thể nghi ngờ em được. Em chắc rằng anh tin lời em nói nên không cần phải giảng giải dài giòng với anh, em chắc rằng chỉ có anh biết là em oan, nếu em bị ngờ có tình ý với một người khác không phải anh.
“Nhưng dẫu vì cớ gì mặc lòng, điều nguy nan nhất là em nhận ra rằng cả nhà có ý muốn đuổi em đi, có lẽ vì ngờ oan cho em nên sợ tai tiếng về sau, hay có lẽ vì muốn cho em xa hẳn anh đi, hay là chỉ vì một lẽ này : là không muốn nhận em là một đứa con nuôi, muốn cho em đi để khỏi vướng mắt. Mà, me em nghĩ cũng khó lòng ở lâu được, em chịu nhẫn nhục đau khổ cũng có chừng thôi.
“Vậy ngày kia anh thấy em bỏ nhà đi, anh cũng đừng lấy làm lạ. Em có người bạn gái rất thân ở huyện trên, khi nào em ở yên chỗ, em sẽ có thư về để anh rõ.
“Bây giờ thì em cứ nén lòng đợi. Xin anh cũng đừng nghĩ ngay đến việc cùng em đi trốn, vì như thế sẽ lôi thôi đến cả em lẫn anh. Anh thương em thì chỉ có cách em vừa nói trên là tiện và ổn hơn cả.
Trâm.”
 
Xem xong bức thư, Phong thấy trong người nhẹ nhàng dễ chịu, là vì chàng không quan tâm đến nỗi khổ của Trâm, chàng chỉ nghĩ đến một điều : là mợ mình mắng Trâm chỉ vì muốn cho Trâm xa mình ra, chứ không phải vì Trâm có tình ý gì với ai cả. Còn việc cùng Trâm đi trốn ngay hay đợi Trâm bỏ nhà đi, rồi sau liệu đón nàng về ở riêng một nơi nào đó, thì Phong cho là không quan hệ thế nào việc đó cũng thu xếp một cách dễ dàng. Chàng vội viết mấy câu an ủi Trâm, rồi sang bên nhà bà Hàn tìm Trâm trao bức thư. Thấy nói Trâm ốm nằm dưới nhà ngang, chàng xuống thăm... Trâm thấy Phong xuống, vội chống tay ngồi dậy, nhưng vì mệt quá nên phải ngả lưng vào tường. Thấy nàng vẻ mặt xanh xao, hai con mắt lờ đờ tiền tụy ngồi trên cái chõng tre, bên mấy cái chiếu rách và cái chăn nâu bạc mầu, Phong mới cảm rõ thấy hết cái khốn khổ của nàng nói trong thư. Âu yếm, chàng hỏi:
- Em sốt, phải không?
Trâm lắc đầu.
- Em thấy trong người mệt mỏi lắm phải không? Anh chắc đó là tại trong người em thiếu máu và em lao lực quá đấy.
Sợ có người theo xuống, chàng vội dúi vào tay Trâm bức thư của chàng :
- Thư em anh đã nhận được. Em đừng lo ngại gì cả. Em cứ tĩnh dưỡng cho khoẻ để mặc anh lo liệu.
Thấy có Nhung đi vào, chàng đổi giọng bảo Trâm :
- Cô cảm đấy, không sao đâu. Cô chịu khó lấy chăn đắp cho ấm, nghỉ một vài hôm thì khỏi.
Khi ra ngoài, chàng bảo Nhung:
- Tôi xem ra Trâm ốm cũng khá nặng.
Nhung mỉm cười bĩu môi:
- Anh tưởng thế đấy thôi. Tại hôm qua nó phải mắng, nó hờn bỏ cơm không ăn. Nằm chán thì rồi cũng phải dậy.
Phong nghĩ thầm :
- Trâm thực khó lòng ở nhà này lâu được.
 
 
Trâm ốm luôn bảy, tám hôm- Bà Hàn lúc đầu không để ý, nhưng sau thấy Trâm một ngày một yếu, bà cũng phải lo ngại. Bỗng một hôm, bà sực nghĩ ra điều gì, bà lẩm bẩm:
- Hay là tại thế. Hay là nó ốm nghén...
Rồi bà định tâm hỏi Trâm cho rõ để liệu đối phó tránh tai tiếng với làng nước. Một hôm về chiều, bà xuống thăm Trâm, lúc đó Trâm đang ngủ thiếp đi. Bà sẽ gọi :
- Trâm.
Trâm bâng khuâng mở mắt và khi thấy bà Hàn, nàng gượng ngồi dậy nhìn bà Hàn một cách ngạc nhiên. Bà Hàn nghiêm nét mặt, hỏi:
- Trâm này, tao xem bệnh mày không phải bệnh thường. Tao hỏi thì mày phải nói thật, không được giấu giếm.
Trâm bỡ ngờ không hiểu chuyện gì, nhưng cũng gật và lắng tai nghe.
Bà Hàn nói :
-       Bây giờ mày không nên giấu nữa, vì giấu mãi cũng không được nào. Mày phải lòng ai thì mày phải nói cho thật để tao biết, để tao liệu.
Trâm lắc đầu, chối không. Bà Hàn nói:
- Nếu mày cứ nhất định chối, có xảy ra chuyện gì, mặc mày, tao không biết và điều thứ nhất là tao sẽ cho mày ra khỏi nhà này, còn mày muốn xoay sở thế nào thì xoay sở. Mày là người lẽ nào mày lại không biết thế nào là dơ dáng, là nhơ nhuốc...
Thấy Trâm nhất định không thú, bà biết là dọa mãi cũng vô ích, bà bèn xoay ra cách dỗ ngọt Trâm :
- Mày còn ít tuổi dại dột, có thể nhầm nhỡ, nên mày thú thì tao cũng có thể tha thứ đi và liệu hộ cho mày... Vậy mày không ngại... mày có chót dại với ai thì mày bảo, tao không làm tội mày đâu... tao sẽ liệu cho chúng bây thành vợ thành chồng...
Trâm thấy chán nản vô cùng, và sự mỏi mệt về thân thể lại càng làm cho tâm thần nàng thờ thẫn, không thiết một sự gì nữa. Thấy bà Hàn nói vậy, nàng sẽ tò mò nhìn bà Hàn một lúc rồi không biết tại sao,- có lẽ vì không thiết gì nữa chăng, nên không cho sự gì là quan hệ - nàng có cái ý không muốn ngỏ cho bà Hàn biết cái tình của nàng đối với Phong. Thoáng một lúc, nàng cho sự giấu giếm từ trước là vô ích, nàng thử liều xem bà Hàn có cho nàng lấy Phong chăng.
Bà Hàn hỏi gặng:
- Mày cứ nói thật, tao người lớn, nói sao làm vậy, tao không đánh lừa mày làm gì. Thế nào, Trâm...
Nàng gạt đầu nhận, rồi lấy tay ra hiệu bảo bà Hàn nhìn về phía nhà Phong. Bà Hàn hói:
- Ngươi ta ở đấy, phải không ‘?
Thấy Trâm gật, bà Hàn hơi ngờ ngợ, rồi đoán ra, nói :
- Anh Phong phải không?
Trâm gật luôn mấy cái để tỏ cho bà Hàn biết chính phải là Phong.
Bà Hàn nói:
- Thế thì chết tôi thôi, trong nhà, trong họ, mà như vậy thì còn trời đất nào nữa. Quả thật mày đi lại với anh ấy à? Mấy tháng nay rồi?
Trâm lấy ngón tay ra hiệu bảo đã bốn tháng nay.
- Thôi thế đích rồi. Bệnh nghén chứ chằng còn là bệnh gì nữa. Trâm mày thử xem trong người mày xem tao đoán có đúng không?
Trâm vốn vì yếu nên mệt quá, mắt nàng hoa lên, hai tai ù ù, nàng chỉ nghe thấy bà Hàn nói không hiểu rõ là bà nói gì. Nàng muốn cho bà Hàn thôi hỏi để nàng nghỉ nên gật bừa rồi nằm gục đầu xuống đống chăn.
Rồi bà đứng dậy, bảo Trâm:
- Rồi mai tao sẽ bảo cho thằng Phong nó biết.
Nửa đêm. Trâm sực thức dậy, toan lấy giấy bút viết thư cho Phong, nhưng tìm mãi không thấy giấy và vì mệt quá nên nàng phải đành để hôm khác. Lúc bấy giờ, nàng mới thấy lo sợ, hối hận. Rơm rớm nước mắt, nàng thầm nhắc đến tên Phong và tưởng như được gặp Phong trong giấc mơ, nàng thì thầm van lơn Phong tha lỗi cho nàng tưởng tượng như đã được Phong đem nàng trốn biệt đến một nơi xa xăm nào đó để cùng Phong chung sống những ngày tháng đầm thắm, yêu thương.
 
