Bà Hồng Nhi năm nay đã bảy mươi lăm tuổi. Đã gần hai năm nay bà như người lú lẫn. Hai mắt bà nhìn không rõ. Người bà gầy gò.
Tay chống gậy, chân bước chậm chạp. Miệng thì nhai trầu trệu trạo. Hằng ngày bà cứ ra ngoài hiên ngồi, hoặc lẩm bẩm một mình. Mọi người ở vùng quê xã Dương Nội, Đông Anh, ngoại thành Hà Nội, đều bảo bà lú lẫn.
Đã có lúc bà bỏ đi lang thang, đứa cháu gái không biết đâu mà tìm. Được dăm ba hôm lại thấy bà chống gậy, lần mò trở về.
Người ta thấy có lúc thì bà được một đứa trẻ chừng mười hai, hoặc mười lăm tuổi dắt qua cánh đồng. Có lúc bà lần tìm về theo đường cái. Mọi người cũng đã quen với cái cảnh lang thang của bà rồi, nên cũng không ai lo lắng.
Chỉ có người cháu gọi bà bằng bà, là cháu nội ông anh ruột của bà, là quan tâm lo lắng đến bà.
Bà đã sống với người cháu này hơn cả chục năm nay. Cô cháu cũng chưa đi lấy chồng, tuy cũng đã ở tuổi ba mươi. Mọi người có khuyên can, có thúc giục, cô cũng không tỏ ra lo lắng hay buồn bã. Cũng không phải vì cô không xinh đẹp, không phải cô không có học, càng không phải vì cô nghèo. Tất cả đều sai hết. Cô khá xinh, từng học hết phổ thông rồi vào lớp y tá của thành phố. Gia đình cũng có của ăn của để.
Ông nội cô đã mất cách đây mấy chục năm ở nước ngoài. Ông từng được học trường Tây rồi làm Thông phán cho Pháp. Ông có hai người con trai và hai con gái. Khi Cách mạng tháng Tám nổ ra thì các cụ và gia đình ông đã đưa cả nhà bác trưởng cô và hai bà con gái sang Pháp. Bố cô lúc đó sống ở vùng quê của cụ nội, không theo đi di tản, mà ở lại, xin vào bộ đội. Rồi ông hy sinh trong chiến tranh chống Mỹ, được Nhà nước truy tặng bằng Liệt sĩ
Và Tổ quốc ghi công. Mẹ cô cũng đã mất. Anh trai đi học ở Đức và
đã lấy vợ, sinh con ở nước ngoài, cũng ít khi về thăm. Nhà cửa của bố cô để lại ở vùng quê cũng khá khang trang. Vườn cây, ruộng lúa đủ để cô sinh sống. Song, cô đã xin ra làm y tá của xã.
Thỉnh thoảng cô có buôn bán vài thứ lặt vặt của anh trai gửi về
để thêm thu nhập. Bà Hồng Nhi từ hồi ở Pháp về cũng mang về
khối của, đủ để hai bà cháu sống với nhau nhiều năm.
Bà về nước được gần chục năm thì tự nhiên bà như quên lẫn. Rồi đâm ra lẩn thẩn như vậy. Mọi người bảo bà mắc chứng ma ám.
Có lúc bà vừa gào lên bằng tiếng Pháp vừa vò xé quần áo. Những lúc như thế mà cô ở nhà thì chỉ cần đánh lên mấy tiếng chuông là bà lại yên ngay. Cô được biết, ngày trước đã có lúc bà luôn đi chùa. Nhưng khi cô đi vắng thì bà gào mãi. Chán rồi, mệt thì ngủ.
Cũng có người bảo, chẳng hiểu bà điên thật hay giả vờ, mà cứ khi tỉnh, khi lại say như vậy.
Bà ăn uống không nhiều. Nhưng hay ăn vặt. Bà ăn được đủ thứ, chẳng kiêng khem gì. Thế nhưng bà “điên” mà vẫn giữ mình sạch sẽ. Tuy ít tắm, nhưng đã tắm thì rất lâu, kỳ cọ mãi. Mà tuyệt nhiên bà không chịu để cho người khác tắm cho mình, dù bị bẩn.
Tuy bà cũng có lúc cầm cả nắm đất nhét vào mồm. Song bà lại tỉnh ra ngay và nhổ phì phì, rồi đi rửa ráy tay chân.
Bà Hồng Nhi “điên” như vậy đấy. Chẳng ai để ý đến bà.
***
Cô cháu gái không đi lấy chồng cũng không phải hẳn vì cô quá thương bà. Không phải. Cô đã từng thổ lộ với người thân và bạn bè, nếu cô lấy chồng mà chồng cô cũng đồng ý nuôi và chăm sóc bà, thì cô đưa bà đi theo. Còn nếu không được thế thì cô có thể
gửi bà sang trại, hoặc thuê người chăm nuôi. Có rất nhiều nguồn tài trợ giúp cô chăm lo cho bà. Hơn nữa bà vẫn còn có một chút tiền trợ cấp của Nhà nước đối với người tham gia kháng chiến. Vì bà đã có mấy năm làm tự vệ thành Hà Nội, rồi cán bộ phụ nữ, công đoàn ngành giáo dục thành phố.
