Vụ cuồng sát Hungerford - cái tên bây giờ đã trở nên nổi tiếng là ca đầu tiên trong sự nghiệp của tôi trong vai trò bác sĩ pháp y, nó gõ cửa sự nghiệp của tôi sớm đáng kinh ngạc, gần như ngay sau khi tôi bắt đầu vào ngành. Khi ấy tôi trẻ, nhiệt huyết, vừa trải qua một thời gian đào tạo khá dài, những năm tháng được đào tạo chuyên sâu, bỏ xa các chương trình đào tạo thông thường trong phạm vi giải phẫu học và nghiên cứu bệnh học. Phải thừa nhận tôi suýt bỏ cuộc khi mất quá nhiều thời gian nhìn chăm chăm những điểm khác biệt “không tưởng” giữa các miếng kính hiển vi. Nhiều lần tôi phải tự tìm cảm hứng cho mình bằng cách chuyển hướng “rình” văn phòng của cố vấn môn Bệnh học của tôi, Giáo sư Rufus Crompton. Ông ấy cho phép tôi nghiên cứu qua tất cả hồ sơ của mình, đọc các cuốn sổ ghi chép kèm hình ảnh từ những vụ án ông ấy từng phụ trách, đôi khi tôi sẽ ngồi lại văn phòng tới tận chiều muộn, mê đắm với những gì mình tìm được. Lúc phải rời đi, tôi sẽ dùng nó để tự nhắc nhở bản thân vì sao mình chọn làm tất cả những chuyện này.
Sau tất cả, tôi vượt vũ môn và nhanh chóng được vào làm việc tại Bệnh viện Guy’s, Khoa Y học pháp y, dưới trướng bác sĩ tài danh nổi tiếng nhất ở Anh bấy giờ trong lĩnh vực nghiên cứu pháp y, Bác sĩ lain West.
Vào thời điểm bấy giờ, cuối thập niên 1980, các bác sĩ pháp y thường phải sát cánh cùng giới cảnh sát như những người bạn biết uống, biết nói chuyện, nôm na là như những người đàn ông quyền lực của ngành. Những ai có chiến tích đẩy lùi được người khác qua công việc của mình thường có điệu bộ khệnh khạng đặc trưng, Iain có điệu bộ đó. Ông ấy là người đàn ông có sức hút, một bác sĩ pháp y xuất chúng, một con bò mộng không nề hà đấu sừng với những góp ý ngáng đường. Iain biết uống, biết hấp dẫn phụ nữ lẫn đám đông trong các quán rượu bằng những câu chuyện lôi cuốn. Dù đôi lúc vẫn mắc cỡ, tôi gần như đã có thể tự động viên bản thân rằng mình cũng có khả năng giao tiếp, cho tới khi tôi nhận ra tôi chỉ giống một thằng em trai lóng ngóng của Iain. Thần thái Iain lan khắp các quán rượu ở London, còn tôi đứng trong bóng tối giữa bao nhiêu khán giả của Iain mà thầm ngưỡng mộ, hiếm khi nào dám chêm vào câu gì. Hoặc có lẽ tôi cũng chẳng nghĩ được gì ra hồn, ít nhất là khoảng một giờ sau đó.
Iain là trưởng khoa và là tay kỳ cựu xuất sắc, đó là điều không phải bàn cãi. Vụ cuồng sát Hungerford là một thảm họa quốc gia, là bi kịch cá nhân đối với người dân trong vùng, đặc biệt với những gia đình trực tiếp có liên quan. Thông thường, Iain với tư cách là sếp sẽ nhanh chóng đến hiện trường, nhưng khi đó là giữa tháng tám và Iain đang trong kỳ nghỉ. Vì lẽ đó, tôi là người tiếp nhận vụ án.
Tiếng máy nhắn tin vang lên trong khi tôi đang lái xe về nhà. Thật khó tưởng tượng chúng ta đã từng sống trong một thế giới vắng bóng điện thoại di động như thế nào, nhưng vào năm 1987, không có gì khác ngoài tiếng máy nhắn tin báo tôi phải gọi một cuộc điện thoại càng sớm càng tốt. Tôi bật radio, phòng khi nội dung tin nhắn có liên quan đến một cái “tít” nóng. Không sai.
Một gã có súng đã nổi điên tại thị trấn nhỏ ở Berkshire, thị trấn nhỏ đến nỗi tôi chưa bao giờ đặt chân tới, thậm chí còn chưa từng nghe qua. Hắn mở đầu trận cuồng sát của mình tại khu rừng Savernake, tiến tới trung tâm Thị trấn Hungerford và giờ đang lẩn trốn tại một tòa nhà trường học. Cảnh sát đã tới bao vây, họ đang thuyết phục hắn đầu hàng. Các phóng viên tin rằng vào thời điểm đó hắn đã hạ sát ít nhất mười người, nhưng thị trấn đang trải qua thời gian giới nghiêm, nên con số chính xác thật khó xác định.