 
Phong ngồi cúi đầu nghĩ. Chàng biết là chối cũng không được nào và cũng không cần gì phải chối. (Chàng lặng yên để tìm cách đối phó ra sao vì câu hỏi của bà Hàn hơi đột ngột). Chàng cũng không oán trách gì Trâm đã thú thật với bà Hàn, vì biết đâu nàng không bị bắt buộc phải thú thật.
Bà Hàn thấy Phong cúi đầu không nói gì, liền hỏi nhắc:
- Bây giờ anh nghĩ sao?
Phong cũng chưa biết thế nào, chàng trả lời mập mờ:
- Cháu không thể định sao được vì việc này còn tùy mợ và tùy thầy cháu.
Bà Hàn nói:
-       Đối với tôi thì dễ lắm. Tôi không ngăn cản các người, tôi muốn cho các người thành vợ thành chồng, vậy anh về hỏi thầy và bà xem sao. Anh phải liệu ngay đi không thì mang tiếng to với làng nước.
Phong hơi ngạc nhiên đáp:
- Cháu tưởng không ai biết mà sợ tai tiếng vả lại để cháu thi xong rồi hãy liệu, cũng chưa vội gì.
Bà Hàn sửng sốt:
- Thế con Trâm nó chưa cho anh biết sao?
Phong hỏi :
- Thưa mợ biết gì cơ ạ?
Bà Hàn sẽ bảo Phong :
- Nó có thai đã ba, bốn tháng nay.
Phong lặng người đi, quả tim ngừng đập. Chàng không bao giờ có thể ngờ như thế được. Chàng vội hỏi bà Hàn :
- Mợ biết chắc như thế?
- Thì còn ngờ gì nữa. Và chính con Trâm nó cũng đã thú với tôi như vậy.
Chàng như người tỉnh mộng, bây giờ mới rõ hết sự thực đau đớn mà trước kia nàng muốn giấu chàng. Phải, Trâm thật không phải còn là cô gái thơ ngây như chàng tưởng nữa. Trâm đã lừa dối chàng. Thật không sao chàng hiểu được. Chàng tê mê đau đớn vì mối tình thất vọng, nên không nghĩ gì đến trả lời bà Hàn. Chàng càng yêu Trâm bao nhiêu, càng căm tức bấy nhiêu, tình yêu nồng nàn nay bỗng đổi ra lòng khinh bỉ chua cay.
Bỗng thoáng, có bóng người ngoài hiên, Phong đưa mắt trông ra thì thấy Trâm đương đứng nấp sau cái cột gạch để lấy tay làm hiệu gọi chàng. Phong đưa mắt trông thấy, định quay mặt đi, nhưng không kịp, vì chàng đã bị hai con mắt của Trâm thôi miên bắt chàng nhìn ra. Chàng nhíu đôi lông mày, quắc mắt trông thẳng vào mặt Trâm, toan tỏ vẻ tức tối, nhưng khi trông thấy đôi mắt thơ ngây của Trâm, vẻ mặt Trâm dịu dàng như một cô tiên nữ, lòng tức tối của chàng bỗng đổi ra lòng thương Trâm, thương con người đã lừa dối chàng một cách khốn nạn. Chàng muốn cho Trâm xấu đi để chàng có thể ghét, có thể khinh không chút tiếc thương, nhưng không biết tại sao lúc đó, chàng thấy Trâm có vẻ đẹp lạ thường, một vẻ đẹp như quyến rũ, như lưu luyến chàng.
Phong chắc là Trâm đã đứng nấp đó từ lâu để định nghe chuyện và để dò xét xem chàng định xử trí ra sao.
Trước Phong đã toan nói rõ cho bà Hàn biết, nhưng thấy Trâm đứng nhìn chàng như van lơn chàng cứu giúp, nên dầu khinh ghét đến đâu, chàng cũng không nỡ vùi dập một người vô cùng, yếu đuối. Lạnh lùng, chàng đứng lên thưa với bà Hàn :
- Mợ để cháu về nghĩ đã.
Khi ra hiên, Phong không thấy bóng Trâm đâu nữa. Chàng đi rẽ vào vườn rồi ra bờ sông Phương ngồi bên gốc sung, thơ thẩn như người mới tỉnh một giấc mơ đau đớn, nặng nề. Bâng khuâng, chàng nhìn ngọn nước làm nghiêng ngả vài ngọn cỏ và mấy con chuồn chuồn xanh chập chờn tìm chỗ đậu.
Trâm dón dén lại gần gốc sung, đã đến sau lưng mà Phong không biết. Nàng đứng lặng nhìn Phong một lúc rồi sẽ đặt tay lên vai chàng.
Quay lại thấy Trâm. Phong tức tối mặt nóng bừng, nhưng vì quá khinh nên không thèm màng, chàng lãnh đạm đứng dậy bỏ ra nơi khác.
Biết là Trâm lẽo đẽo theo mình, Phong vội dảo bước để nàng không theo kịp.. Đến bờ sông nước nao nao chẩy, Trâm đành trơ vơ đứng lại một mình, đôi mắt ướt lệ nhìn theo cho đến khi Phong đi khuất theo rặng cây.

Luôn mấy hôm Phong bỏ ăn, bỏ học, cả ngày chỉ tìm những chỗ vắng vẻ ngồi bơ phờ như người không hồn. Chàng chán cả cảnh quê mà chàng vốn yêu thích, chỉ muốn bỏ ra Hà nội ngay, nhưng vì chưa biết nói với bà Hàn ra sao, nên đành phải ở lại. Và dẫu sao, chàng cũng có dính dáng đến việc này, nếu bỏ thì chắc người ta cho là nhát gan nên muốn trốn tránh.
Phong khó chịu nhất những khi thấy Trâm lảng vảng muốn đến gần mình.
Như thế đã nhiều lần, mà lần nào thấy mặt Trâm, chàng cũng đứng dậy bỏ đi nơi khác. Mỗi lần tức tối, chàng lại lẩm bẩm :
- Không biết cái con khốn nạn nó tìm mình làm gì!
Rồi chàng ôn lại trong trí những lời bà Hàn mắng Trâm tháng trước. Những lời ấy trước kia chàng cho là oan, nay chàng mới biết là vì quá yêu Trâm, nên chàng thành ra u mê, lúc nào cũng tìm cách bênh vực, che chở Trâm tuy rằng đã mấy lần Viễn có bảo trước để chàng biết - Phong đau đớn nhận thấy cái khốn nạn của con người ta.
Thế mà nhớ lại những cử chỉ của Trâm trong bấy lâu, Phong thật không thấy Trâm có một sự gì giả dối đối với chàng, từ trước đến sau, Trâm tỏ ra là một người thành thực, ngây thơ, khác nào một hòn ngọc, trong đến nỗi khi nhìn thấy, người ta không thể tưởng ngọc đó có vết nhơ được. Nhưng bây giờ sự thực đã làm cho chàng mở mắt : chàng nghĩ mới biết ở đời là khó thật, không có cái gì có thể nên tin chắc chắn được. Chỉ có chàng quá lạc quan nên mới tưởng đời toàn đẹp, toàn hay. Vì thế, nên những sự xấu xa, nhơ nhuốc qua óc lãng mạn của chàng biến đổi thành ra tốt đẹp, thanh tao.
Chàng cũng không oán trách gì Trâm vì dẫu sao mấy tháng nay Trâm cũng đã cho chàng cái mộng tưởng êm đềm của một tấm ái tình trong sạch. Khi tỉnh mộng rồi, chàng chỉ thấy bùi ngùi thương Trâm, tiếc rằng Trâm bây giờ khác xa với Trâm mà trí tưởng tượng chàng đã phác ra.
Cũng đôi khi, lòng yêu Trâm bỗng lại ngùn ngụt bốc lên, làm cho chàng lại thoáng qua cái ý nghĩ rằng Trâm oan. Nhưng lần này không như hai lần trước, chàng không thể nào bênh Trâm được nữa. Tuy các chứng cớ hiển nhiên bắt buộc chàng tin rằng Trâm đã có thai với người khác, nhưng chàng không thể không nhận rằng Trâm vẫn yêu chàng. Chàng vò đầu, vò tóc lẩm bẩm :
- Có thể nào như thế được không?
Bỗng chàng ngẩn người ra như mới nghĩ được điều gì. Chàng buột mồm nói:
- Hay là Viễn?
Là vì, không hiểu tại sao chàng vụt nhớ đến hôm Trâm sang xin diêm thắp đèn. Chàng đăm đăm gợi trong trí những việc xẩy ra tối hôm đó : vẻ mặt sợ hãi của Trâm và vết máu ở thái dương Viễn. Chàng lại nhớ ra rằng hôm đó chàng có thấy một bao diêm ở bên cạnh cái máy hát. Chàng nhắc lại :
- Hay là Viễn? Biết đâu? Có lẽ vì thế nên Viễn hay nói xấu Trâm, bảo Trâm lẳng lơ để đổ lỗi cho người khác, mà người khác đó là ông giáo trong làng...
Rồi như người cuồng trí, Phong lại nghi cho ông giáo, Chàng cứ quanh quẩn với hai mối nghi ngờ đó. Sau cùng, chàng chép miệng tự bảo mình:
- Muốn biết rõ, không gì hơn là hỏi ngay Trâm. Nhưng hỏi nó cũng vô ích vì không đời nào nó nói thật với mình. Cứ để đấy rồi tự khắc sẽ biết.
Hiện giờ chàng chỉ biết rằng việc xẩy ra này đã cho chàng một bài học hay, đã làm cho chàng tỉnh ngộ, hết mơ mộng toàn những sự trong sạch trong một cuộc đời đầy rẫy những nhơ bẩn xấu xa.
 
 
 
 
Mấy lần Trâm muốn đến gần Phong để đưa bức thư phân trần, nhưng đều bị Phong bỏ đi nơi khác, không thèm nhìn mặt nàng, không thèm nói với nàng một tiếng. Trí ngây thơ của nàng không thể tưởng được rằng chỉ vì thú thật với bà Hàn một việc trước sau bà Hàn cũng biết mà đến nỗi Phong giận nàng như thế.
Bức thư nàng viết từ khi nàng còn ốm, vì để lâu trong túi nên giấy đã nhàu nát, mấy giòng chữ viết bằng bút chì đã mờ, trông không rõ. Nàng đem ra viết lại:
 
“Anh Phong.
“Anh nỡ nào giận em như thế, làm em khổ sở mấy ngày hôm nay. Khi em còn ốm, em đã trót thú thật với bà Hàn, vậy em xin lỗi anh. Anh tha thứ cho em, vì em yêu nên không biết nghĩ xa. Không biết mợ có bảo anh gì không, còn hôm mợ hỏi em, mợ có nói sẽ giúp cho hai ta thành vợ thành chồng. Vậy cứ như ý em thì có lẽ liều thế lại hay. Thật là một dịp tốt cho chúng ta. Em van anh đừng giận em nữa”.
 
Viết xong, nàng nhờ đứa em nhỏ của Phong đưa bức thư cho Phong. Nàng không ngờ đâu, bức thư đó Phong chỉ liếc qua, rồi sé tan tành vứt đi.
Đưa thư xong, Trâm ngong ngóng đợi tin. Chiều đến, nàng sang bên nhà cụ Án. Thấy Phong ngồi ở trên thềm, tựa vào bao lơn đọc sách, nàng đứng dừng lại đợi, không dám tiến lại gần.
Thấy Phong ngửng đầu nhìn mình bằng đôi con mắt dịu dàng, Trâm đã mừng rỡ toan bước lên thềm, thì bỗng Phong gấp mạnh cuốn sách cầm ở tay đi vào trong nhà.
Trâm lủi thủi trở về. Khi qua vườn gặp đứa em nhỏ của Phong, nàng làm hiệu hỏi xem nó đã đưa thư cho Phong chưa. Nó trả lời đưa rồi và nói Phong đã cầm lấy thư bỏ vào túi.
Một mình Trâm thơ thẩn trong vườn vắng. Buổi chiều xuân, sương đã bắt đầu xuống mờ mờ như khói nhạt ; một hơi gió xuân lạnh lẽo thoảng qua làm Trâm rùng mình cảm thấy sự lạnh lẽo của đời nàng cô độc.
 
