Ngày 18 tháng 9 năm 2001, khủng bố sinh học đã xảy ra tại Mỹ khi một lá thư nặc danh có chứa vi khuẩn Bacillus anthracist 15 được phát tán khiến 17 người nhiễm bệnh và 5 người thiệt mạng. Cuộc tấn công được chia thành hai đợt, dấu bưu điện trên những lá thư đầu tiên được ghi nhận vào ngày 18 tháng 9 năm 2001, tròn một tuần sau sự kiện 11 tháng 9 16 . Năm bức thư được gửi đến đài Thông tin ABC News, CBS News, NBC News, New York Post 17 tại New York và văn phòng National Enquirers trực thuộc công ty American Media Corporation ở Boca Raton, Florida.
Ba tuần sau, những lá thư khủng bố đợt hai được gửi đi từ Trenton, đóng dấu bưu điện ngày 9 tháng 10. Đối tượng nhận thư là hai thượng nghị sĩ của đảng Dân chủ Patrick Leahy của Nam Dakota và Tom Daschler của Vermont.
Lá thư gửi đến thượng nghị sĩ Leahy đã xảy ra nhầm lẫn và lạc đến Cục bưu chính Virginia, một nhân viên bưu điện đã mở thư và hít phải mầm bệnh than.
Sau khi kiểm tra, các nhà nghiên cứu và chuyên gia sinh học đã phát hiện mầm bệnh của đợt thư thứ hai nguy hiểm gấp nhiều lần đợt thứ nhất do được tạo thành từ bột khô gồm các bào tử. Kết cấu này được cho là có tính sát thương ở mức tương đương với vũ khí tinh luyện 18 .
Vụ tấn công sinh học này không chỉ thu hút sự chú ý của FBI mà còn khiến toàn dư luận hoang mang, bệnh than trở thành chủ đề nóng trên khắp nước Mỹ. Trong giai đoạn đầu nhiễm bệnh, các triệu chứng của bệnh nhân tương tự như cúm, vi khuẩn có tốc độ sinh sôi nhanh chóng, từ hàng ngàn có thể lên tới hàng nghìn tỷ trong vài ngày. Mầm bệnh gây tổn thương phổi và não khiến người mắc bệnh chịu nhiều đau đớn trước khi qua đời.
Trước tình hình cấp bách là đảm bảo an toàn cho người dân, FBI lập tức bắt tay vào điều tra vụ việc và hợp tác với những chuyên gia về chữ viết, các nhà tâm lý học để phác thảo chân dung tội phạm. Tổ điều tra đồng ý rằng tất cả thư khủng bố đều được viết bởi cùng một người. Các chữ cái trên bìa thư đều được viết in hoa, chữ cái đầu câu và chữ cái đầu của một số đại từ trong thư cũng được viết rõ ràng, to đậm hơn các chữ khác. Chuyên gia của FBI cho rằng, tác giả bức thư không quen viết chữ in thường. Ngoài ra, tên và địa chỉ trên phong bì được viết in nghiêng từ trái sang phải.
Phần ngày tháng, người viết không dùng cách viết “9/11/01” quen thuộc mà ghi là “09-11-01”, số 1 được viết rất ngay ngắn, trang trọng. Ngoài ra, từ “không thể” trong thư cũng rất đặc biệt, dường như được người viết cố tình tách ra viết riêng.
Các chuyên gia tâm lý hợp lực phân tích và đưa ra phác họa tội phạm như sau: Kẻ chủ mưu có khả năng cao là nam giới, có công ăn việc làm đầy đủ nhưng không giỏi giao tiếp, hắn có thể làm việc trong phòng thí nghiệm, kinh nghiệm nghiên cứu dày dạn hoặc có hứng thú nhất định với khoa học. Từ cách hành động thấy được hắn làm việc có tổ chức, là người có tư duy logic tốt.
Kẻ khủng bố lựa chọn đối tượng tấn công vô cùng kỹ càng. Hắn nhắm vào các đài truyền hình và văn phòng thượng nghị sĩ, vốn là những nơi nhận được nhiều sự quan tâm và có lượng lớn người ra vào. Điều này cho thấy đây là cuộc tấn công có mục đích và trên danh nghĩa cá nhân, đây là những nơi có ý nghĩa với kẻ phạm tội, được cho là tư thù cá nhân.
Hung thủ không giỏi giao tiếp và cũng thiếu hụt kỹ năng xã hội nên thích ở một mình. Hắn chỉ tham gia vào các hoạt động tập thể nếu đạt được lợi ích riêng. Mức độ nghiêm trọng của vụ việc cho thấy lòng thù hận của hắn không phải ngày một ngày hai mà đã được tích tụ rất lâu, không sớm thì muộn cũng sẽ bùng phát. Thậm chí, những sự trả thù tương tự có thể đã từng xảy ra trước đó.
