Mồng một tháng giêng Bạn đồng sự của thầy tôi, vài phụ huynh học sinh tới chơi, mừng tuổi cho tôi một ít quà.
“Cám ơn đi chứ, Jắc! Sao mày cứ đứng đực ra thế kia.”
Lúc khách ra về, tôi được cái thú lấy đồ chơi hoặc chiếc bánh, cái hộp quỷ sứ hoặc túi kẹo hạnh nhân; - tôi đánh trống, thổi kèn, tôi chơi một thứ âm nhạc làm nghiến răng, điên lên được!
Nhưng mẹ tôi không muốn tôi phát điên! Mẹ tôi lấy kèn và trống đi. Tôi lại vớ lấy kẹo mà liếm. Nhưng mẹ tôi không muốn tôi có cung cách của nịnh thần: “Lúc đầu thì liếm kẹo, rồi cuối cùng thì đi liếm...” Mẹ tôi ngừng lại, và quay về phía thầy tôi để xem thầy tôi có nghĩ như mình không, và có biết mẹ định nói gì không; - quả nhiên thầy tôi nghiêng mình và tỏ ra là hiểu.
Tôi không còn gì để thổi, gõ, rít nữa và người ta chỉ cho phép tôi quệt tí đầu lưỡi vào những chiếc kẹo ngon: và người ta còn bảo tôi làm cho đầu lưỡi nhọn ra nữa! Lúc ấy có cô Ởgiêni (Eugéni) và cô Luidơ Rayô (Louise Raya) ở đấy, và họ vừa cười vừa đỏ mặt lên một chút. Tại sao vậy nhỉ?
Thế là hết cái nước sơn láng xanh thô kệch dính ra tay và làm thơm đầu ngón tay, hết cái mùi gỗ tạp của chiếc kèn!...
Người ta lấy hết của tôi, và cất quà mừng tuổi vào tủ khóa lại.
“Chỉ hôm nay thôi, mẹ, mẹ cho con chơi, con sẽ ra sân, mẹ sẽ không nghe thấy gì cả đâu! Chỉ hôm nay thôi, cho đến tối, ngày mai con sẽ ngoan!
- Tao mong là mai mày sẽ ngoan; nếu mày không ngoan, tao sẽ đét vào đít ấy. Đấy cứ cho thằng ma xó này những thức xinh đẹp, nó chỉ làm hỏng hết thôi.”
Những chấm lòe loẹt ấy, những vật màu vui mắt ấy, những tiếng kêu của đồ chơi, chiếc kèn một xu, những chiếc kẹo thắt dải viền có yếm đăng-ten, những kẹo hạnh nhân trong như mũi người say rượu, những mầu tươi rói, và những vị thơm ngon, chú lính đỏ lăn kềnh, cục đường tan đi, những thứ làm ngộn mắt, làm nhỏ dãi, những mùi hồ, hương va-ni, cái mũi ngửi thả cửa, cái tái nghe choáng óc, một tí điên rồ ấy, cơn bốc ngắn ngủi ấy! Ôi chao! Sao mà thú vị, mỗi năm một lần! - Khốn nỗi mẹ tôi không điếc cho!
Cái điều tôi khổ nhất là mọi đứa trẻ khác đều rất mực hả hê! Từ cửa sổ, tôi nhìn sang nhà bên cạnh, nhìn sang nhà ở trước mặt, nào những trống thủng, những ngựa cụt chân, những con rối gẫy! Và rồi tất cả, đứa nào cũng mút tay; người ta để mặc chúng phá đồ chơi và nhá kẹo.
Và chúng ồn ào làm sao chứ!
Tôi òa lên khóc.
Là vì tôi cũng chẳng cần nhìn các đồ chơi làm quái gì, nếu tôi không có quyền lấy đồ chơi ra để muốn làm gì thì làm, tháo ra, đánh gẫy, thổi và dẫm lên, nếu tôi thích...
Tôi chỉ yêu những đồ chơi đó nếu chúng là của tôi, chứ nếu nó thuộc về mẹ tôi thì tôi chẳng thiết. Chính vì chúng nó gây ồn và làm điếc tai mà tôi thích chúng: nếu đặt chúng lên bàn như những chiếc đầu lâu người chết thì tôi chẳng thèm. Kẹo, tôi chẳng cần nếu người ta một năm mới cho một chiếc, như để xá tội, khi nào tôi ngoan. Tôi chỉ thích kẹo khi nào tôi có kẹo thật nhiều.
“Mày dở hơi lắm con ạ!” mẹ tôi nói vậy vào một hôm tôi kể những điều đó cho mẹ tôi nghe, tuy nhiên mẹ tôi cũng cho tôi một viên kẹo hạnh nhân.
“Đây, cầm lấy kẹo mà ăn với bánh mì.”
Ở lớp học người ta nói về những triết gia thâu tóm cả một bài học trong một chữ. Mẹ tôi có cái tài như thế, và biết dùng một lời bông phèng, một chuyện không đâu, để nhắc tôi thế nào là quy luật của một cuộc đời quy củ và một trí tuệ mực thước.
“Cầm lấy kẹo mà ăn với bánh mì.”
Như thế có nghĩa là: Thằng nhóc điên, viên kẹo hạnh nhân này, mày sắp nhá nó một cách ngu xuẩn đấy. Mày quên là nhà mày nghèo à! Ăn vậy có lợi gì cho mày! Mày nghĩ xem! Không ăn thế, mày dùng viên kẹo làm một món ăn có ích, một khẩu phần, mày ăn kẹo với bánh mì.
Thà ăn bánh mì không còn hơn.