 
 
 
 
Phong đã nhất định trả lời, nói rõ để bà Hàn biết vì chàng muốn cho xong truyện để có thể bỏ lên Hà-nội được.
Mối tình đối với Trâm không có nữa thì không còn cái gì giữ chàng ở lại... chàng đi được sớm ngày nào là hay ngày ấy, cho đỡ bứt rứt, băn khoăn và tĩnh tâm học để nay mai thi.
Chàng cũng không thiết gì dò xét xem là Viễn hay là ông giáo, việc đó bây giờ Phong thấy như là không can hệ gì đến mình.
Thấy Phong chối, bà Hàn cũng không hỏi cặn kẽ, vì bà cũng mong như thế để lấy cớ đuổi Trâm đi. Phong nói :
- Thưa mợ, cháu nhầm. Trước cháu cũng tưởng nó đứng đắn nên dạy cho nó học, cho nó biết, không ngờ đâu nó bậy bạ như vậy để cháu mang tiếng lây và bị nhiều người ngờ oan.
Bà Hàn đáp :
- Để mai kia tôi đuổi cổ nó đi. Anh tính, một đứa như thế còn giữ nó trong nhà thế nào được.
Nghĩ đến tình cảnh Trâm khi đuổi, thân gái tàn tật bơ vơ, không nhà cửa, Phong động lòng trắc ẩn, bùi ngùi đứng dậy nói với bà Hàn :
-       Đuổi nó đi thì cũng tội nghiệp. Nó thì còn biết làm nghề gì mà sống được.
Bà Hàn chép miệng :
- Anh lại còn lo hộ nó làm gì. Con gái hơ hớ như thế, đi đâu chả có người rước. Anh đừng tưởng nó không lấy được chồng.
Phong nghĩ thầm tự cho mình thương Trâm như thế là vô lý. Câu trả lời của bà Hàn nhắn chàng tưởng đến người tình nhân của Trâm, người chồng nay mai của Trâm, chàng lấy làm khó chịu vô cùng.
Ra đến sân, Phong thấy Viễn lúi húi bên cạnh cái hỏa lò than. Chàng lại gần xem thì ra Viễn đương nung đỏ một cái dùi để dùi vào lỗ một cái thanh tre dùng làm thành lồng chim. Viễn đương giơ thanh tre lên ngắm hàng lỗ và thích chí mĩm cười vì hàng lỗ dài rất ngay thẳng thì Phong dặt tay lên vai bảo :
- Cái máy ảnh của tôi còn ít kính, hôm nay trời hửng nắng, chú đem chụp nốt đi, vì tôi sắp lên Hà-nội.
Vừa nói đến đây, Phong thoáng thấy Trâm mang chăn, màn ra phơi ở giây thép trên luống rau.
Muốn cho Trâm nghe rõ, chàng cao giọng bảo Viễn :
- Có lẽ mai tôi đi, mà lần này đi, thì vài ba năm nữa mới về được.
Tuy không thấy mặt Trâm, Phong cũng biết là Trâm đương lắng tai nghe vì chàng không thấy bức màn rung động trên giây thép. Phong biết thế nào Trâm cũng lại đầu giây thép gần chỗ chàng đứng để phơi, nên chàng vờ nói chuyện với Viễn đợi Trâm đến.
Không biết tại sao lúc đó, chàng có cái ác tâm muốn trêu cho Trâm tức, nhân tiện, chàng dò xét xem ý tứ Trâm ra sao khi thấy mình bỏ đi.
Bỗng một cơn gió mạnh thổi bay chiếc áo lụa hồng là là xuống chân Phong. Phong cúi xuống nhặt thì Trâm cũng vừa đến. Cơn gió tình cờ nhắc cả hai người nhớ đến hôm nhặt chiếc ảnh rơi. Nhưng lần này, Phong lãnh đạm đưa áo cho Trâm, nói :
- Không có tôi thì áo lấm hết. Áo này của chị Nhung, phải không?
Phong thấy Trâm cau đôi lông mày, quắc mắt nhìn mình có vẻ căm tức. Ánh hồng chiếc áo phản chiếu lên lại càng làm cho nước da mặt nàng hồng hào thêm, càng làm tăng vẻ tức tối hờn dỗi.
Phong toan mỉm cười để chế nhạo vẻ mặt cau có của Trâm, nhưng chàng không nỡ làm đau khổ Trâm vô ích. Chàng nghiêm nét mặt và cố lấy giọng một người anh lớn nói với em, bảo Trâm :
- Mai kia tôi đi... cô ở nhà chịu khó xem sách, kẻo học được ít chữ lại quên hết.
Trâm không chịu được nữa, nàng cố giữ không dám khóc sợ Viễn biết, chỉ yên lặng ứa nước mắt nhìn Phong.
Hai con bướm trắng nở sớm chập chờn đuổi nhau, tình cờ bay qua mặt hai người như hai cánh hoa xuân hoạt động, biểu hiệu dịu dàng cả sự thương yêu. Phong làm như không để ý đến mấy giọt nước mắt của Trâm, quay mặt nhìn đôi bướm bay lượn trong vườn.
Bỗng Viễn đứng dậy, vì chàng vừa dùi hết thanh tre. Trâm vội vàng dấu mặt sau chiếc áo phơi trên giây thép, rồi nhân khi Viễn và Phong đứng mãi nói truyện, nàng bỏ ra phía bờ sông vắng đứng sụt sùi khóc cho tan nỗi đau khổ ở trong lòng.
Trước kia, Trâm vẫn còn hy vọng rằng Phong chỉ giận nàng ít lâu, nhưng bây giờ thấy Phong dọa bỏ đi, nàng thực không hiểu được ra sao cả. Nàng không thể nào tưởng tượng được rằng chỉ vì cái lỗi nhỏ ấy mà Phong ghét nàng đến như thế. Nàng quyết về viết mấy câu hỏi Phong, và nhất định gặp mặt Phong, bắt Phong trả lời những câu hỏi đó trước ngày Phong đi. Trong lúc đau khổ quá, nang thành ra mạnh bạo và muốn tỏ cho Phong biết rằng Phong không thể khinh nàng được. Cũng đã nhiều lúc Trâm có cái ý nghĩ rằng Phong cho nàng không xứng đáng làm vợ chàng nhưng vì yêu Phong quá, nàng không thể tưởng rằng có thể như thế được. Nhưng bây giờ nàng đã quả quyết sẽ hỏi Phong cho ra lẽ. Nàng lau khô nước mắt, rồi trở về sàn phơi áo.
 
 
Trâm vừa ở trong nhà ra thấy Nhung và Nga đúng đợi ở ngoài hiên và nhìn nàng chăm chú. Khi đi ngang qua, Trâm cố giữ vẻ mặt thản nhiên, làm như không có việc gì xảy ra, vì nàng không muốn cho Nhung và Nga sung sướng vì được thấy cái đau khổ của nàng, khi bị bà Hàn đuổi. Thật ra, nàng cũng không thấy khổ vì nàng đã biết trước từ lâu, biết trước thế nào cũng có ngày phải như thế. Vì vậy, nên khi bà Hàn gọi nàng vào và bảo nàng nội ngày mai phải ra khỏi nhà này, nàng không hề khóc van tỏ ý xin ở lại. Nàng gật sẽ một cái rồi lặng lẽ lui ra.
Nhưng đến khi xuống tới buồng ngủ của nàng ở đầu trái nhà dưới, nàng mới thấy đau khổ, lo sợ. Bấy giờ đã hơn năm giờ chiều, nàng chỉ còn ở lại có một đêm nữa thôi. Thế mà đã mấy lần nàng muốn gặp Phong không được. Những câu hỏi Phong nàng đã viết rõ ràng vào một mảnh giấy, hiện giờ còn ở trong túi nàng. Thế nào nàng cũng phải bắt Phong đọc đến mấy giòng chữ đó. Nhưng chỉ còn có một một đêm nữa thôi. Ngày mai thì nàng phải đi mà nàng nghĩ mang máng hình như ngày mai Phong cũng đi Hà-nội. Nàng không còn hy vọng gì gặp Phong nữa...
Trong bóng tối lờ mờ của chiếc đèn con, Trâm ngồi dựa vào cửa sổ, thờ thẫn nhìn quanh mình : đồ đạc trong phòng, một vài cái thạp gạo, dăm cái hũ đỗ, một cái chạn bát gợi nàng nghĩ đến mấy năm trời vất vả mà đêm nay là đêm kết liễu cái đời tối tăm tủi nhục ấy. Trời tối hẳn, rồi một cơn mưa đổ xuống như trút.
Mưa bắn cả vào buồng mà Trâm không chịu đóng cửa lại, là vì thấp thoáng trong lá cây, nàng thấy có ánh sáng: nàng biết rằng đó là ánh sáng ngọn đèn ở buồng của Phong chiếu sang.
Tuy hai nhà ở xa nhau, lại cách cái vườn rậm, ngoài ánh sáng ngọn đèn. Trâm không thấy rõ gì cả, nàng cũng cứ ngồi đăm đăm nhìn sang như bị thôi miên. Nàng tưởng như thấy Phong đương cặm cụi xếp quần áo, sách, vở vào hòm để mai đi. Không biết như lúc này, Phong có đoái nghĩ đến nàng không. Nghĩ đến lời thề của Phong buổi chiều thu năm ngoái bên bờ sông Phương cùng với tiếng gió than trong ruộng lúa già, Trâm bùi ngùi thở dài ứa nước mắt khóc. Đâu là lời Phong hẹn cùng nàng đi trốn, đưa nàng đi biệt một nơi xa vắng để cùng sống với nàng một cuộc đời đầm thắm ái ân. Bây giờ... một mình Trâm đi.... nàng bỏ một cảnh đời nhục nhã để bước chân vào một cuộc đời vô định, thân gái một mình với một vết đau thương không bao giờ mất.
Trâm đứng dậy lau nước mắt và thắp cây đèn con để sửa soạn. Nhân thân chỉ có mấy bộ quần áo nâu đã vá ; quý giá nhất là chiếc áo màu tím nhạt may từ ba bốn năm về trước và mấy chiếc khăn lụa của Phong tặng nàng. Nàng đem cuộn cả lại và lấy chiếc áo cũ gói ở ngoài.
Trời vẫn mưa rả rích : ở nhà trên, mọi người đã ngủ yên. Trâm nằm một lúc lâu rồi lại ngồi dậy nhìn ra vườn qua lá cây vẫn thấp thoáng bóng đèn ở buồng Phong.
Bỗng Trâm nẩy ra một ý nghĩ điên cuồng :“Hay ta sang!” Nhưng nghĩ kỹ nàng lại lắc đầu, nằm gục xuống, bồi hồi vời cái ý tưởng quá bạo ấy. Nàng cố nhắm mắt ngủ, song nước mắt cứ chảy ràn rụa không sao cầm được.
Lẫn với tiếng mưa lộp độp, tiếng gió rào rào, nàng vẫn nghe thấy tiếng chuông đồng hồ nhà trên dè dè điểm mười tiếng. Qua cửa sổ vẫn có ngọn đèn thấp thoáng.
Bỗng Trâm đứng phắt dậy nhìn chung quanh tìm nón, và khi không thấy nón đâu, nàng vắt áo lên đầu che mưa rồi bước ra sân đi thẳng về phía vườn. Những hạt mưa bắn vào mặt nàng mát lạnh làm nàng như người sực tỉnh và sợ hãi vì cái cử chỉ quá liều lĩnh lúc đó; nàng đã toan quay trở lại, nhưng tuy trong trí nghĩ vậy, chân nàng vẫn cứ xăm xăm bước về phía nhà Phong. Gặp nhiều chỗ đất trơn, nàng phải víu vào cành cây cho khỏi ngã; đầu tóc nàng đã ướt đẫm, nước mưa giòng giòng trên má. Nhưng nàng cứ nhìn về phía có ánh sáng mà đi tới. Lên đến hiên, nàng ngừng lại nghe ngóng. Không thấy tiếng động, nàng bước vào nhà và lần đến cửa buồng Phong. Ánh sáng ở khe lọt qua in một vết dài trên đất. Trâm đứng lại, nghe quả tim nàng lúc đó đập mạnh lạ thường.
Một lúc có tiếng giấy sột soạt, nàng đánh bạo gõ khẽ vào cánh cửa. Không thấy tiếng trả lời. Nàng gõ luôn hai cái nữa thì có tiếng chân đi lại phía cửa. Trâm toan bỏ chạy, nhưng cửa vừa mở to. Phong đã đứng trước mắt nàng, và ngạc nhiên ngơ ngác nhìn nàng từ đầu đến chân. Thấy Trâm ngượng nghịu và sợ người nhà bắt gặp. Phong sẽ bảo :
- Cô vào trong này.
Trâm rón rén bước vào, đứng nép ở sau cái tủ gương.
Phong khép cửa lại, rồi quay về phía Trâm, hỏi:
- Việc gì thế cô?
Chàng phân vân không hiểu vì cớ gì Trâm lại dám đột ngột sang phòng chàng một đêm mưa gió như thế này. Chàng không ngờ đâu có thể như thế được, chỉ trừ ra vì một cớ mà Viễn, đã nói cho chàng hay là Trâm đi tìm chàng cũng như trước kia Trâm tìm vào buồng Viễn. Thoáng một giây, chàng nghĩ đến cái tính đĩ thoả lạ lùng của những người con gái câm. Nhưng nhìn thấy Trâm đứng khép nép bên cạnh tủ, đầu tóc và quần áo ướt đẫm nước mưa, chàng thương hại không nỡ đuổi ngay, đứng yên lặng nhìn Trâm, rồi thong thả hỏi nhắc lại câu lúc nãy :
- Có việc gì thế, cô Trâm?
Trâm lẳng lặng bước ra, ngồi ghé ở cái hòm quần áo của Phong, rồi đưa cho Phong một tờ giấy nát. Phong tuy biết trước trong tờ giấy nói những gì, nhưng chàng cũng cầm lấy, ngồi xuống hòm, giơ ra ánh đèn đọc:
 
