Bốn ngày vừa qua, sau trận mưa giông lớn hôm thứ năm, tiết trời cuối thu đẹp lạ thường. Malcolm Maitland buồn bã bước đi qua khu thương mại Cornmarket đến toà nhà Ánh sáng phương Bắc; ông cảm thấy trời hơi nóng, một phần có lẽ vì bộ vét tông sậm màu ông mặc đã bắt đầu chật. Tại buổi điều tra, bên trong Toà thị sảnh ngột ngạt hơi người, ông chưa bao giờ thấy nơi đó đông người đến thế - ít ra bây giờ cũng khoan khoái được ở ngoài trời. Chỗ ngồi gần cửa hông đã cho phép ông rút đi sớm, và lúc ông bước trên cầu thang lên phòng làm việc, ông có ý nghĩ mình là người đầu tiên trở về toà soạn.
Nhưng Moffatt đã về trước ông. Đi ngang cửa phòng để mở, ông trông thấy cô đang đẩy kính cửa sổ lên. Ông dừng lại.
- Vậy là xong. – Ông nói.
Cô Moffatt không đáp lại ngay. Rồi, cô đồng ý, nhưng nét mặt giận dữ.
- Vâng… xong hết.
Cô mặc toàn màu đen, mặt hơi xám lại vì trời nóng, trông cô hoàn toàn mệt mỏi và biểu lộ vẻ đặc biệt khó chịu, nhưng nhu cầu cần trò chuyện đã đưa đẩy Malcolm vào.
- Henry vượt qua cơn này không đến đỗi kém. – Ông nói sau một lúc im lặng.
- Khá hơn tôi nghĩ. – Cô Moffatt thú nhận – Chuyên viên giảo nghiệm giúp đỡ… có một lúc ông ta quá xúc động. Nhưng, ôi, hai người trẻ đó! – Cô giở mũ và máng lên móc ở sau cánh cửa – Chết thật vô ích, thật uổng mạng. Tội nghiệp! Nếu cậu bé điên rồ đáng thương đó làm được điều cậu ta định làm thì đâu có hoài công uổng mạng thế này. Khi tôi trông thấy gã Nye ngồi ở hàng trên, sống nhăn ra đó, tôi tức muốn bắn hắn luôn. Nhưng có làm thì chắc cũng vụng về như David thôi.
Cậu ta làm thế cũng hay, - Maitland nói chậm rãi – vì lợi ích của Henry. Tôi tin chắc đó là ý kiến dư luận chung. Thành phố vẫn ủng hộ ông ấy. Sau khi xem xét mọi khía cạnh, tôi cho là Ánh sáng phương Bắc qua khỏi cơn giông bão này khá hơn ta có thể mong mỏ
- Có lẽ thế. – Cô Moffatt nhíu mày nói – Nhưng phải mất đi… những gì đã mất… để được như thế. Tin tôi đi, nếu không xảy ra như đã xảy ra thì tên tuổi chúng ta vẫn còn dưới vũng bùn. Tôi không chút nghi ngờ rằng Henry sẽ quy hết tất cả cho tấm lòng nhân hậu. – Giọng cô đanh lại. – Thật ra nó có nghĩa rằng một mối cảm xúc bị một mối cảm xúc mạnh hơn lấn át. – Cô quay lại cắm dây ấm nước điện – Tôi pha trà đây. Đây là việc làm duy nhất thích hợp với một ngày như hôm nay. Ôi một ngày! Anh uống chứ?
- Cũng được.
Maitland vừa đáp vừa nhìn cô lấy hai cái tách từ sau tủ hồ sơ và lấy đường và lon trà trong ngăn kéo bàn viết. Rồi cô cầm lên nửa chai sữa để trên ống nước xem xét với vẻ nghi ngờ, và khẽ nói một mình:
- Không phải sữa hôm nay, nhưng đành cố gắng vậy.
Sau đó cô nói tiếp với Maitland, trong đầu vẫn còn nghĩ về cuộc điều tra:
- Dĩ nhiên Smith là kẻ khiến tôi giận nhất. Anh ta đê tiện hết sức khi khai rằng đáng lẽ anh ta phải ở lại với Cora trong ngôi nhà Sleedon và không được để cô ấy một mình vì cô ấy đang suy sụp tinh thần. Thậm chí trước đó anh ta bắt đầu làm ra vẻ dịu dàng… khi bà cụ Martha Dale ở quầy báo kể lại bà đã nhìn thấy Cora chạy ra cầu tàu như thế nào, và bà la to kêu cô ấy đứng lại mà không được. Nghĩ đến những kẻ như bọn Smith mà khóc lóc cho Cora, tôi chỉ muốn đập vỡ mặt ra.