Tôi về đến nhà, một căn nhà tại Surrey, khá đẹp vào thời điểm bấy giờ. Một cuộc hôn nhân hạnh phúc, một người giúp việc, hai con nhỏ đang chơi đùa trong vườn, cảnh tượng không thể đối lập hơn được nữa so với hiện trường những vụ án tôi đã đặt chân đến. Ngày hôm đó, tôi biết vợ mình, Jen vẫn chưa có mặt ở nhà, cô ấy còn bận học.
Tôi bước qua cửa trước, đi thẳng đến chỗ điện thoại, chỉ kịp chào tạm biệt người giúp việc lúc bà ấy ra về. Có được các thông tin cập nhật mới nhất, tôi thảo luận với cảnh sát và tổ điều tra mình có cần tới Hungerford ngay trong tối hôm đó không. Tất cả câu trả lời đều là “Có”. Tôi hứa sẽ lên đường ngay sau khi vợ tôi về nhà.
Bật radio, tôi lắng nghe tin tức từ Hungerford trong khi pha trà cho bọn trẻ. Tôi tắm cho chúng, đọc sách, dỗ chúng vào giường ngủ. “Ngủ ngon con nhé.” Tôi luôn nói vậy.
Tôi là một phụ huynh rất quan tâm đến con mình, đồng thời cũng là chuyên gia pháp y nôn nóng phát điên muốn được đến hiện trường vụ án quan trọng nhất trong sự nghiệp của mình tính đến thời điểm đó. Ngay khi Jen bước vào nhà, tôi hoàn toàn biến thành một chuyên gia pháp y. Tôi hôn tạm biệt cô ấy, phóng như bay ra cửa.
Phòng Điều tra tội phạm hướng dẫn tôi ra khỏi cao tốc M4 tại nút giao 14 và chờ cảnh sát đến tháp tùng. Chỉ lát sau, một chiếc xe cảnh sát trờ tới bên cạnh, hai gương mặt dữ tợn nhìn thẳng vào tôi.
Họ không chào một tiếng.
“Bác sĩ Shepherd?”
Tôi gật đầu.
“Theo chúng tôi.”
Tôi nghe radio suốt chặng đường đến đây và biết được gã sát nhân đã chết trong vụ thảm sát. Hắn ta là Michael Ryan, hai mươi bảy tuổi, vì một lý do nào đó không ai hiểu nổi đã tương tàn Thị trấn Hungerford bằng hai khẩu súng trường bán tự động và một khẩu súng lục Beretta. Hắn đã chết, hoặc vì tự kết liễu, hoặc do một cảnh sát nào đó làm hộ. Các phóng viên bị chặn lại, người bị thương được chuyển đến bệnh viện, người dân ở yên trong nhà, thị trấn chỉ còn trơ lại cảnh sát cùng những người chết.
Chúng tôi băng qua một block đường, tôi chầm chậm đi theo xe cảnh sát dọc các con đường trống trải đến rợn người. Những tia nắng cuối cùng của buổi chiều hè tắm thị trấn ma quái này bằng thứ ánh sáng ấm áp hiền hòa. Bất cứ ai còn sống đều ở yên trong nhà nhưng tôi không cảm nhận được sự hiện diện nào đằng sau những ô cửa sổ. Không một chiếc xe trên đường ngoài chúng tôi. Không có cả tiếng chó sủa. Mèo không vờn quanh những thảm hoa. Chim chóc cũng im bặt.
Khi vòng xe quanh khu ngoại ô nhỏ, chúng tôi đi ngang qua một chiếc Renault đỏ đậu chênh chếch ven đường. Một thi thể phụ nữ gục xuống vô lăng. Đi tiếp xuống khu Southside là phần còn lại đang cháy âm ỉ của căn nhà Ryan ở. Cấm đường. Một thi thể cảnh sát ngồi bất động trong xe tuần tra, chiếc xe thủng lỗ chỗ với những vết đạn bắn. Một chiếc Toyota xanh đâm vào nó, trong xe là một tài xế tử nạn khác.
Một người đàn ông lớn tuổi nằm sõng soài trong vũng máu của chính mình cạnh cửa nhà. Trên đường là một người phụ nữ lớn tuổi nằm sấp, từ những thông tin báo cáo tôi biết đó là mẹ Ryan. Bà nằm bên ngoài căn nhà đang cháy. Đi xa chút nữa là một người đàn ông, tay vẫn đang nắm sợi dây xích chó. Các cảnh vật nối nhau trong buổi chạng vạng của tháng tám, một bên là những con đường hết sức bình thường, một bên là hành vi giết người khó tưởng tượng nổi khiến tất cả trở nên siêu thực. Nước Anh chưa từng có tiền lệ về một sự kiện tương tự trước đó.