Sự khác biệt giữa các bức thư trong hai lần tấn công cho thấy kẻ chủ mưu không mảy may quan tâm đến sự kiện 11 tháng 9, mặc dù về mặt lý thuyết, hắn có thể lợi dụng thời điểm này để thực hiện tâm nguyện. Sau khi viết thư, kẻ phạm tội có xu hướng hành xử kỳ quặc, trở nên bí mật, thần bí hơn. Trong thư, hắn khuyên người nhận sử dụng thuốc kháng sinh ngay sau khi nhận được bưu kiện, điều này cho thấy mục đích thực sự của hung thủ không phải là giết người. Đồng thời, bản thân hắn cũng đã và đang dùng kháng sinh.
Những hậu quả đầu tiên của hành vi phạm tội như nạn nhân thiệt mạng, truyền thông đưa tin... sẽ gây ra những thay đổi lớn trong lối cư xử của hung thủ. Hắn có thể thay đổi ngoại hình, tâm trạng thất thường và đảo lộn thói quen sinh hoạt.
Nhà phân tích của chuyên gia và sự nỗ lực, bền bỉ tìm kiếm của FBI, năm 2008, nhà sinh học Bruce Edwards Ivins trở thành nghi phạm số một của vụ án. Ivins từng làm việc tại phòng thí nghiệm Biodefense thuộc sở hữu của chính phủ tại Fort Frederick, Maryland.
Tới tận lúc này, FBI mới nhận ra một manh mối quan trọng bị bỏ lỡ trước đó. Lá thư chứa mầm bệnh đầu tiên được bỏ vào một hộp thư bên vệ đường ở Trenton, New Jersey trước khi thực hiện hành trình đi tới mọi miền đất nước. Vừa hay, hộp thư này nằm ngay dưới chân văn phòng của hội nữ sinh Kappa Kappa Gamma trường Đại học Bắc Carolina, Chapel Hill, đây được cho là mục tiêu trả thù chính của nhà khoa học.
Khi còn theo học tại ngôi trường này, Ivins đã tham gia một sự kiện của hội nữ sinh và đem lòng mến mộ cô gái tên Nancy Haywood. Ông đã lấy hết can đảm để ngỏ lời với người trong lòng nhưng bị Haywood từ chối phũ phàng vì cảm thấy Ivins quá “dở người”.
Ivins vô cùng tức giận vì bị hạ nhục, ông cho rằng tất cả đều do những người bạn trong hội nữ sinh của Haywood xúi giục. Một buổi tối nọ, Ivins đã lẻn vào khu nhà của hội nữ sinh và sao chép lại thông tin hồ sơ của các cô gái.
Về sau, nhà khoa học điên tình đã tấn công các thành viên của hội nữ sinh dựa trên những dữ liệu này để phá hoại quan hệ giữa các nạn nhân. Ivins từng giả danh Haywood và đăng một lá thư lên báo. Nội dung của bức thư có đề cập đến nghi lễ chào đón thành viên mới bằng những trò chơi khăm của Kappa Kappa Carnrna và bày tỏ sự bất bình với truyền thống này.
lvins đã gửi một bản sao của bức thư cho Irelle Steven, người từng có con trai tử mạng vì trở thành nạn nhân của trò đùa quá khích trong lễ chào mừng của hội sinh viên. Stevens cũng là thành viên của Kappa Kappa Gamma và Ivins muốn có thừa nhận ráng những trò chơi của họ mang tính bạo hành và nguy hiểm. Sau đó, nhà khoa học còn viết thư cho Stevens bằng tên thật để xúc phạm Haywood và yêu cầu cô tiết lộ những lời miệt thị mà hội nữ sinh đã đàm tiếu sau lưng ông ta.
Các nhà tâm lý học cho biết, tính bạo lực của Ivins có thể là di truyền từ mẹ đẻ. Bố và mẹ của Ivins có tính cách rất khác biệt, người bố rất mực hiền lành, không biết gây sự là gì còn người mẹ thì nóng nảy và dễ mất bình tĩnh, hay động tay động chân với người nhà.
Gia đình biến động khiến tâm lý Ivins cũng trở nên méo mó. Khi còn nhỏ, Ivins thường treo cổ gấu bông và các món đồ chơi khác bằng dây thừng. Học cấp hai, cậu bé tự chế tạo súng đạn và đem đến khoe bạn bè cùng lớp khiến họ hoảng sợ, xa lánh Ivins.
Sau khi tốt nghiệp đại học, Ivins được mời làm nghiên cứu sinh tại một phòng thí nghiệm. Nhưng chẳng bao lâu sau, tính khí thất thường của hắn khiến các nghiên cứu sinh khác trở nên dè chừng hoảng sợ. Một lần nọ, Ivins đã chặn đường một nữ nghiên cứu sinh tên Lori Babcock, người từng tham gia Kappa Kappa Gamma, để bắt cô tường thuật lại chi tiết về hoạt động của hội.