- Tội nghiệp! – Malcolm nói – Anh ta tự trách mình đủ mọi thứ khiến tôi không khỏi thương hại.
- Anh không cần phải thương hại. – Cô nói rồi bặm chặt môi lại, một thói tật mà Maitland đã quá quen thuộc – Tôi có một mẩu tin mới về Smith cho anh.
- Gì thế?
- Henry cho anh ta vào đây làm.
- Úi chà!... Mà làm việc g
- Việc của Balmer. Anh ta sẽ ở trong ban tham mưu. Người phụ trách quảng cáo mới của chúng ta đó.
- Lạy Chúa. – Malcolm suy nghĩ trong một lúc, rồi nói: – Cô muốn nói gì thì nói, chứ tôi nghĩ rằng Page là mẫu người tốt nhất tôi từng gặp trong thế giới ô trọc này.
Cô lắc đầu rồi đổ nước nóng pha trà.
- Ông ấy là người tình cảm và hay yếu lòng, thế thôi. Bố ông ấy thì không đời nào làm thế. Ông cụ sẽ ném Smith ra khỏi văn phòng ngay lúc đầu tiên gặp anh ta.
- Cô quá nghiêm khắc với Henry. Cô luôn luôn thế. – Ông đón lấy tách trà Moffatt đưa – Ta hãy xem những gì anh ấy đã trải qua hai năm nay… với chứng đau tim và đủ mọi thứ khác nữa. Rồi tới vụ này, kinh khủng nhất tất cả. Cô hiểu ông ấy gắn bó thế nào với David.
- Vâng. – Cô buồn bã tán đồng – Cậu David yêu dấu. – Rồi vừa nhấp trà cô vừa phóng ánh mắt qua vành tách về phía Maitland – Nhưng Cora mới là người ông ấy thật sự nhớ.
Trước khi Malcolm kịp chen vào, cô Moffatt tiếp tục nói:
- Có lẽ Henry không biết, nhưng sự thật là ông ấy yêu Cora. Ồ, tôi không trách việc đó. Nói đúng ra, đó là một trong vài điều khiến tôi thán phục ông ta.Cora là một người đàn bà đích thực, nồng nàn và rất con người. Cô ta cần được yêu, mà David thì không hoàn toàn đáp ứng. Nhất là khi cậu ta bắt đầu giở chứng quái gở nữa, bắt cô nàng đọc các sách văn chương bác học, đối xử với cô nàng như con búp bê trong lồng kính. Cô ấy không hề nói với tôi một lời nào về điều này, nhưng tôi nhìn tôi biết chứ. Tôi hiểu Cora từ trong ra ngoài. Tôi nhìn nhận cô ấy thích David, tận tuỵ với cậu, thương xót cậu… nhưng thế không đủ.
- Cô nói chuyện tầm phào rồi. – Maitland đội ngột cắt ngang – Vả lại bây giờ cũng không phải lúc.
- Có lẽ thế. Nhưng tôi đã biết điều này khá lâu rồi. Henry thích Sleedon, nhưng ông ấy không yêu thích nhiều đến thế, hoặc đi ra đó chơi thường xuyên đến thế, mãi cho đến khi có Cora ở đó. Ông ấy làm bất cứ điều gì vì Cora… ngay cả phải từ bỏ Ánh sáng phương Bắc. Hôm qua tôi đang cùng ông ấy ở bên văn phòng thì Bob Lewis vào cho hay người ta đã tìm được xác cô ấy tấp vào bãi North Shore. Giá anh nhìn thấy gương mặt Henry lúc đó. Và anh có biết ông ấy nói gì không? “Cô ấy có bị gì không? Có bị biến hình biến dạng gì không?” Ông ấy hỏi thế đó. Và khi Bob trả lời: “Không, thưa ông, không sao cả”, thì ông ấy nói: “Xin tạ ơn Thượng đế”.
Malcolm nhìn cô chằm chặp, trong lòng nửa bực bội nửa hiếu kỳ, và đột nhiên phát lên nói:
- Này cô Moffatt, tại sao cô chống Henry dữ thế? Và luôn luôn so sánh với cha anh ấy?
Cô Moffatt không trả lời ngay.
- Tôi không hẳn chống lại ông ấy. – Sau một hồi lâu cô nói – Ông ấy không đúng mẫu người chủ bút nhật báo Ánh sáng phương Bắc như tôi quan niệm. Quá mềm yếu, quá thiên về chịu đựng các sự việc thay vì đối đầu vượt qua chúng. Bố ông ta không như thế. Ông cụ là một người đàn ông đích thực.