Chúng tôi dừng chân tại đồn cảnh sát. Tôi nghe tiếng sập cửa xe mình, cửa xe cảnh sát và ngay sau đó sự im lặng u uất trở lại bao trùm, không, bóp nghẹt Hungerford. Đã vài năm kể từ lần gần nhất tôi có thể lắng nghe được sự im lặng đến mức độ đó, sự im lặng liền kề nỗi kinh khiếp. Thông thường sau một vụ giết người, hiện trường sẽ trở nên náo động, cảnh sát mặc đồng phục, thám tử, thanh tra hiện trường, mọi người bận rộn với các loại giấy tờ, chụp ảnh, gọi điện, bảo vệ các lối ra vào. Tuy nhiên mức độ khủng khiếp của vụ án hôm đó có vẻ đã hóa đá Hungerford theo cách tôi chỉ có thể liên tưởng tới một vùng đất chết.
Đồn cảnh sát có vẻ gần giống một tòa nhà cảnh sát hơn, dù sao nó cũng được tân trang những miếng dán sàn và dây điện vắt vẻo. Có lẽ tôi đã được đón tiếp, có lẽ tôi đã được bắt tay. Nhưng tất cả những điều đó, giờ nhớ lại, hoàn toàn diễn ra trong âm thầm.
Bóng tối nhanh chóng phủ xuống, tôi đi theo xe cảnh sát đến ngôi trường nơi Michael Ryan bị bao vây và sau đó tự sát.
Chúng tôi lướt đi rất nhẹ nhàng dọc theo con đường im lìm, đèn đường soi tỏ một chiếc xe bị đụng nát, tài xế trong xe bất động. Một lần nữa, tôi nhoài người ra để nhìn. Ánh sáng đèn pin của tôi quét qua chân, thân trên và đầu nạn nhân. Không còn nghi ngờ gì nữa về nguyên nhân tử vong: bị bắn vào mặt.
Chúng tôi dừng lại ở một vài chiếc xe kế tiếp. Mỗi lần nổ súng, vết đạn đều khác nhau. Có những nạn nhân bị bắn một lần, có những nạn nhân bị bắn nhiều lần liên tiếp.
Những chiếc xe cứu hộ chờ ở một góc đưa xe mắc nạn ra khỏi hiện trường sau khi cảnh sát đã nắm đủ dữ liệu và di dời thi thể nạn nhân. Tôi quay sang cảnh sát lái xe, nghe giọng nói của mình phá vỡ sự yên lặng như bắn qua bức màn thủy tinh.
“Không cần cho tôi thấy thêm các thi thể tại hiện trường đâu. Chẳng có gì đáng bàn cãi về nguyên nhân tử vong của họ cả. Dù sao tôi cũng sẽ khám nghiệm tử thi.”
“Chúng tôi vẫn cần anh xem xét qua Ryan.” Anh ta nói. Tôi gật đầu.
Tôi đến Trường John O’Gaunt, ở đó còn có nhiều cảnh sát hơn. Tôi được chỉ dẫn ngắn gọn dưới nhà.
“Hắn bảo chúng tôi hắn có bom. Chúng tôi vẫn chưa kiểm tra hắn, phòng trường hợp bom có thể bị kích nổ nếu chúng tôi di chuyển hắn. Nhưng giờ chúng tôi cần anh xem xét hắn trước và xác nhận tử vong, đề phòng hắn phát nổ khi đến lượt chúng tôi. Được chứ?”
“Được.”
“Tôi đề nghị anh không di chuyển hắn.”
“Được.
“Anh có cần áo chống đạn không?”
Tôi từ chối. Nó được thiết kế để chặn những viên đạn đang bay và vì thế vô dụng với bom cự ly gần thế này. Dù sao tôi cũng không có ý định dịch chuyển Ryan.
Chúng tôi đi lên tầng. Mùi cao su đặc trưng của trường học. Khi họ mở cửa lớp học, tôi nhìn thấy những dãy bàn. Mấy cái bàn bị xô lệch nhưng phần lớn vẫn khá trật tự. Trên tường là những bức ảnh và biểu đồ khoa học, chẳng có gì bất thường cả, trừ một bóng người trong tư thế ngồi ở đầu lớp học, gần bảng đen.
Tên sát nhân mặc áo jacket xanh lá. Trông hắn sẽ giống một người đi săn nếu không có vết đạn ghim vào đầu. Tay phải hắn nằm gọn trong lòng, cầm một khẩu súng lục Beretta.
Khi tiến đến gần hắn, tôi nhận thấy toàn bộ cảnh sát đã im lặng rời đi. Tôi nghe tiếng cửa đóng lại sau lưng mình. Bên trên, tôi nghe tiếng radio thông báo “Đang vào”.