Bà Hồng Nhi sinh ra trong một gia đình giàu có ở xóm Cò, Khương Trung. Ông Tổ của bà trước ở xã Dương Nội, Đông Anh, chuyển đến đây sinh sống. Dần dần con cái phương trưởng, làm ăn phát đạt. Đến đời ông nội bà thì ăn nên làm ra nhanh nhất.
Các con cái cụ được đi học trường Tây. Ông bác bà làm Thông phán cho Pháp, sau đã di tản sang Pháp năm 1945. Bố bà làm thuốc Bắc và mở nhà hàng riêng ở khu Cầu Mới. Ông còn mua tậu
được nhiều ruộng vườn ở quê bên Dương Nội cho tá điền cày cấy thu tô. Bà Hồng Nhi được đi học rất chu đáo và đã trở thành một thanh niên tân tiến, tham gia các phong trào phụ nữ và được tuyển vào đơn vị Tự vệ thành. Bà đã có nhiều đóng góp cho phong trào chống Pháp thời kỳ bí mật trong kháng chiến ở Hà Nội.
Cho đến ngày Thủ Đô được giải phóng, bà được điều về làm cán bộ phong trào phụ nữ. Những năm đó bà vẫn chưa yêu ai. Nhưng đến năm một chín năm sáu, bà đã gặp một chàng thanh niên Nam bộ, tập kết ra Bắc được một thời gian. Anh ta có dáng người cao to, khỏe mạnh, lanh lợi, nhưng trông lại rất thư sinh. Bà đã đem lòng yêu ông. Hai người thương và yêu mến nhau được mấy tháng thì ông được cử đi học ở Liên Xô cũ. Tuy họ vẫn có tin tức cho nhau, nhưng tình cảm phải dừng ở đó.
Những năm đó, Hà Nội bắt đầu thực hiện cải cách ruộng đất. Tình hình có phần lộn xộn. Thế rồi không rõ vì sao gia đình bà Hồng Nhi lại bị quy là địa chủ. Sau bà mới biết, thì ra những người làm thuê ở cửa hàng thuốc của bố bà đã tố cáo ông là giai cấp bóc lột.
Rồi đội cải cách lại biết được những người tá điền làm thuê ruộng đất của ông ở Dương Nội, cũng đưa ra đấu tố. Thế là bố bà bị quy là địa chủ, có dính dáng tới giai cấp tư sản. Tuy tài sản không bị
tịch thu hết, nhưng thành phần gia đình như thế đã làm cho cuộc sống mọi người và danh dự của bà bị bôi nhọ. Rồi đó bố bà vì uất ức, buồn bực mà sinh ốm đau rồi mất. Mẹ bà cũng ốm nặng rồi đi theo ông cụ luôn. Người anh cả thì đã theo ông nội đi sang Pháp từ lâu và đã mất ở bên đó. Còn một ông anh nữa thì trở về sống một cuộc sống nghèo khó. Được một thời gian thì bà bỏ hết công tác, về sống với người anh. Khi người anh mất, các cháu bà cũng tìm đường đi ra nước ngoài.
Lúc đó thì người bạn thân ở Liên Xô về nước, hai người đã gặp lại nhau. Họ chưa kịp hiểu hết mọi sự thì ông đã bị điều ra vùng chiến sự. Ông không được ở Hà Nội, nên họ không được gần nhau nữa. Bà cảm thấy mình như tuyệt vọng. Đã có lúc muốn đi tu.
Cũng may, người bạn này đã thương yêu bà và thông cảm với bà.
Đã có lần ông ngỏ lời xin cưới bà. Nhưng không được tổ chức đồng ý. Họ lại phải chờ đợi. Mấy năm không có kết quả, cuối cùng bà nghe theo lời người anh họ, xin sang Pháp và lấy chồng người Pháp bên đó.
Trớ trêu thay, bà lại là người phụ nữ xấu số, nhiều năm rồi mà
chẳng có con cái gì. Vì thế người chồng Pháp đã bỏ rơi bà, đi với các cô gái khác. Bà ở vậy một mình mãi. Rồi sau không thể nuôi con cho người chồng hờ và sống ở nơi đất khách quê người, một mình đơn côi mãi cũng chán. Được mấy năm thì bà xin về nước và ở với cô cháu gái hiện nay.
Cô cháu gái của bà cũng thấy thương bà và vẫn quý mến bà như
không phải là bà bị “điên” vậy.