- Cô có kính phục ông cụ không?
- Có chứ. – Giọng nói cô Moffatt bỗng dưng trở nên thách thức – Không chỉ vì bản chất con người của ông cụ mà còn vì những điều ông cụ làm cho tôi. Tôi đoán rằng anh có nghe nói ông cụ mua cho tôi một ngôi nhà nho nhỏ.
- Tôi có nghe đại loại như vậy. – Maitland điềm tĩnh đáp.
Nhưng Moffatt đang còn phấn chấn sau những biến cố trong ngày, nên quyết không để bị cản ngăn.
- Vâng, - cô nói tiếp – ông cụ biết tôi ưng sống ở một vùng ngoại ô, với một khoảnh vườn, thế rồi một hôm… tôi không bao giờ quên ngày hôm đó… ông cụ đưa cho tôi một bằng khoán nhà. Khi tôi đề nghị hàng tháng trích lương hoàn trả tiền cho ông cụ, thì ông cụ chỉ mỉm cười nói: “Thỉnh thoảng cô mang cho tôi một bó hoa”. Đó là lý do tại sao ngày nay tôi vẫn còn mang hoa đến đây. – Cô ngừng nói, quên khuấy sự hiện diện của Maitland – và sau khi bà cụ mất đi, ông cụ thường ghé nhà chơi vào chiều thứ bảy, ngồi hút ống píp và uống một cốc bia. Ông cụ thích bia Burton; tôi luôn có sẵn Burton cho c
Cô ngừng nói, và đột nhiên cảm thấy Malcolm đang nhìn mình, cô đỏ mặt. Đó là lần duy nhất ông trông thấy cô đỏ mặt.
Trong nhiều phút hai người không ai nói lời nào. Sự im lặng bắt đầu trở nên kỳ cục thì Maitland đứng dậy.
- Thôi, - ông nói – tôi nghĩ chúng ta nên tiếp tục công việc. Không được lơ là trong lúc sếp đi vắng. Cái mà tất cả chúng ta cần lúc này là công việc, thật nhiều công việc. Trưa hôm nay sẽ có buổi họp tham mưu. Xin thông báo giùm cho những người khác. Cám ơn cô về tách trà.
Ông đi về phòng riêng, ngồi vào bàn và suy nghĩ về kế hoạch của ông cho ba tháng sắp tới, là thời gian Henry vắng mặt, mọi trách nhiệm sẽ do ông gánh vác. Liền lúc đó có tiếng gõ của và Fenwick xuất hiện, tay cầm một băng giấy tin viễn ký.
- Đây là một tin vừa nhận trên máy A.P.
- Vùng? – Maitland ngước lên nhìn dò hỏi.
- Dường như họ đã đổi ý về địa điểm nhà máy nguyên tử ở Utley.
- Cái gì! – Malcolm kêu lên ngạc nhiên – Anh định nói… rốt cuộc họ sẽ không đến đây chứ?
- Hiển nhiên là thế. Họ đang cứu xét vùng Highlands… Suiherlandshire. Ông Phụ tá bộ trưởng công bố ở Quốc hội hôm qua.
Anh ta trao bản tin. Đọc xong Maitland nói:
- Cầu trời ông ta sẽ giữ đúng lời.
- Rất có thể lắm chứ. Ông ta nói rõ Sutherland là một địa điểm thích hợp hơn nhiều.
- Lạy Chúa! – Maitland hài lòng kêu lên – Điều này nghĩa là… ở mạn dưới này… chúng ta sẽ được để yên. – Rồi nói thêm giọng thì thầm – Ít nhất là trong
Khi Fenwick đi khỏi, Malcolm ngồi ôn lại tất cả những chuyện đã xảy ra chì vì một bộ của chính phủ không có khả năng quyết định dứt khoát ngay từ đầu. Nếu không có dự án Utley thì trong hai năm qua họ đâu đã phải chịu hậu quả của sự kình chống vô ích và tấn thảm kịch kết thúc nó.
Rồi ông đưa ý nghĩ về tương lai và bắt đầu ghi vội những nội dung chính cho phiên họp tham mưu. Ông làm việc liên tục trong nửa giờ thì từ phía hành lang, tiếng những bước chân quen thuộc khiến ông ngẩng đầu lên. Cánh cửa bật mở và Page bước vào.
Maitland đứng lên ngay.
- Ồ, Henry, - ông khẽ kêu – tôi tưởng anh đã về nhà nghỉ rồi chứ.