Tôi tự xoay sở trong một lớp học, giữa vụ cuồng sát lớn nhất nước Anh. Và có lẽ, ở đâu đó còn một trái bom. Tôi bị hấp dẫn đến với ngành của mình qua những cuốn sách của bậc thầy pháp y, Giáo sư Keith Simpson. Nhưng tôi không chắc đã đọc về hoàn cảnh này trong bất cứ cuốn sách nào của ông ấy.
Tôi ý thức rất rõ về mọi việc đang diễn ra quanh mình. Sự thinh lặng sau cánh cửa. Ánh đèn bên ngoài chiếu xuyên qua những mái vòm, bóng tối trên tường, ánh sáng nhỏ bé phát ra từ chính đèn pin của tôi. Phòng học có mùi của phấn và mồ hôi, hòa trộn một cách kỳ quặc với mùi máu. Tôi băng qua căn phòng, tập trung nhìn thi thể từ một góc. Tiến sát lại, tôi quỳ xuống nhìn hắn. Khẩu súng đã giết quá nhiều người ngày hôm đó giờ đang chĩa thẳng vào tôi.
Michael Ryan tự sát bằng một phát bắn vào thái dương phải. Viên đạn xuyên qua đầu hắn, sang thái dương bên trái ra ngoài. Tôi nhìn thấy viên đạn ghim vào bảng thông báo phía đối diện khi tôi rời khỏi đó.
Tôi báo cáo vắn tắt cho nhân viên cảnh sát. Không có kíp nổ ẩn. Nguyên nhân tử vong là một phát súng vào thái dương bên phải, một vụ tự sát điển hình.
Thở hắt ra vì cuối cùng cũng được rời khỏi nơi tăm tối đó, tôi bắt đầu đạp ga trên đường cao tốc. Nhưng có vẻ sự yên lặng của Hungerford đã thấm đẫm cả chiếc xe và di chuyển cùng tôi như một hành khách khổng lồ không được chào đón. Đột nhiên tôi cảm thấy bị choáng ngợp sau tất cả những gì vừa diễn ra. Tầm vóc của nó. Sự kinh hoàng. Tôi vội tấp vào lề đường, ngồi thinh lặng trong bóng tối của chiếc xe, bên ngoài từng dải sáng vút ngang trên cao tốc, như trong một miền vô thức nào đó tôi không còn biết rõ.
Tôi chỉ chợt tỉnh khi một chiếc xe cảnh sát trờ đến từ đằng sau, một cảnh sát gõ kính xe tôi.
“Xin chào. Mọi thứ vẫn ổn chứ?”
Tôi tự giới thiệu và giải thích mọi việc vừa diễn ra với mình. Viên cảnh sát gật đầu, nhìn tôi dò xét như để quyết định xem có nên tin lời tôi nói hay không.
“Tôi chỉ cần nghỉ ngơi một lát thôi...” Tôi nói: “... rồi tôi có thể đi tiếp.”
Các cảnh sát đều hiểu về khoảng thời gian chuyển tiếp sau công việc và trước khi về nhà. Anh ta gật đầu lần nữa, quay lại xe của mình, chắc để kiểm tra câu chuyện tôi vừa kể. Vài khoảnh khắc thinh lặng trôi qua sau đó, tôi biết mình đã thật sự bỏ Hungerford lại phía sau, phía trước là nhà. Tôi xốc lại bản thân, vẫy tay chào và hòa vào dòng xe cộ. Xe cảnh sát theo ngay phía sau tôi một quãng ngắn rồi rời đi. Tôi tiếp tục cuộc hành trình một mình.
Trở về nhà, bọn trẻ đang ngủ còn Jen ngồi trước tivi dưới nhà. “Em biết anh đã ở đâu. Cô ấy nói: “Kinh khủng lắm phải không?”
Đúng vậy. Nhưng tôi chỉ cho phép mình nhún vai. Tôi xoay lưng về hướng Jen để cô ấy không thấy gương mặt mình. Tôi thấy mình cần dập tắt những tiếng ồn phát ra từ tivi đang đưa tin đầy phấn khích và cấp bách về Hungerford. Vụ cuồng sát Hungerford đối với tôi không còn phấn khích hay cấp bách gì nữa. Đây đó là những người đàn ông, đàn bà ngang nhiên bị sát hại trong khi đơn giản chỉ là họ đang làm những công việc thường ngày của mình, những công việc họ đã cho là quan trọng và cấp bách, cho đến khi tất cả đứt gãy đột ngột. Bây giờ không còn gì quan trọng với họ nữa. Chẳng còn việc gì cấp bách cả.