Có lần bà đã kể cho cô cháu nghe về mối tình đầu của mình. Rồi bà viết thư thăm ông. Cô còn nhớ, ngày bà mới về nước đã có lần hai người gặp nhau. Nhưng lúc ấy cô không để ý. Nay cô mới hiểu được, thì ra đôi tình nhân này nặng lòng chung thủy biết bao.
Người đàn ông ấy chính là ông Nguyễn Hồng Dương một vị tướng trong quân đội đã về hưu như ta đã biết.
Chuyện này, sau đó Hùng cũng đã được một cấp dưới của ông Dương cho biết khá tường tận khi anh liên lạc được với anh này.
***
Nhưng những nét sơ bộ về bà Hồng Nhi như trên chỉ là bề nổi.
Thực ra bà Hồng Nhi còn là một người có nhiệm vụ bí mật rất quan trọng và là một nhà tình báo kỳ cựu của cả hai chiến tuyến.
Bà từng là một điệp viên có mật danh “M4” của tổ chức gián điệp đặc biệt dưới trướng ông trùm Phó Kiều Mộc như trên ta đã biết.
Bà đã tham gia tổ chức của ông Kiều được ba, bốn năm thì ông Kiều mất. Đó cũng là thời kỳ Thủ đô mới được giải phóng. Lúc đó bà Nhi đã giấu mình trong vỏ bọc là một nữ chiến sĩ Tự vệ thành và sau là cán bộ phụ nữ thành phố. Nhưng chuyện này ngoài ông Kiều đã mất thì chỉ còn một người nữa trong nhóm điệp viên ấy biết mà thôi. Đó là tên điệp viên có mật danh “X1”. Hắn đã từng được lệnh ông Kiều liên lạc với bà. Và bà cũng đã biết sơ qua về
hắn. Nhưng, ngay sau khi ông Kiều mất thì hắn cũng biệt tích luôn. Còn những tên điệp viên khác cùng lứa với bà, thì bà chưa hề được biết. Cho đến tận sau này bà mới biết là họ đã chết. Chỉ
còn có “X1”. Bà đã nuốt những bí mật đó ở trong lòng.
Song, không phải mọi điều cay cực của con người cũng đều dẫn đến bước đường cùng. Không phải con người bị khinh rẻ, bị thù hận đến mấy, cũng chỉ có con đường cùng. Cuộc đời bà Hồng Nhi tuy đã đến bước đường cùng như thế, nhưng vẫn có những ánh sáng màu hồng le lói. Bà vẫn nhận ra được một đốm sáng ở cuối đường hầm từ một tình thương, một niềm yêu thương thầm kín,
chân thành của một con người thân tín. Cái niềm tin và yêu thương đầy hy vọng đó, đã đưa bà về với sự sống cao đẹp của con người. Và bà đã trở thành một người khác. Một nhân vật đầy bí ẩn và đầy bản lĩnh với giá trị tinh thần và sự nghiệp cao cả của mình. Bà đã là một người tình báo của cách mạng, của nhân dân.
Mọi bí mật về bà, ông Hồng Dương là người được bà tin tưởng nhất để bà thổ lộ hết.
Sự thật về việc bà là một điệp viên của Pháp, nhưng lại là một nhà tình báo của ta thì chỉ có bà, ông Dương và một nhà lãnh đạo về Tổ chức của Trung ương hiểu rõ. Và, điều này đã đặt bà vào một hoàn cảnh sống hết sức éo le, đau khổ. Đến nỗi cuối đời còn phải giả “điên” để che mắt thế gian mà hoạt động. Nhưng điều đó cũng thật sự vĩ đại.
Bà đã trở thành một nhà tình báo tài giỏi trong những nhà tình báo nữ, mà chỉ một người làm bà tin tưởng và đánh đổi tất cả, kể
cả cuộc sống và ước mơ của mình. Đó là ông Dương. Phía sau ông là một nhà tổ chức vĩ đại của ngành an ninh quốc gia.
Bà Hồng Nhi từng phải sống chìm trong lòng nước Pháp, có quá khứ ở bên kia chiến tuyến và cả bên này chiến tuyến. Là một con người đặc biệt, một đặc vụ tuyệt vời, vậy mà bà vẫn phải sống như “một con ma” không nơi trú ngụ. Bà đã hy sinh cả cuộc đời bằng cuộc sống giấu mặt chỉ vì một mối tình, một mối tình đã làm cho bà có được đức tin, một đức tin cao cả trước cuộc đời. Bà đã hy sinh cả đời chỉ để làm được một việc, một việc tuyệt vời cho Tổ quốc, một nhiệm vụ thiêng liêng cho dân tộc. Rồi đây mọi người nếu những ai được biết, thì sẽ phải cúi đầu khâm phục, mà kính nể bà, kể cả khi bà còn sống cũng như khi bà đã chết.
Đó là cái điều bí mật tuyệt đối của người đàn bà “điên” Vũ Nhi Hồng mà chúng ta sắp được biết đến sau đây.