Anh Phong,
Anh không thể tha thứ cho em được hay sao? Anh nỡ bỏ em mà đi như thế, em khổ sở lắm. Em có nói được đâu mà bảo tạ tội cùng anh để anh thương đến mà tha thứ cho. Hay vì cớ khác mà anh đi thì xin anh cho em biết. Em chỉ xin anh trả lời em một câu đột ngột này : nếu quả anh cho em không xứng đáng làm vợ anh, thì anh cứ nói thật cho em biết, cần gì anh phải giấu một người câm. Em sẽ hiểu ngay, em sẽ tự biết em là một người thừa và em sẽ thôi không dám làm bận anh nữa.
Chỉ xin anh cho em biết thế thôi, còn anh, nếu anh không muốn thương em nữa, em cũng không dám có một lời oán trách. Em sẽ yên tâm mà đi cho khuất mắt anh.
Trâm
 
Phong lấy làm ngờ rằng một người thông minh như Trâm mà không đoán được cử chỉ của chàng, phải đêm hôm dầm mưa sang tận buồng chàng để đưa thư hỏi mấy câu ngớ ngẩn ấy.
Chàng cho bức thư của Trâm chỉ là một cái cớ để Trâm sang buồng chàng mà thôi. Chàng mỉm cười bảo Trâm, giọng mỉa mai : “Việc gì cô phải cầu tôi tha thứ. Cô muốn làm gì thì làm, việc gì đến tôi mà cô phải hỏi”.
Nhưng chàng bỗng ngừng lại, vì thấy Trâm hai tay ôm mặt khóc. Phong lấy làm khó chịu, bảo Trâm:
- Tôi van cô đừng khóc, nhỡ người nhà nghe tiếng. Nếu bà Hàn không cho cô ở đây nữa, thì cô cũng chẳng thiếu gì chỗ khác hơn, cô cũng chẳng cần tôi giúp mà tôi cũng chẳng giúp gì được cô... vả lại, cô cứ nghĩ thì tự khắc biết, không cần phải đợi tôi nói.
Trâm thì không nghĩ gì cả. Nghe thấy giọng nói của Phong, nàng bắt đầu biết chắc chắn rằng Phong không còn yêu nàng nữa; mối tình của nàng từ nay thực là mối tình tuyệt vọng. Nàng cũng không oán trách gì Phong, nàng chỉ biết nàng đã mong mỏi quá cao, không biết xét đến cái thân tàn tật của mình, mơ mộng một người mà nàng chỉ đáng làm tôi tớ. Tỉnh ngộ, nàng toan đứng dậy đi ra, nhưng nhìn thấy mặt Phong, nghĩ đến ngày mai không bao giờ còn gặp chàng nữa, Trâm mới biết là dẫu sao nàng cũng vẫn còn yêu Phong, yêu con người đã phụ bạc, khinh rẻ nàng. Tủi thân, nàng lại cúi mặt khóc nức nỡ.
Lúc đó, Phong bối rối, vì thấy tiếng Trâm khóc mỗi lúc một to, nhỡ cụ Án tỉnh giấc hỏi thì rầy rà. Chàng nghĩ thầm :“Có lẽ nó định ăn vạ mình sao? Hay nó muốn đêm hôm vào buồng mình để dùng cái lối mập mờ để diệt cho mình chăng?”
Nghĩ đến đây, Phong lo lắng, vội bảo Trâm :
- Thôi, cô ra ngay cho.
Trâm chưa kịp đứng lên, Phong thấy có tiếng động ở buồng bên, sợ hãi vội vàng kéo Trâm đứng dậy :
- Cô ra ngay di.
Bỗng Phong thấy Trâm gục đầu vào vai mình. Không biết vì cớ sao chàng lại không đẩy ngay ra, cứ để yên và phân vân không biết xử trí thế nào. Phút đó chắc chàng nhớ lại hôm nào bên bờ sông khi đầu Trâm êm ái đặt lên vai chàng ; nay tuy cũng một cảnh ấy, nhưng tình khác xa, nên cái lòng nhục dục của tuổi trẻ làm cho Phong không biết là Trâm nữa, chỉ biết đấy là người con gái đêm hôm khuya khoắt với một mình chàng trong phòng vắng.
Thấy đầu Trâm mỗi lúc một đè nặng trên vai và thấy Trâm không động đậy, Phong hơi ngờ ngợ cúi xuống nhìn mặt Trâm mới biết là Trâm đã ngất người đi. Chàng lo sợ, hốt hoảng, đỡ Trâm nằm lên mặt hòm, nhưng vi hòm nhỏ quá, nên phải ôm nàng đặt trên giường mình. Phong vội ra đóng cửa lại, rồi lấy chiếc khăn mùi xoa ra hứng lấy nước mưa lạnh đắp lên trán Trâm. Trong lúc cuống quít, có lọ nước hoa, chàng đem đổ cả lên má, lên thái dương Trâm; chàng lay mạnh, nhưng không dám lên tiếng gọi.
Một lát sau, Phong thấy Trâm động đậy, đôi môi sẽ thở dài một cái, và gập tay để lên ngực, đôi mắt Trâm từ từ mở và ngơ ngác nhìn Phong.
Ngôi bên cạnh, Phong cũng đăm đăm nhìn Trâm, tưởng đương mơ màng trong một giấc mộng huyền ảo. Đôi mắt Trâm lúc đó nhìn chàng như mê say, hơi thở nhẹ nhàng và đôi môi hé mở cùng với khuôn mặt dịu dàng trên nền tóc đen in gối trắng, làm cho Phong tê mê muốn tha thứ, muốn quên cả lầm lỗi của Trâm trước kia. Phong nghĩ thầm: nếu thật nàng yêu ta thì ta có thể tha thứ cho nàng được không?
Bỗng có tiếng người đi ở ngoài cửa. Phong giật mình đứng dậy, thì vừa có tiếng cụ Án ở ngoài :
- Khuya rồi, đi ngủ đi thôi.
Phong vội đáp:
- Con chưa sửa soạn xong.
Câu hỏi của cụ Án làm Phong tỉnh ngộ. Cái không khí thần tiên lúc này đã tan... Tưởng đến “người kia”, tưởng đến đứa tình nhân thứ nhất của Trâm, chàng mới biết ý nghĩ của chàng lúc nãy là vô lý, không thể nào tha thứ được.
Lúc đó, Trâm đã ngồi dậy, Phong không dám nhìn mặt Trâm nữa, đợi cụ Án đi nằm rồi mở cửa đuổi Trâm :
- Cô ra ngay.
Trâm đứng dậy, sửa lại vành khăn, rồi từ từ đi ra, hai con mắt rào lệ, mở to nhìn thẳng về phía trước như nhìn vào chỗ không... Khi đi qua mặt Phong, nàng ngập ngừng đứng lại, toan chào, nhưng Phong lẳng lặng quay mặt đi.
Thoáng nghe thấy tiếng khóc nức nở, Phong vội vàng đóng chặt cửa để lấp tiếng khóc, sợ cụ Án nghe thấy. Chàng cúi xuống nhặt bức thư của Trâm, rồi xé nhỏ vứt ra cửa sổ. Khi đi lại bên giường, chợt thấy vết lõm in trên gối lúc nãy, không biết tại sao Phong thấy thổn thức, bồi hồi như muốn khóc. Chàng cau mày, cố giữ mấy giọt nước mắt, nắm hai tay lẩm bẩm:
- Vô lý.
Là vì dẫu biết rằng Trâm đê hèn nhơ nhuốc, dẫu khinh Trâm đi đến đâu nữa, dẫu thế nào thì thế, chàng cũng vẫn thấy chàng còn yêu Trâm...
 