Khuya hôm đó tôi quay cuồng gọi điện để thu xếp việc khám nghiệm đa tử thi ngày hôm sau. Tôi hy vọng giúp ích cho phía cảnh sát khi phục dựng tất cả những cái chết và nhờ đó, cùng sự trợ lực của nhân chứng, sẽ làm sáng tỏ động cơ của Ryan. Quy trình phục dựng luôn quan trọng, nó quan trọng với tất cả các bên liên quan, và nó quan trọng với thế giới bên ngoài. Làm người, chúng ta đều có nhu cầu được biết. Biết về những cái chết cụ thể nào đó. Biết về cái chết, nói chung.
Sáng hôm sau tôi thực hiện vài ca khám nghiệm tử thi như thông lệ: vài gã say, vài tên nghiện và vài ca trụy tim, tất cả tại Nhà xác Westminster. Trong khi các đồng nghiệp hỏi tôi chi tiết vụ Hungerford, phía cảnh sát đang trong quá trình chuyển những thi thể cuối cùng về nhà xác tại Bệnh viện Hoàng gia Berkshire ở Reading. Tôi đến nơi khoảng hai giờ chiều, được các nhân viên bệnh viện chào đón bằng những tách trà nóng – cách chúng tôi vẫn làm để “cảm thụ” thời gian. Ấm trà ủ vẫn được coi là một phần của quy trình cần thiết trong nhà xác, vừa là quyền lợi vừa là nghĩa vụ trước khi tiến hành khám nghiệm tử thi.
Cánh cửa bật tung, Pam Derby ùa vào như cơn lốc. Pam tuy là cấp dưới của chúng tôi nhưng lại là một thư ký rất quan trọng.
“Được rồi!” Cô ấy nói.
Luôn toát ra thần thái chỉ huy, giờ Pam còn trông rất tinh nhuệ. Hai trợ lý nhà xác vật lộn với cái máy tính đằng sau Pam, trông có vẻ không mấy vui.
“Cắm điện ở đâu nhỉ?”
Đó không phải câu hỏi mà là nhu cầu cần được biết. Máy tính văn phòng vẫn còn trong giai đoạn sơ khai vào năm 1987 và là những “em bé” to xác cồng kềnh. Thật ra thì, chắc những “em bé” này được nở ra từ trứng khủng long vì Pam đã phải kiệu chúng từ Bệnh viện Guys xuống bằng xe tải.
Cô ấy thấy tôi đang đeo tạp dề xanh lá và ủng cao su trắng, vừa bắt tay vào khám nghiệm bên ngoài và chuẩn bị cho quá trình chụp X-quang. Tôi đã sẵn sàng.
“Không, không, không, anh không thể bắt đầu cho tới khi máy tính khởi động xong, sẽ mất ít nhất mười phút và anh đi quá nhanh trước tôi rồi đấy. Pha giùm tách trà đi.” Cô ấy ra lệnh. Iain West hẳn đã tự huyễn hoặc khi tin rằng ông ấy là trưởng khoa.
Trong khi máy tính và ấm nước khò khè cùng lúc, Pam ngồi xuống cạnh bàn phím.
“Tất cả đống này chả có nghĩa lý gì mấy, bọn họ đều bị bắn, ai cũng thấy rõ điều đó.” Cô ấy nói nhanh. Pam đã quá quen thuộc với những mớ hỗn độn mất kiểm soát và cảm xúc chất chồng cảm xúc từ các vụ giết người thực thụ. Thế nên để thư giãn, Pam và đồng nghiệp thường đọc tiểu thuyết trinh thám có nội dung logic, tên sát nhân để lại dấu vết rõ rành rành và sau cùng mọi mẩu chứng cứ sẽ ngoan ngoãn hiện thành bức tranh hoàn chỉnh. Tất cả những thứ đó đều quá xa lạ với các phiên bản khác nhau của sự thật, những chứng cứ thực tế và sự diễn dịch đối chọi nhau chan chát, thế giới hỗn loạn của quá trình điều tra thật sự.
Cô ấy đúng, chả còn bí ẩn nào ở đây. Nhưng mỗi ca là một người anh em, một đứa bé, một người yêu. Mỗi ca là một điều đặc biệt với gia đình và những người bạn, là một câu đố độc nhất vô nhị mà tôi phải giải. Sáu cái bàn kê đến tận cuối phòng, bên trên toàn những thi thể, một cái bàn trống ở giữa dùng để đóng gói, ghi chép thông tin từ hàng trăm tang vật chúng tôi thu thập được.
Thi thể đầu tiên là Michael Ryan. Chắc người nhà các nạn nhân chẳng đời nào muốn thân nhân mình phải vào chung nhà xác cùng hắn chứ đừng nói đến ở chung phòng khám nghiệm tử thi. Mọi người ai cũng muốn cái xác của hắn xéo đi chỗ khác. Giới phóng viên vẫn đưa tin hàm ý tự mãn thiển cận rằng hắn đã bị Lực lượng Không quân đặc biệt hạ gục, bất chấp thông cáo báo chí từ cảnh sát sau khi tôi đến hiện trường rằng hắn tự sát. Giờ chúng tôi cần tuyên bố lần nữa rằng kết quả giám định tử thi cũng xác nhận hắn tự sát.