Kể cả sau khi đã kết hôn, Ivins vẫn nhớ nhung Nancy Haywood. Thời điểm đó, Haywood đã có chồng và đang theo học tiến sĩ về vi sinh vật học tại Đại học Bắc Carolina ở Chapel Hill.
Trong quá trình học tập, Haywood từng bị chọc ghẹo, có người đã lấy trộm dữ liệu nghiên cứu và sổ ghi chép của cô khiến nữ tiến sĩ rất lo lắng. Sau khi báo cảnh sát, Haywood nhận được thư nặc danh cho biết tài sản của cô nằm trong một hộp thư bất kỳ trên phố. Quả thật, cảnh sát đã tìm thấy đồ đạc của nữ tiến sĩ tại vị trí như chỉ dẫn.
Nhiều năm sau, Ivins thừa nhận mình chính là người đã đánh cắp ghi chép của Haywood khi bị FBI bắt giữ. Ông ta cũng chia sẻ với các nhà tâm lý học cảm nhận của mình về Haywood. Sự khước từ của Haywood khiến Ivins liên tưởng đến người mẹ bạo hành, hay chế giễu mình hồi nhỏ, sự đau khổ khiến nhà khoa học điên nảy sinh lòng thù hận và những suy nghĩ ác độc.
Về sau, Ivins được nhận vào làm việc ở phòng thí nghiệm sinh học quốc phòng liên bang mà không phải tham gia bất kỳ bài đánh giá tâm lý nào. Công việc chính của ông là nuôi cấy và làm sạch vi khuẩn bệnh than, đồng thời thử nghiệm vắc-xin quân sự.
Bề ngoài, Ivins là một nhà khoa học thành đạt, có cuộc sống bình thường với vợ và con cái. Nhưng trên thực tế, ông ta thường xuyên phải gặp bác sĩ tâm lý và uống thuốc chống trầm cảm. Bác sĩ tâm lý của Ivins từng mô tả ông là “một bệnh nhân cực kỳ đáng sợ”, thậm chí nhà khoa học điên còn tâm sự rằng ông ta muốn đầu độc trợ lý cũ của mình.
Quân đội hoàn toàn không hay biết về tình trạng tinh thần của Ivins. Sau vụ khủng bố bệnh than, FBI mất nhiều năm điều tra về Steven Hartfield, một nhà quân sự học từng xuất bản nghiên cứu về bệnh than. Trong thời gian đó, Ivins cũng bị FBI tra hỏi nhưng đã khai gian và thành công đánh lạc hướng sự nghi ngờ của cảnh sát.
Năm năm sau, Steven Hartfield mới thoát khỏi diện bị tình nghi và Ivins trở thành nghi can chính của vụ việc. Ông ta chính là người phụ trách bảo quản vi khuẩn bệnh than, có liên quan trực tiếp tới hành vi khủng bố. Biết tin cảnh sát đang chuẩn bị truy tố mình, Bruce Edwards Ivins đã tự sát bằng cách uống một lượng lớn Paracetamol 19 tại nhà vào ngày 27 tháng 7 năm 2008.
CHIA SẺ CỦA CHUYÊN GIA TÂM LÝ TỘI PHẠM
Khi phân tích chữ viết tay, các chuyên gia sẽ bắt đầu từ hình dạng chữ cái. Ví dụ, cần xem chữ cái có hình vuông hay tròn, bẹt hay thon gọn...
Thông thường, chữ viết tay vuông vức cho thấy người viết có tính tự chủ cao, đồng thời cũng rất thông minh nhưng khá cứng nhắc, không có khiếu hài hước. Nét chữ mảnh, thanh thoát thuộc về người tính cách hay biến đổi, khó đi vào nề nếp. Nhiều thư bút gia cũng bó tay, không thể phán đoán chính xác về chủ nhân của chữ viết dạng mảnh.
Người có chữ viết tay tròn trịa, hơi bẹt là người coi trọng sự riêng tư, không muốn chia sẻ các vấn đề cá nhân với người khác. Một số chữ cái có tính đại diện cao là “m” và “n”, nếu khi viết, hai chữ cái này có độ giãn cách lớn giữa các nét thẳng, phần đầu bèn bẹt thì chứng tỏ người viết có thước đo đạo đức kém, miệng lưỡi xảo trá.
Ngoài ra, độ đậm nhạt của nét chữ cũng nói lên trạng thái tâm lý. Nếu nét chữ đậm, đi mực dày thì người viết khá bi quan, ngược lại nét chữ nhạt, không rõ ràng thể hiện người viết thiếu sức sống, thờ ơ với mọi chuyện.