 
 
 
 
Lúc Trâm sực thức dậy thì trời còn mờ mờ tối. Nghĩ đến những việc lúc ban đêm, nàng ngờ ngợ tưởng như xảy ra trong giấc mộng. Một đêm trằn trọc, nửa ngủ, nửa mê làm cho Trâm mỏi mệt bơ phờ. Nàng lại nghĩ mới biết hôm qua lúc ở buồng Phong về, nàng đã định sáng nay đi thật sớm, còn đi đến ở nhà ai thì nàng không ngần ngại gì : nàng chỉ quen thân có bác hai Xuyên là người đàn bà vẫn thường đến mua hoa quả ở vườn nhà bà Hàn. Trâm cũng không hề nghĩ rằng bác hai Xuyên có nhận cho nàng ở không.
Qua cửa sổ chấn song có chút ánh sáng mờ chiếu vào, nhưng Trâm không biết đó là trời sắp sáng hay là ánh trăng hạ tuần lọc qua lần mây. Nàng ngồi lắng tai nghe, đợi đồng hồ gõ chuông. Yên lặng một lúc lâu, rồi xa xa văng vẳng có tiếng gà gáy.
Như cái bóng, nàng dón dén ra hiên lần đến chỗ vại nước rửa mặt. Tiếng gáo sẽ chạm vào vại đêm thanh yên lặng đối với Trâm thành một tiếng vang to làm Trâm giật mình sợ hãi: lúc trốn đi, nàng không muốn một ngươi nào biết.
Khi trở về phòng, Trâm thấy con chó mực cứ theo quấn quít lấy chân, nàng khó chịu lấy chân hẩy mạnh ra, nhưng con chó rít lên mấy tiếng rồi lại lăn vào, vì nó vẫn quen như mọi ngày khi nô đùa với chủ nó. Nhưng lần này, chủ nó muốn đuổi nó đi xa hẳn, vì không muốn trông thấy nó tỏ tình lưu luyến mình mà thành ra tủi thân.
Trâm lật chiếu lấy gói quần áo, rồi ra nhà ngoài lấy nón và đi thẳng ra cổng không hề quay mặt lại. Ra đến cổng, nàng cúi xuống sẽ rút then rồi mở cánh cửa từ từ, vì sợ cánh cửa kêu ken két. Một luồng gió lành lạnh đưa vào mặt nàng, thấy trong người nhẹ nhõm như vừa thoát khỏi một nơi u uất, nặng nề.
Ngoài đường vắng tanh không có một ai. Trời đã hơi sáng hơn, vì mặt trăng vừa ra khỏi vừng mây. Đêm tĩnh nên tiếng dế hai bên bờ cỏ vệ đường nghe càng to, càng rõ. Chốc chốc, luồng gió thoảng qua, lao sao trong rặng tre khô: những ngọn tre nghiêng ngả như đương vừa thở dài, vừa thì thầm nói truyện. Mặt ao sáng, dưới những làn lá súng tròn bóng tre in ngược hình rung rinh với bóng những ngôi sao lấp lánh tỏ mờ.
Thấy có tiếng động ở dậu găng, nàng càng giật mình nhìn kỹ thì ra con chó mực đương lách đầu chạy ra, rồi chạy đi tung tăng trước mặt Trâm, chốc chốc lại dừng lại rồi quay đầu nhìn về phía sau. Trâm cúi xuống nhặt những viên gạch con ở đường ném đuổi. Bỗng nàng đứng yên, hai tay bỏ thõng, đăm đăm nhìn vào trong vườn, là vì giữa hai chùm nhãn, bóng lù lù đen, nàng thấy hiện ra bức tường trắng với cái cửa sổ buồng Phong hé mở. Nàng chép miệng một cái, rồi cúi đầu lững thững đi.
Con chó mực đã chạy trở lại rồi đứng ở cổng nhìn theo cho đến khi Trâm đi khuất sau cái miếu ở đầu ngõ.
Khi đi qua một con đường hai bên cây rủ bóng tối om, Trâm sợ hãi vô cùng. Trước mặt, ở trong bóng tối có tiếng người đưa lại, mỗi lúc một gần. May vì gặp chỗ tối, nên không ai nhận được mặt Trâm.
Ra khỏi làng, Trâm men theo bờ sông để đi tạt lên huyện là chỗ bác hai Xuyến ở buôn bán.
Bấy giờ trời đã sáng hơn, nên ruộng lúa đã rõ mầu xanh tươi như màu cốm non. Sau rặng tre thưa, con sông Phương lấp loáng giòng nước trắng. Trên chiếc thuyền chài đậu yên bên rặng tre, thấp thoáng có ánh lửa. Một ít khói xanh phơ phất, nhẹ nhàng lan trên mặt sông.
Tự nhiên Trâm bỗng thấy một nỗi buồn vô hạn thấm vào tâm hồn. Nàng ngập ngừng không muốn bước, đứng dừng lại một lúc, rồi quay mặt nhìn với về phía nhà Phong ở. Đang bâng khuâng nhìn thì có tiếng người hỏi sau lưng.
- Cô Trâm đi đâu sớm thế?
Trâm giật mình quay lại thì gặp mấy người quen ở xóm trên gồng gánh đi chợ sớm. Trâm vội dấu gói áo sau nón, rồi mỉm cười, gượng làm ra vui vẻ lấy tay chỉ liều xuống ruộng, ý muốn bảo mấy người kia rằng nàng đi thăm lúa.
Đợi mấy người quen đi xa rồi, nàng ngồi xuống bờ cỏ, chống tay lên má, hai mắt mơ màng trông về phía nhà Phong thở dài, rưng rưng nước mắt.
Ngọn gió mát buổi sáng nhẹ đưa rung rinh mấy ngọn lúa non, như có tay người vuốt ve mon trớn, nhắc Trâm bùi ngùi tưởng đến những sự âu yếm dịu dàng mà từ nay suốt đời nàng không bao giờ còn mong được hưởng nữa.
Bỗng nàng lại đứng dậy, nhíu đôi lông mày có vẻ quả quyết, rồi trong khi mấy giọt nước mắt nhớ Phong cứ từ từ chảy trên má, nàng vừa đi vừa thầm nhủ nàng :
- Nghĩ làm gì nữa, còn nghĩ làm gì đến con người tệ bạc ấy nữa.
 
 
 
 
 
Được tin Trâm trốn đi, Phong phải hoãn việc lên Hà nội độ năm, sáu hôm, vì sợ cùng một ngày, thiên hạ dị nghị.
Trưa hôm ấy, Phong sang bèn nhà bà Hàn dò xét tình hình. Chàng không thấy có gì đổi khác, từ bà Hàn cho đến Nhung, Nga, người nào vẻ mặt cũng như thường, trò truyện vui vẻ như mọi ngày hình như không có việc gì xảy ra cả. Bấy giờ Phong mới biết những lời Trâm nói trong thư là đúng. Trâm ở đây như cái gai trước mắt thì khi đi còn ai là người nhớ tiếc.
Chàng sang buồng bên thấy Viễn đang đứng cho chim ăn. Chàng hỏi:
- Trâm nó trốn đi bao giờ thế?
Viễn làm ra bộ không lưu tâm đến việc đó, trả lời qua loa:
- Tôi cũng chẳng hiểu. Chắc là đi từ hôm qua.
Phong nói:
- Để nó trốn đi như thế mang tiếng chết.
- Anh tưởng nó trốn đi sao? Mợ đuổi nó đi đấy chứ.
- À ra thế.
Thật ra, Phong đã biết là Trâm bị đuổi rồi, nhưng chàng muốn dò xem Viễn đối với việc này ra sao. Chàng nói tiếp:
- Mợ đã nói truyện về Trâm cho tôi biết. Nhưng như ý tôi thì dầu thế nào thì thế, đuổi nó đi trong lúc này cũng hơi tội nghiệp.
- Nhưng anh biết đâu là nó đã khổ sở. Anh đã chắc đâu nó đi một mình.
Viễn nhìn Phong dò ý :
- Thế nào chẳng có người đi theo nó.
Là vì Viễn ngờ cho Phong và muốn dò xem người đi theo nó có phải là Phong không?
Phong nói:
- Chú biết đâu là nó không đi một mình. Biết đâu cái thằng khốn nạn kia sợ lụy đến thân không bỏ mặc nó, mà nếu nó liều mình thì trách nhiệm đó ở ai?
Phong nói câu ấy có ý ám chỉ Viễn, nhưng Viễn vẻ mặt vẫn như thường, đương loay hoay bẻ càng con châu chấu và huýt sáo gọi con chim họa mi đến mổ. Một lúc sau, Viễn mới trả lời câu của Phong:
- Nó đi một mình hay hai mình thì chưa rõ, vì hiện giờ cũng chưa biết là nó đi đâu. Nhưng chỉ ở quanh quẩn đây thôi, rồi sau thế nào cũng biết.
Rồi Viễn lại nói tiếp để cho xong câu truyện:
- Vả lại việc này là tùy mợ, tôi cũng không biết đâu mà bàn bạc.
Vừa nói đến đấy thì Nhung sang hỏi Phong đột ngột :
- Anh Phong chưa đi sao?
Câu hỏi của Nhung làm Phong ngượng nghịu, chàng cảm thấy mọi người trong nhà nghi ngờ chàng xui Trâm trốn đi để rồi cùng đi với Trâm. Chàng nói đùa để che sự ngượng nghịu:
- Bây giờ thì tôi lại không đi nữa. Nghĩa là độ năm, sáu hôm nữa, tôi mới đi.
Nhung cười:
- Phải, không lẽ cô học trò vừa đi, ông thầy cũng lại đi nốt...
Phong cau mặt đáp:
-       Ông thầy dậy có một cô học trò mà không nên thân thì ông thầy cũng nên đi cho rảnh.
Nhung nói chữa, sợ Phong giận:
- Thầy dậy chữ, chứ dậy thế nào được tính nết.
Rồi nàng nói tiếp:
- Kể cũng thương hại, nhưng mà chính nó lại làm hại nó chứ ai làm.
Phong biết là nếu bỏ đi thì ai cũng cho là chàng theo Trâm. Sau chàng nghĩ được một cách tiện, liền hỏi Viễn:
- Mai chú lên Hà-nội chơi nhé, và cùng đi với tôi cho vui.
Viễn không muốn gì hơn, liền nhận lời ngay.
Thế là Phong không còn sợ ngờ vực gì nữa. Chàng thấy nhẹ nhõm trong người, ra đứng ngoài hiên nhìn cảnh vườn nắng. Chàng vui vẻ vì sắp đi thoát khỏi một nơi không khí nặng nề, sắp xa hẳn những cảnh vật nó luôn luôn nhắc chàng nhớ đến những kỷ niệm đau buồn.
Mấy đám mây trắng trôi trên trời xanh vụt gợi chàng nhớ đến những sự phiêu lưu, những cảnh biệt ly chia rẽ. Chàng thở dài, buột mồm lẩm bẩm:
- Không biết bây giờ Trâm ở đâu và đương làm gì?
Nghĩ thế, song chàng lại chép miệng, lắc đầu muốn quên, quên hẳn đi.
 