Một cuộc khám nghiệm tử thi, hay giám định tử thi được thực hiện trong hai trường hợp. Trường hợp thứ nhất là sau một cái chết tự nhiên, thường trong bệnh viện, bất kể nguyên nhân tử vong đã được biết hay chưa, để xác nhận chẩn đoán y khoa dành cho bệnh nhân, cũng là để xem xét hiệu quả việc điều trị. Thân nhân trực hệ của người vừa qua đời sẽ được hỏi ý kiến bằng văn bản về việc khám nghiệm tử thi và hoàn toàn có quyền từ chối. May mắn thay, rất nhiều người đồng ý. Quyết định này giúp ích cho rất nhiều bệnh nhân khác trong việc điều trị vì nhân viên y tế sẽ có thêm cơ hội học hỏi, nâng cao kiến thức. Đồng ý khám nghiệm tử thi theo tôi là một hành động vô cùng nhân đạo.
Trường hợp thứ hai khi nguyên nhân tử vong không được biết rõ hoặc có xác suất bất thường. Trong trường hợp này, ca tử vong được báo cáo với nhân viên điều tra những vụ tử vong bất thường. Các trường hợp đáng ngờ, bất thường, có tính chất phạm tội hoặc những ca tử vong không rõ nguyên nhân sẽ phải trải qua giám định tử thi và cả giám định pháp y. Đây là quy trình giám định vô cùng kỹ lưỡng cả bên ngoài lẫn bên trong thi thể. Cuối cùng, các thông tin sẽ được ghi chép trong báo cáo khám nghiệm tử thi.
Báo cáo phải bao gồm nhân thân chính thức của người quá cố, chỉ vấn đề này thôi đã là một quá trình dài, phức tạp, đôi khi chẳng bao giờ có hồi kết. Báo cáo cũng giải thích vì sao cảnh sát hoặc nhân viên điều tra yêu cầu thực hiện khám nghiệm tử thi. Nó liệt kê những người có mặt trong quá trình này và chi tiết về mọi đợt kiểm tra trong phòng thí nghiệm sau đó.
Phần lớn nội dung của báo cáo miêu tả chính xác các kết quả mà chuyên viên pháp y phát hiện. Chúng tôi luôn đưa ra vài cách diễn giải cho những kết quả đó, sau cùng kết luận nguyên nhân tử vong. Nếu không chắc về nguyên nhân tử vong, chúng tôi sẽ nói rõ, nhưng là sau khi đã thảo luận về tất cả các khả năng có thể xảy ra.
Bao năm dùi mài với các loại thấu kính phóng đại và hiển vi, phần quan trọng nhất của công việc khám nghiệm tử thi lại là nhìn chăm chú thi thể trước mắt. Quá trình giám định bên ngoài này bao gồm đo và ghi chép kích thước thi thể, vị trí, hình dạng của tất cả các vết trầy xước, vết bầm cũng như vết đạn bắn hoặc dao đâm. Tất cả các công việc này nhìn có vẻ đơn giản hơn phân tích nội khoa nhưng lại tối quan trọng trong việc phục dựng một vụ giết người. Quá dễ để coi những giám định bên ngoài như một bước không quá quan trọng và lướt qua nó, để rồi rất lâu sau này, khi các thi thể đã được hỏa táng, có thể chúng ta sẽ hối hận vì những lời ghi chép liến thoắng ấy.
Michael Ryan là một tên giết người hàng loạt. Hắn sát hại mười sáu người và làm bị thương cũng chừng ấy người. Sự nghiệp của tôi cho đến thời điểm đó chỉ tập trung vào nạn nhân của các vụ tai nạn, tội phạm hoặc đơn giản là gặp vận xui. Tôi hiếm khi nhìn thấy kẻ thủ ác và chắc chắn chưa bao giờ gặp một kẻ đã gây ra từng ấy tang thương, tổn hại. Liệu tôi có thể, hoặc liệu tôi có nên đối xử với Ryan cùng sự tôn trọng như với các nạn nhân của hắn?
Tôi biết tôi cần làm vậy. Cảm xúc không có chỗ trong những căn phòng khám nghiệm tử thi. Tôi đoán một trong những kỹ năng quan trọng nhất tôi từng học là không cảm thấy lợm giọng trong công việc nếu xét theo các chuẩn mực đạo đức, điều người khác không những cho rằng xác đáng mà còn phải có. Thế nên, mặc kệ những gì tôi cảm thấy về người thanh niên này và hành động của hắn, tôi ném chúng ra khỏi đầu, ra khỏi trái tim mình.