- Tôi chỉ ghé lại đây vài phút… xe chờ bên ngoài – Page đứng tựa vào cạnh bàn viết nói.
Trông ông xanh xao hơn mọi ngày và trên mặt hiện rõ một vẻ chịu đựng. Tuy thế, sự thay đổi nơi ông trong vài ngày qua, mặc dù rõ nét, nhưng kém tàn phá hơn Maitland lo ngại. Cái gì, Malcolm tự hỏi, đã giúp con người nhỏ nhắn đứng vững, bất chấp sự yếu kém về thể chất, không một biểu lộ và dấu hiệu nào về lòng dũng cảm? Trọn một đời biết trọng chữ tín và danh dự, có lòng ân cần đối với láng giềng và biết giữ lời hứa – các giá trị điển hình về thái độ ngay thẳng này là những cái hun đúc nên sức mạnh cho ông, trong khi một kẻ khác, dù mạnh hơn về thể lực, sẽ phải ngã quỵ.
- Tôi sẽ không gặp anh trong một thời gian khá lâu, Malcolm ạ. – Page nói tiếp sau khi lấy lại được hơi thở - Tất nhiên là sau khi cuộc điều tra kết thúc, tôi sẽ đi một chuyến du lịch xa bằng tàu thuỷ. Alice luôn mong mỏi được thăm viếng Hawaii, nên chúng tôi sẽ đến đó… Nhưng trước hết, tôi muốn báo cho anh biết ý định đưa anh vào làm người hùn với tôi trong Ánh sáng phương Bắc. Tôi đã nhờ luật sư Paton thảo những văn kiện hùn hạp. Tôi sẽ ký trước khi đi.
Maitland đứng hoàn toàn yên lặng, nhưng gương mặt xấu xí của ông trong một lúc đã mất đi màu đỏ, rồi từ từ trở nên đỏ hơn trước. Sau bao nhiêu năm làm việc tận tuỵ, cần cù, không hề có đền bù, phần thưởng này đối với ông hoàn toàn ngoài sự mơ ước, và đã khiến ông sững sở. Ông không làủ được mình nữa. Bằng một giọng run run, ông cố gắng nói:
- Tôi không biết nói gì, Henry ạ… chỉ biết cảm ơn anh thôi.
Vậy là xong nhé. – Page nói, rồi tiếp tục một cách nghiêm trang – Chỉ còn một điều nữa khiến tôi nghĩ mãi. Có thể làm anh ngạc nhiên, có lẽ tôi cũng không nên nói ra, nhưng bốn ngày qua, những cảm tình và sự tốt bụng mà người ta bày tỏ với tôi, không những tôi hoàn toàn bất ngờ mà còn cảm thấy không xứng đáng nữa… Nó là một bằng chứng khác về lòng nhân hậu cơ bản của người dân thành phố chúng ta.
Nếu Maitland được nhắc đến lời tiên đoán mỉa mai mới đây của Moffatt thì ông ta cũng không bày tỏ dấu hiệu gì. Ông đứng yên chờ trong khi Page tiếp tục nói:
- Tôi tự hỏi không biết có nên phá luật của chính mình và làm một chuyện cá nhân, chỉ lần này thôi. Anh có thể đoán được tôi đang nghĩ gì. Vài lời nhắn gửi độc giả của chúng ta… một sự tái xác định niềm tin của cá nhân tôi… một lòng biết ơn đối với sự ủng hộ trung thành của họ, một sự bảo đảm rằng bất kể điều gì xảy đến với chúng ta, tờ báo vẫn tiếp tục. – Ông ngưng nói và nhìn dò xét gương mặt Maitland – Anh thử nghĩ xem tôi có nên viết đại ý như thế không? Hay nó có vẻ hợm hĩnh?
- Viết đi, Henry. – Maitland nói giọng quả quyết, không cho phép mình ngập ngừng chút nào. – Nó sẽ làm anh khoan khoái. Và mọi người khác cũng thế.
Nét mặt Page lóe sáng lên hầu như không nhận thấy nổi.
- Vậy thì tôi viết. – Ông nói – Cám ơn anh, Malcolm.
Khi Page đi khỏi, Maitland chờ vài phút rồi đi xuống phòng tin tức. Lúc đi theo hành lang ngang cửa phòng Page để mở, ông thấy Page đang ngồi tại bàn giấy, hơi khom xuống, một tay chống đầu, đang viết, viết thật đều tay, viết ra những cảm nghĩ chân thành của mình cho độc giả của số báo Ánh sáng phương Bắc ngày hôm sau.