 
 
 
Lúc Phong ở lớp học ra mới vào quãng 10 giờ sáng. Chàng không biết dùng thì giờ làm gì, lững thững từ trường cao-đẳng qua phố Tràng-Tiền rồi men theo bờ hồ nhìn ngang ngửa, có cái thú nhẹ nhàng của người đi chơi phiếm.
Gió lạnh, nhưng trời nắng to. Phong vừa đi vừa tìm những chỗ có ánh nắng thấy người khoan khoái trong bộ quần áo dạ ấm áp.
Chốc chốc lại đi ngược lại phía chàng một vài tiểu thư tươi tắn. Trời trong sáng, trong lòng Phong lại vui vẻ, nên Phong trông cô nào cũng xinh đẹp, cô nào cũng nhìn chàng như đương cùng chia sẻ cái vui không duyên cớ của chàng lúc đó.
Thoáng có cái ô-tô màu xanh trông quen quen đi qua, chàng chú ý nhìn theo. Trong xe, chàng thấy rõ bà Án Nam cùng ngồi với Liên tức là người con gái mà song thân chàng đã định hỏi cho chàng làm vợ. Hình ảnh Liên ngồi trong chiếc xe hòm sang trọng vừa thoáng hiện ra trước mắt Phong tự nhiên làm cho Phong nghĩ đến Trâm và mỉm cười vì so sánh hai người với nhau.
Hơn một năm nay, chàng đã quên hẳn Trâm. Từ độ ấy, chàng chưa trở về quê lần nào, tuy có gặp Viễn mấy lần, nhưng chàng không hề đả động đến việc Trâm bao giờ. Đối với chàng, Trâm như là đã chết rồi ; chàng thì bận học luôn ở Hà-nội. Trâm thì sống yên lặng ở một thôn quê hẻo lánh nào, hai người hai cảnh đời khác nhau, khó lòng mà gặp được nhau nữa.
Khi đi rẽ vào vườn hoa, thấy bóng cây, thấy sóng gợn trên mặt hồ, Phong trạnh nhớ đến cảnh vườn thu ở quê nhà hồi mới bắt đầu yêu Trâm. Việc trước đã xa, chàng thấy trong lòng êm ả, muốn tha thứ, muốn quên sự lầm lỗi của Trâm mà chỉ nghĩ đến người bạn gái dịu dàng đã cùng chàng vui-vẻ chơi bời khi còn tuổi ngây thơ. Chàng bùi ngùi nghĩ đến rằng Trâm có lẽ một là không còn sống, hai là đã lấy chồng, mà người chồng đó có thể không phải là đứa tình nhân cũ của Trâm. Còn đứa con...
Sợ nghĩ lan man lại nhắc đến việc đau đớn trước thêm buồn lòng vô ích, nên Phong đi tạt ra đường cái để thấy cảnh rộn rịp đỡ phải nghĩ vớ vẩn nữa.
Ra đến phố Hàng Đào thấy dòng người chàng mới sực nhớ là hôm đó phiên chợ tơ. Ánh nắng sáng với những tấm lụa vàng và thắt lưng hoa lý của mấy người con gái bán lụa diễn ra một quang cảnh vui tươi lạ thường.
Bỗng Phong đứng lặng, đăm đăm nhìn theo một người con gái mặc áo nâu cũ đi bên cạnh một người đàn bà nhà quê. Phong trông sau lưng và dáng đi người con gái thấy quen quen, và hơi giống Trâm. Như cái máy, chàng bước theo luôn.
Hai người kia đến trước một cửa hàng đứng dừng lại nhìn vào trong. Phong cũng vừa đi tới. Người con gái hơi quay mặt lại phía Phong, nên Phong nhìn rõ mặt. Quả chàng đoán không lầm: người con gái đó chính là Trâm.
Chàng hồi hộp, đứng nấp sau cột đèn, sợ Trâm nhìn thấy mình. Phong không biết tại sao lúc đó chàng không tiến lên ngay để gặp Trâm, lại muốn lánh mặt đi. Có lẽ chàng sợ Trâm có chồng rồi, không tiện để Trâm trông thấy mình chăng.
Người đàn bà nhà quê nói với Trâm mấy câu mà chàng nghe không rõ, rồi hai người đi về phía hàng Ngang. Tuy Phong không muốn cho Trâm trông thấy mặt mình, nhưng chàng lại trù trừ đi chậm bước lại.
Chàng không ngờ đâu có ngày hai người đi cùng một chỗ, cách nhau chỉ độ vài thước. Thấy dáng điệu vụng về của Trâm và người đàn bà nhà quê khi gặp xe tay, Phong đoán là Trâm lên Hà-nội lần đầu. Còn người đàn bà kia có lẽ là người cho Trâm ở nhờ hay có lẽ là mẹ chồng Trâm.
Bỗng một cái ô-tô đỗ lại trước mặt chàng và ở trong xe có tiếng gọi :
- Cậu tú...
Cửa xe mở, Phong thấy bà An Nam tiến đến trước mặt chàng. Chàng toan lánh nhưng không kịp. Trong khi nói truyện Phong vẫn đưa mắt nhìn theo Trâm, sợ Trâm đi khuất bóng. Chàng trả lời qua loa mấy câu bà An hỏi, rồi cúi chào bà An và Liên, vội vã đi theo Trâm. Nhưng chậm quá rồi. Chàng đoán là hai người vào chợ. Chàng không còn hy vọng gì gặp nữa. Đương đứng băn khoăn, chàng bỗng mỉm cười lẩm bẩm :
-       Rõ mình cũng lẩn thẩn. Tìm... tìm để làm gì mới được chứ.
Rồi chàng đút hai tay vào túi quần, lững thững trở về nhà.
Về đến nhà, thấy trên bàn có bức thư của Viễn, chàng lo sợ bóc ra xem. Vì Viễn đau gan đã mấy tháng nay chưa khỏi, chàng chắc Viễn lại viết thư nhờ chàng mời hộ thầy thuốc:
 
Anh Phong,
Bệnh tôi một ngày một nặng. Thầy thuốc đều chịu cả. Tôi không chắc qua khỏi, vậy khi anh nhận được thư này thì anh về ngay. Tôi có một câu truyện rất hệ trọng không tiện nói trong thư. Anh về, tôi sẽ kể anh nghe. Vậy bận thế nào thì bận, anh cũng về ngay kẻo lại sợ chậm quá. Tôi muốn nói với anh về việc Trâm độ trước.
Viễn
 
Phong đọc đi đọc lại hai, ba lần câu cuối cùng của bức thư để cố hiểu Viễn và cố xem việc gì mà hệ trọng đến nỗi Viễn cần phải cho chàng biết trước khi nhắm mắt.
Chàng ăn vội vàng cho xong bữa cơm, nhờ người xin phép nghỉ học hộ, rồi ra ngay ga để kịp đi chuyến xe lửa một giờ về quê.
 
 
 
 
Vừa về đến nhà, Phong vội vã sang thăm Viễn. Bà Hàn nói Viễn đương tỉnh và từ sáng đến giờ ngong ngóng đợi Phong về.
Viễn thấy Phong vào buồng, cố chống tay ngồi dậy, vẻ mừng rỡ lộ ra nét mặt.
Sau khi nói truyện hỏi thăm qua loa về bệnh trạng Viễn, Phong đưa mắt hỏi. Viễn khẽ bảo Nhung ra nhà ngoài rồi bảo Phong ngồi xát lại gần. Ngập ngừng một lúc lâu, chàng nói :
- Trước hết, tôi xin anh rộng lòng tha thứ, tuy rằng tôi biết tôi là một đứa khốn nạn không đáng để anh tha thứ. Nhưng tôi cần phải ngỏ cho anh biết rõ hết, tôi cần phải thú hết tội của tôi để có thể yên tâm mà nhắm mắt.
Phong cảm động đáp:
- Chú cứ nói thực rõ đầu đuôi ra sao. Tôi xin hết sức giúp chú, và sẵn lòng tha thứ, nếu quả thực chú có lỗi.
- Em mời anh về đây là vì em biết lúc này không phải còn là lúc giấu anh nữa. Vậy em cứ sự thực mà kể anh hay. Trước ngày anh về quê học, em tuy có vợ con mà em cũng đã thầm yêu Trâm... Nhưng vì Trâm mấy lần cự tuyệt, em giận, em thù và tìm cách đuổi Trâm đi. Thật ra Trâm oan.
Phong hồi hộp hỏi dồn:
- Trâm oan, nghĩa là thế nào?
- Anh cứ để em kể từ lúc đầu, anh mới hiểu được. Thật ra lỗi ấy không phải ở cả em. Em chỉ ghét Trâm, tìm cách đuổi Trâm ra khỏi nhà, em nói với mợ vu cho Trâm phải lòng trai...
Phong vội nói:
- Chú cũng có nói với tôi như vậy.
- Vâng, có một điều anh không biết, mà em cũng không ngờ đến là khi mợ em hỏi Trâm thì Trâm tỏ ý phải lòng anh và... xin anh tha thứ cho..
- Được, chú cứ nói.
- Trâm cho mợ biết là Trâm phải lòng anh và đã có thai với anh được ba, bốn tháng.
Phong muốn cho Viễn nói ngay đến chỗ chàng cần biết, nên bảo:
- Tôi cũng đã biết rõ như thế rồi. Mợ có nói với tôi như vậy. Nhưng tôi lấy làm lạ vô cùng, vì tôi có yêu Trâm thật, nhưng quả đứa bé không phải là con tôi.
Viễn đáp:
- Tôi có ngờ đâu thế, và cả nhà ai cũng tưởng là anh có đi lại với nó mà anh chối, không nhận. Về sau em mới hiểu rằng anh chối thế là vì cái tình của anh với Trâm rất trong sạch. Anh thật đã khổ sở nhiều lắm vì việc đó. Đến đây mới là chỗ em cần anh tha thứ, vì hơn một năm sau, em biết rõ mà vì sự thù ghét Trâm em cứ giấu anh. Trâm không từng có thai nghén bao giờ cả.
Phong lặng người đi: sự cảm động tràn ngập cả tâm hồn chàng. Mê man, chàng hỏi nhắc lại câu nói của Viễn:
- Không có thai..? Sao chú biết..?
- Sau khi Trâm đi, em vẫn để ý và biết là Trâm đến ở nhờ nhà bác Hai Xuyến trên phố Huyện. Chắc anh cũng có biết bác ta. Bốn năm tháng sau, Trâm vẫn đi lại như thường, cả phố Huyện ai cũng biết, vả lại khi Trâm thú với mợ rằng Trâm yêu anh, mợ em hiểu nhầm tưởng là nó đã có đi lại với anh.
Phong ngồi cố nhớ lại những việc xảy ra năm ngoái, những bức thư của Trâm viết cho chàng trước khi đi, và tối hôm Trâm sang buồng chàng. Bây giờ chàng mới biết là trước kia vi quá ghen nên không chịu nghĩ, tin ngay lời bà Hàn nói: Nếu Trâm quả có thai với người khác, thì không lẽ nào lại còn khẩn khoản xin chàng tha thứ. Chàng bảo Viễn:
- Khốn nạn! Thế ra Trâm không ngờ có việc ấy. Trâm tưởng tôi ruồng bỏ phụ lời thề....
Viễn hối hận đáp:
- Em thật là buồn, vì em để Trâm tưởng anh cũng như em.
Thốt nghĩ đến lòng thương người của cha mình đối với mọi người và nhất là đối với Trâm, Viễn càng hối hận bảo Phong:
- Em chỉ xin anh giúp cho một việc là anh tìm Trâm và vì em anh nói hộ với Trâm tha thứ cho em.
Viễn cảm động quá, ngừng lại một lúc rồi rươm rướm nước mắt nhìn Phong nói:
- Em hối hận lắm! Xin anh tha hết những tội lỗi của em đối với anh. Em biết rằng anh yêu Trâm lắm. Anh đã đau đớn vì tưởng lầm Trâm yêu người khác trong khi anh hết lòng yêu Trâm. Em đã làm anh khổ sở và làm hại một đời Trâm.
Phong vội kiếm lời an ủi:
-Bây giờ chú cứ yên tâm mà tĩnh dưỡng cho khỏe. Còn tôi, tôi sẽ đi tìm Trâm để chuộc lại cái lỗi của chú và lỗi của tôi nữa... Tôi sẽ lên ngay phố Huyện để tìm Trâm.
Viễn vội nói:
- Trâm bây giờ không còn ở đấy nữa. Bác hai Xuyến đã chết ngoài bốn năm tháng nay. Không biết Trâm đi đâu.
Phong nhớ lại cuộc gặp gỡ Trâm sáng ngày ở Hà-nội, hối tiếc bảo Viễn:
- Sáng hôm nay, tôi gặp Trâm ở Hà-nội đi với một người đàn bà.... nhưng không biết nghĩ thế nào, tôi lại lánh mặt đi.
Viễn vội hỏi:
- Anh có biết rõ mặt người đàn bà ấy không?
- Không, tôi chỉ để ý đến Trâm thôi. Nhưng Trâm còn sống thì thể nào tôi cũng tìm ra.
 