Tôi biết việc khám nghiệm cho Ryan đòi hỏi một nỗ lực tương đương, thậm chí nhiều hơn các trường hợp khác. Sau cuộc giám định sát sao và thuyết phục, tôi mới có thể cung cấp cho chuyên viên điều tra những thông tin cần thiết để họ tự tin đưa ra các phán quyết sau cuộc điều tra chính thức, để dập tắt mọi thách thức tiềm ẩn trong tương lai hoặc những thuyết âm mưu khó tránh khỏi.
Khó mà tin nổi người thanh niên mảnh khảnh nằm lõa thể trên bàn giám định lại là kẻ vừa thực hiện vụ tàn sát hàng loạt. Tất cả mọi người trong phòng - cảnh sát, nhân viên nhà xác, kể cả Pam chăm chú nhìn hắn, cũng không thể hiểu nổi. Trông hắn yếu thế như bất cứ nạn nhân nào khác, như bất cứ nạn nhân nào khác của chính hắn.
Tôi tiến hành công việc của mình: kiểm tra toàn bộ thi thể, đặc biệt chỗ đầu vào, đầu ra của viên đạn trên đầu hắn. Sau đó tôi mổ mở thi thể hắn ra để khám nghiệm bên trong, lấy mẫu cho bên nghiên cứu chất độc. Cuối cùng tôi lần theo đường đạn xuyên qua não hắn.
Lúc tôi làm việc, căn phòng rơi vào khoảng thinh không tuyệt đối. Không tiếng gọi. Không tiếng lách cách. Không tiếng sập cửa. Không cả tiếng khò khè của ấm nước trà. Tĩnh lặng. Thậm chí nhiệt độ phòng có vẻ cũng xuống thấp đột ngột. Sau khi tôi xong việc, hắn được chuyển đi. Không ai muốn ở gần hắn, một chàng trai trẻ lập dị sống cuộc đời lặng lẽ cạnh người mẹ của mình, mang theo nỗi ám ảnh về vũ khí và nghĩ rằng Chúa là đấng thấu suốt mọi sự.
Giờ đây tôi tiếp tục với các nạn nhân của Ryan, hiểu rằng đó sẽ là một ngày dài, khó nhọc và đầy căng thẳng. Các cánh cửa tủ lạnh đóng mở sầm sập khi chúng tôi hoàn tất một tử thi và chuyển sang ca tiếp theo. Ngoài tiếng đóng mở cửa và tiếng tôi ra lệnh cho Pam, tất cả vẫn trong vòng thinh lặng. Tôi được thực tập sinh giám định Jeanette Macfarlane hỗ trợ. Pam gõ bàn phím theo chỉ đạo của tôi, cùng một loạt nhiếp ảnh gia, cảnh sát đi theo tôi từ bàn này sang bàn khác, người dày dạn kinh nghiệm thì ghi ghi chép chép, những kẻ khác ghi chú lại các tang vật.
Sau lưng tôi, nhân viên nhà xác đang làm công việc của mình, vệ sinh các thi thể rồi khâu lại, chuẩn bị cho gia đình nạn nhân được gặp mặt lần cuối.
Các ca tử vong đều minh bạch, tất cả đều do súng bắn. Không nạn nhân nào nhìn thấy Ryan nổi cơn thịnh nộ với vũ khí quanh mình rồi ngã ra chết vì trụy tim. Tuy nhiên công việc của tôi vẫn là tìm bệnh nền có thể gây ra hoặc đẩy nhanh cái chết. Một lần nữa tôi phải ghi chép cẩn thận từng vết thương, miêu tả chúng, phân tích chúng, lần theo đường của hết viên đạn này tới viên đạn khác. Tôi đi vòng quanh mỗi thi thể, hướng dẫn các nhiếp ảnh gia, đo các vết thương, ghi chú lại những bất thường, lẩm bẩm như tế lễ cho Pam viết. Dần dần một bức tranh về cái ngày điên loạn của Ryan hiện ra.
Thông thường, các nạn nhân bị sát hại bằng một viên đạn được bắn ra từ khoảng cách xa. Nếu Ryan đến gần nạn nhân, hình như hắn có thêm ham muốn để bắn hơn.
Khi mẹ Ryan, một cấp dưỡng trong trường học hay tin, bà trở về nhà để ngăn hắn lại. Một người bạn chở bà tới Southside, bà đi bộ dọc con đường dẫn về nhà họ, bước qua những cái xác và những người bị thương, đến gần con trai mình, không hề khiếp sợ.
Bà nói: “Dừng lại, Michael!”
Hắn quay lại nhìn bà, bắn vào chân bà bằng khẩu súng trường bán tự động khiến bà ngã sấp xuống. Theo tôi nghĩ, ban đầu hắn chỉ định làm bà bị thương. Sau đó hắn tới bên bà, đứng cạnh người bà, bắn hai lần vào lưng để giết chết bà.
Hai phát bắn sau là vết cháy đặc trưng quanh vết thương khi một loại vũ khí được khai nòng ở cự ly gần, có lẽ khoảng 15cm. Chắc đơn thuần chỉ là hắn không thể nhìn thẳng vào bà khi giết chết bà. Cho tới khi mẹ Ryan đến, hắn chỉ quanh quẩn một khu vực nhỏ quanh nhà, cá nhân tôi hình thành một lý luận riêng rằng cái chết của mẹ đã phóng thích khiến hắn cuồng sát toàn thị trấn. Tôi nghĩ điều này đã thả tự do cho hắn cùng một sức mạnh bất thường và lạ kỳ, sức mạnh mà vũ khí mang lại cho hắn trước những nạn nhân không tấc sắt trong tay.
Những ngày sau đó, tôi tiếp tục công việc kỳ quặc của mình, di chuyển chậm rãi từ thi thể này sang thi thể khác. Cái chết đến với các nạn nhân thật đột ngột, một kết thúc hung ác cho những cuộc đời yên bình và có lẽ, quá yên bình. Tất cả mọi người có mặt ở nhà xác đều xúc động mạnh trước điều này, nhưng chúng tôi không thể để mình đầu hàng cảm giác run sợ, hay thậm chí không được để mình buồn bã. Những cơn sốc không có chỗ trong ngành của chúng tôi. Chúng tôi phải tìm ra sự thật bằng suy xét độc lập đến lãnh đạm. Để phục vụ cộng đồng, đôi khi chúng tôi phải tạm gác lại những khía cạnh bản tính con người. Tôi tin rằng chính những góc khuất bị quên lãng đó đã tìm đường trở về trong tôi, khi tôi bay ngang Hungerford gần ba mươi năm sau.
Thật sự tôi đã mất ngần ấy thời gian chỉ để thừa nhận rằng tôi bị tác động mạnh mẽ như thế nào bởi vụ cuồng sát. Tôi đã không thừa nhận bất cứ cơn sốc hay nỗi buồn nào của mình dưới bất cứ hình thức nào. Các đồng nghiệp nam của tôi, dù là những người đàn ông quyền lực trong ngành hay ít nhất cũng mong muốn được trở thành như vậy, đều là hình mẫu cho tôi noi theo, và họ sẽ không bao giờ biểu lộ cảm xúc, thậm chí còn chẳng bao giờ cho phép mình nghĩ tới chúng. Không, để theo đuổi ngành này, tôi buộc phải nhớ tới sự chính trực mà Giáo sư Nghiên cứu pháp y Keith Simpson đã viết và truyền cảm hứng cho tôi theo đuổi hoài bão. Ông ấy có bao giờ viết về những nỗi sợ và cơn sốc không? Không bao giờ.
Khi Iain trở về sau kỳ nghỉ, ông ấy không hỏi tôi bất cứ điều gì về Hungerford, cũng chẳng cho tôi lời khuyên hay đề cập gì đến sự kiện đó. Chắc chắn ông ấy giận tím ruột vì tôi đã lãnh một ca “khủng” đến thế khi ông ấy vắng mặt, dù việc thế chỗ ông ấy trong kỳ nghỉ là nhiệm vụ của tôi. Liệu tôi có thể cố tìm cách liên lạc và gọi ông ấy về tiếp nhận vụ án? Có thể, và có thể ông ấy sẽ trở về. Chúng tôi đều biết trong sự nghiệp của mình, ông ấy đã phụ trách rất nhiều vụ đánh bom của IRA (*) và đạn đạo là chuyên môn của Iain.
Sự giận dữ dường như đóng băng gương mặt Iain, dần dần các đồng nghiệp “xì” cho tôi biết Iain nghĩ một trong những điểm ngu dốt nhất của vụ án chính nó xảy ra khi Iain... đang trong kỳ nghỉ. Chúng tôi còn nghịch ngợm thêm vào rằng, nếu điều đó vẫn chưa đủ độ ngu dốt, hẳn Iain đã lén nghĩ rằng Ryan là thằng ngu khi tự sát, cướp mất cơ hội xuất hiện tuyệt hảo trước tòa của Bác sĩ Pháp y Iain West nổi tiếng.
Suốt một thời gian dài, Hungerford án ngữ giữa chúng tôi, nhưng vị trí của tôi tại Bệnh viện Guy’s và có lẽ trên toàn nước Anh đã thay đổi sau vụ án. Tôi không còn là đứa em trai ngớ ngẩn, kẻ hâm mộ thầm lặng của Iain. Tôi đã trở thành một chuyên gia pháp y đáng chú ý, và điều đó xứng đáng.