 
 
 
Phong vẫn chưa biết là Trâm ẩn náu ở nơi nào, vì không biết căn cứ vào đâu mà tìm kiếm. Ngay hôm Viễn thú thật với chàng, chàng lên huyện hỏi người chồng bà Hai Xuyến thì người ấy nói Trâm bỏ nhà trốn đi, không biết là đi đâu.
Mấy hôm sau, Phong cáo bệnh xin nghỉ hơn một tháng để đi dò la khắp vùng đó, nhưng vẫn biệt tăm tích. Vả lại Trâm bỏ đi đã hơn bốn tháng rồi, tìm quanh quẩn đây, chắc không công hiệu gì.
Phong đành về trường học và thuê người đi tìm thay mình giòng giã mấy tháng giời nữa. Dần dần chàng cũng hết cả hy vọng. Có lúc chàng buồn rầu nghĩ rằng có lẽ Trâm không còn ở trên đời này nữa, hay Trâm còn sống nhưng đã có chồng con thì cũng muộn quá rồi. Từ ngày gặp Trâm ở phố Hàng Đào đến nay đã hơn một năm, khó lòng lại có sự tình cờ run rủi gặp Trâm một lần nữa.
Có khi nhớ Trâm, chàng lại về quê vào mùa thu và nuôi cái hy vọng hão huyền được nghe có người kể truyện đến Trâm, chàng tưởng về nom thấy cảnh cũ thì như có nhiều (phần may gặp được Trâm) hơn là ở Hà-nội. Nhưng mỗi lần về, chàng lại đeo thêm một nỗi buồn tê tái.
Từ ngày Viễn mất, bà Hàn thường lên ở với Nhung lấy chồng trên Bắc-ninh. Nga thì lên buôn bán ở Hà-nội, ở nhà chỉ có vợ Viễn với đứa con thứ.
Vườn cũ vì không người sửa sang, nên trông hoang dại tiêu điều. Trên con đường gạch nối hai nhà với nhau, rêu cỏ mọc xanh xanh. Ánh nắng thu tưng bừng reo trong vườn rộng, nhấp nhánh trên lá cây như vui đùa với gió lại càng gợi Phong nhớ đến những ngày thu sáng sủa mấy năm về trước khi mới bắt đầu yêu Trâm và cùng Trâm thơ ngây, mơ ước một cảnh đời vui không chút gợn buồn. Bây giờ một mình Phong trở về chốn cũ, ngong ngóng đợi chờ người xưa không thấy lại. Từ nay, trong đời chàng chỉ còn những ngày buồn bã, quạnh hiu nối tiếp nhau liên miên đem lại cho chàng những nỗi nhớ thương Trâm như giòng sông Phương kia nao nao nước chẩy không bao giờ ngơi.
 
 
 
 
Phong về một cái làng hẻo lánh ở vùng Bắc-Ninh để đưa đám tang thầy học cũ. Sáng hôm sau, chàng xin phép về sớm vì đường không có xe tay, phải đi mất mấy giờ đồng hồ đò dọc. Từ nhà ra đến chỗ bến đò, xa mất vài cây số. Một đứa người nhà đi theo tiễn chàng ra đến bến đò để gọi thuê thuyền riêng.
Tuy về cuối thu, gió lạnh, mà Phong cũng nóng bức cả người, lúc đến bến đò, chàng vào nghỉ ở một cái hàng nước coi sạch sẽ, để đợi người nhà đi thuê thuyền.
Ngồi ở cái trõng tre đặt dưới bóng mát mấy cây bưởi, Phong đánh diêm châm thuốc lá hút, vơ vẩn nhìn giòng sông chảy quanh co dưới chân mấy trái đồi thông.
Thỉnh thoảng một chiếc thuyền con từ từ trôi qua, diễn ra trước mắt Phong cái cảnh đời êm đềm của gia đình một nhà thuyền chài : vợ lủi hủi khâu ở trong khoang, chồng đứng ở mui thuyền quăng lưới, lưng phản chiếu ánh mặt trời bóng loáng như đồng. Mỗi lần chiếc lưới ướt xòe ra, những giọt nước đọng trên mặt lưới, lấp lánh như kim cương. Khi thuyền qua bến, con chó trắng nằm trên mui, uể oải vươn cổ cắn lên mấy tiếng rời rạc không đâu.
Phong mải ngắm cảnh sông, quên cả uống nước, người đàn bà bán hàng nhắc:
- Mời thầy sơi nước không nguội. Thầy chắc vừa ở trong làng ra, về đưa đám cụ tú Hiệp.
Phong quay lại và rất lấy làm lạ vì thấy người đàn bà nhìn mình một cách khác thường: trong khi chàng uống nước, chàng vẫn thấy ngươi đàn bà nhìn chàng không thôi.
Đợi chàng uống xong bát nước, người đàn bà lại hỏi :
- Thầy ở trên tỉnh?
- Không, tôi ở Hà-nội.
Phong nhìn kỹ người đàn bà thì thấy hơi quen quen như đã có gặp một vài lần ở đâu nhưng không nhớ ra. Người đàn bà rụt rè hỏi:
- Tôi hỏi không phải, thầy có biết bà Hàn Đạm?
Phong sửng sốt đáp :
- Có, chính tôi là cháu bà Hàn Đạm.
Người đàn bà nói luôn :
- Thế ra thầy là con cụ Án, là cậu...
Phong nhắc:
- Phong.
- Khổ chưa! Thế mà tôi không nhận ra ngay. Trông cậu bây giờ khác trước nhiều.
Phong ngượng nghịu hỏi:
- Bác là ai, tôi không nhớ.
- Trước tôi ở hầu bà Hàn nuôi cô Nga.
Phong vội đáp :
- À, ra vú Nga.
Thật ra, chàng cũng không nhớ rõ hơn mấy, vì người đàn bà đó ở vú từ ngày chàng còn bé, tuy về sau vú Nga đôi khi có đi lại nhà bà Hàn, nhưng Phong không đế ý đến.
Người đàn bà tỏ ý mừng rỡ quá, làm Phong sinh ngượng. Chàng nhìn ra sông xem bác người nhà đã thuê được thuyền chưa.
Ngươi đàn bà thốt nhiên nói :
- Thế thì hay quá nhỉ....
Phong ngạc nhiên vô cùng, khi quay lại không thấy vú Nga đâu. Một lát vú Nga lại ra mời chàng ăn trầu, nhưng Phong không còn thấy bộ đon đả như trước nữa. Lúc hai người đương nói chuyện xa gần, vú Nga đương hỏi thăm về tin tức bà Hàn thì có một người đàn bà đến đưa cho vú Nga một tờ giấy :
- Bác đưa chị Trâm xem hộ tôi cái giấy.
Vú Nga bật cười đáp:
- Bác nhờ chị ấy viết thư thì được, chứ chị ấy có đọc được đâu mà nhờ đọc hộ. Rõ lẩn thẩn.
Bỗng vú Nga đưa tay lên miệng như người nói lỡ lời và nhìn Phong. Phong tưởng ngã người ra lúc đó, chàng hốt hoảng hỏi vú Nga :
- Chị Trâm nào thế?
Vú Nga đáp :
- Chị Trâm con nuôi bà Hàn. Chị ấy ở đây với tôi.
- Bây giờ chị ấy ở đâu?
Vú Nga thấy Phong đứng dậy toan chạy vào trong nhà thì vội cản :
- Rồi tôi bảo chị ấy ra đây. Bây giở chị ấy ở trong vườn giở chút bận.
- Sao vú lại muốn giấu tôi?
Vú Nga sợ hãi đáp:
- Tôi muốn giấu cậu đâu. Ngay lúc này, khi biết cậu là cậu Phong, tôi đã ra vườn báo tin cho cô ấy biết. Nhưng cô ấy lắc đầu, sua tay...
Phong vội nói tiếp:
- Tôi hiểu, cô ấy không muốn gặp tôi, không muốn gặp một người nào cả.
Nhưng tôi tìm kiếm đã ba năm nay, bây giờ khác trước, tôi cần phải gặp...
Rồi chàng cảm động lược kể cho vú Nga nghe việc Trâm bị nghi ngờ bị đuổi oan. Vú Nga mừng rỡ nói :
- Nào tôi có biết gì đâu. Tôi chỉ biết cô ấy bị bà Hàn đuổi đi và đến ở nhà bác Hai Xuyến. Khi bác Xuyến mất thì cô đến đây xin ở nhờ, chỉ cho tôi biết qua loa đại khái thôi, và dặn tôi đừng nói cho ai biết là cô ở đây. Tôi nghèo nhưng cô ấy ở đây cũng chịu khó làm giúp tôi...
Phong ngắt lời :
- Vây bây giờ vú phải giúp tôi. Vú để tôi nói truyện với chị ấy. Bây giờ chị ấy đương làm gì trong vườn?
Vú Nga đáp :
- Chị ấy đương trẩy bưởi. Mời cậu cứ vào.
Phong đi khỏi mấy đống rơm thì ra một cái vườn cây lá xanh om. Bên gốc một cây bưởi, thoáng thấy bóng Trâm, chàng tê mê tưởng chừng mình đương mơ màng lạc loài trong một thế giới huyền ảo, bâng khuâng như thực như hư.
Trâm biết là lánh mặt cũng không được nữa, đành đứng yên đợi Phong đến.
Phong rón rén bước lên, hồi hộp. Hai người nhìn nhau.
Phong se sẽ gọi :
- Em Trâm...
Trâm lạnh lùng cúi mặt nhìn xuống giá bưởi cầm ở tay.
Biết rằng Trâm còn giận, Phong kể lể phân trần:
- Em còn giận anh, nhưng em không ngờ đâu anh tìm kiếm em đã hai, ba năm nay. Ngày trước, em bỏ nhà ra đi, em tưởng anh phụ bạc em, chỉ vì một sự lầm lẫn...
Thấy Trâm ngửng mặt đưa mắt hỏi, Phong vội tiếp :
- Phải, một sự lầm lẫn suýt nữa làm hại cả đời em và đời anh. Em đã bị ngờ oan...vì mợ nhầm, đã tưởng em... tưởng em đi lại với ai và đã có thai với người ta...
Trâm mở to mắt nhìn Phong, thốt nhiên kêu rú lên một tiếng, cái rá nàng cầm ở tay rơi xuống đất, mấy quả bưởi lăn rải rác bên chân hai người.
Phong cảm động, hỏi luôn :
-... Khốn nạn, em có ngờ đâu như thế, em tưởng anh ruồng rẫy em ; vì anh khinh em, hay không thật bụng yêu em. Em bỏ đi... em khổ sở bao lâu...
Chàng nghẹn ngào không nói được nữa. Vì thấy nước mắt chẩy giòng giòng trên má Trâm. Một cơn gió ngoài sông đưa vào lạnh lẽo làm rung động bóng cây. Phong đứng sát lại gần, âu yếm cầm lấy tay Trâm van lơn:
- Em tha lỗi cho anh... Anh có tội với em lắm, anh đã tin lầm mà nghi oan cho em. Nhưng bây giờ cũng không muộn... anh đã gặp được em đây... em nên sóa bỏ cả truyện trước và cho phép anh chuộc lại cái tội của anh đối với em...
Trâm đứng yên lặng nghe Phong nói, rồi lấy vạt áo lau nước mắt, mặt vui tươi dần dần, hai con mắt nhìn Phong.
Phong sung sướng, mê man:
- Chúng ta sẽ nối lại mối tình đứt quãng ngày trước, chúng ta sẽ mãi mãi yêu nhau, ở với nhau, không cái gì có thể chia rẽ được nữa. Em sẽ là vợ anh...
Phong dịu dàng hỏi nhắc:
- Em Trâm, em nghĩ thế nào?
Trâm cúi đầu bẽn lẽn, hai má đỏ bừng. Nàng không ngờ đâu lại có ngày này, nàng sung sướng quá, mà không biết làm thế nào tỏ ra được. Nàng cúi xuống nhặt chiếc rá lên trong khi Phong lom khom nhặt mấy quả bưởi rơi trên mặt đất. Hai người đã bớt thấy ngượng và trở lại thành đôi bạn thân mật khi xưa.
Bác người nhà đã thuê được thuyền, săm săm chạy vào vườn tìm Phong. Bác ta ngạc nhiên vô cùng khi thấy Phong đương đứng nói truyện với một cô gái nhà quê trong vườn vắng. Phong thấy bác ta rụt rè không dám lại gần bèn nói to:
- Sợ gì mà không dám vào đây. Đã thuê được thuyền chưa?
- Bẩm, thuê được thuyền rồi.
- Thuyền có rộng không?
- Bẩm, rộng rãi, sạch sẽ.
Phong đưa mắt nhìn Trâm hỏi đùa:
- Thuyền có đủ chỗ cho hai người đi không?
Thấy bác nhà quê ngơ ngác không hiểu, Phong bảo cho về và làm quà cho bác ta một hào. Khi bác nhà quê đi rồi, Phong âu yếm bảo Trâm:
- Thuyền có đủ hai chỗ: một chỗ anh ngồi, còn một chỗ để dành phần em.
Hai người nhìn nhau tủm tỉm cười, Phong nói:
- Anh không đùa đâu. Em phải lên Hà-nội với anh ngay hôm nay.
Trâm yên lặng, ngẫm nghĩ một lát, rồi lắc đầu.
Thấy Phong vẻ mặt lo sợ, ngơ ngác, Trâm bật cười thương hại rồi gật cho Phong vững tâm. Phong trách:
- Lúc nào em cũng đùa được. Không bao giờ bỏ được cái tính ấy. Bây giờ thì ta phải ra nói với vú Nga và cám ơn vú rồi liệu xuống đò cho kịp chuyến tầu chiều về Hà-nội.
Lúc ra ngoài hàng, vú Nga hết nhìn Phong lại nhìn Trâm, thấy hai người vẻ mặt hớn hở khác thường:
- Thế nào, hai anh em bàn bạc đã xong chưa?
- Phong đáp:
- Đã xong cả rồi. Bây giờ nói với vú để tôi đón cô ấy về Hà-nội và cám ơn vú có lòng tốt đã cho cô Trâm ở nhờ bấy lâu, ơn ấy, chúng tôi không bao giờ dám quên.
Vú Nga quay Lại hỏi Trâm, Trâm mỉm cười gật. Vú nói:
- Thôi, bây giờ chị vào buồng thay quần áo và sắp sửa đi.
Rồi nhìn theo Trâm ngắm nghía nói:
- Mới độ nào, cậu với chị Trâm còn bằng ngần này, bây giờ đã cao lớn thế kia rồi... Dễ thường cậu Phong đã có vợ con rồi, đấy nhỉ?
- Chưa.
Nghĩ đến Trâm, Phong lại nói tiếp:
- Nhưng cũng sắp có. Hôm nào cưới, tôi sẽ cho vú biết để vú mừng cho. Nhưng nếu vú đoán được cô dâu là ai, thì xin chịu vú là tài.
Trâm đã sửa soạn xong ở trong buồng bước ra, tay cầm một cái gói con, nhưng nàng vẫn mặc nguyên bộ quần áo lúc nãy, vì không có bộ nào mới hơn. Vú Nga nói:
- Thôi, bây giờ về nhà, mợ Hàn chiều thì tha hồ lượt là sang trọng.
Trâm và Phong đưa mắt nhìn trộm nhau, rồi từ giã vú Nga xuống thuyền.
Chiếc thuyền con xuôi buồm, thuận gió vụt một chốc đã đi khuất trông không thấy bến đò. Phong và Trâm ngồi ra mui thuyền để xa người cầm lái, nói truyện được tự do. Gió trên sông hơi lành lạnh, nên hai người ngồi ngoài nắng thấy dễ chịu ấm áp, vẩn vơ đưa mắt nhìn trời xanh, sông rộng, mấy trái đồi nét dịp dàng nối tiếp bên sông.
Phong nhớ đến lời Viễn dặn lại, buồn rầu bảo Trâm:
- Em đã biết tin anh Viễn mất chưa?
Trâm gật.
- Cũng nhờ ở anh Viễn chúng mình mới được có hôm nay. Khi anh ấy hấp hối, anh ấy có thú hết cho anh biết và dặn anh hễ gặp em thì xin em tha thứ cho. Vậy em cũng nên tha thứ cho anh ấy, vì ở đời cần phải biết tha thứ...
Phong ngừng lại nhìn Trâm một cách nồng nàn rồi nói tiếp:
-... Nếu trước kia khi em sang bên phòng anh tối hôm em bỏ nhà đi, nếu anh cũng biết tha thứ cho em thì đâu đến nỗi anh với em phải khổ sở bấy lâu. Bây giờ ngày vui đã trở lại, em nên quên cả việc cũ và tha thứ cho mọi người, nhất là tha thứ cho anh, vì chỉ anh là có lỗi với em nhất. Vậy em đưa tay em đây cho anh...
Trâm mỉm cười sẽ gật, ngoan ngoãn đặt tay mình vào tay Phong. Nghĩ đến những ngày dài đằng đẵng của một đời tàn tật, về hy vọng vừa qua, nghĩ đến cảnh đời mới sắp đem lại cho nàng biết bao lạc thú. Trâm vì sung sướng quá, thấy trong lòng thổn thức, nao nao, rưng rưng muốn khóc, dưới mi mắt long lanh hai giọt lệ...
Lúc bấy giờ con thuyền đi sát vào bờ. Trên sườn một trái đồi gần đó tiếng gió rì rào trong rặng thông đưa lại nghe như một khúc nhạc du dương vui mừng đón chào đôi tình nhân mới.
Phong mê man bảo Trâm :
- Anh sung sướng quá.
Rồi hai người say sưa nhìn nhau, ngồi lặng yên để hưởng cái hạnh phúc êm đềm lúc đó như man mác khắp bầu trời, phảng phất trên mặt nước lăn tăn gợn sóng, như hòa với gió heo may, với ánh nắng một ngày thu trong sáng.
 
 
IN TẠI NHÀ IN RIÊNG CỦA PHƯỢNG GIANG
GIẤY PHÉP SỐ 253/TXB NGÀY 5-5-52 N.T.T N.V.
 

Lời tự phê và ý hướng của con chim đầu đàn của nhóm Tự lực đã thể hiện rõ bằng sự biến đổi từ Nắng thu tới Bướm trắng. Có thể nói hai tác phẩm này đã ghi hai mốc sáng tác của Nhất Linh thời tiền chiến, từ truyện tình cổ điển trọng cốt truyện tới tác phẩm phân tích tâm lý sâu sắc.
Tuy nhiên, Nắng thu vẫn là một tác phẩm đặc sắc, không phải chỉ nhờ cốt truyện lâm ly, có tình có lý mà còn nhờ các đoạn tả tình, tả cảnh và cách kể chuyện tự nhiên, theo sát diễn biến tâm lý của những kẻ đang yêu, có gần gũi, có chia xa, có hờn ghen, giận tủi... Tác phẩm có bố cục cổ điển: Khởi đầu tốt đẹp giữa đôi bạn thanh mai trúc mã, tiếp là biến cố gây chia ly và kết cục có hậu, đôi lứa đoàn tụ.