Giáo sư Từ Hoằng Cầm, người phụ trách môn Piano chính cho chuyên ngành biểu diễn piano khóa này, là một điển hình của phái thiên tài du học trở về.

Bà đỗ vào trường Trung cấp trực thuộc Học viện Âm nhạc Thượng Hải năm 11 tuổi và tốt nghiệp Học viện năm 19 tuổi. Trong thời gian tại Thượng Hải, bà lần lượt theo học các bậc thầy như Khang Dũng Phi, Trương Thanh, Tiêu Danh Đạt, Ngô Nhạc Ý.

Năm 1989, bà theo học lớp nghiên cứu sinh tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Karlsruhe, Đức, sau đó vào lớp bậc thầy, theo học Giáo sư W. Genuit, chuyên sâu về độc tấu piano và nhạc thính phòng.

Năm 1996, với thành tích đạt điểm cao nhất trong cả sáu buổi hòa nhạc tốt nghiệp, bà nhận bằng nghệ sĩ chuyên ngành độc tấu piano và bằng đào tạo nghệ sĩ chuyên ngành nhạc thính phòng piano tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Karlsruhe.

Trong thời gian học tập tại Đức, bà còn nhận được sự chỉ dạy từ nhiều bậc thầy như D. Joffe, D. Bashkirow, A. Braginsky, v.v.

Từ năm 1998, Giáo sư Từ Hoằng Cầm lần lượt giảng dạy tại năm trường âm nhạc và học viện âm nhạc ở Đức, ví dụ như Học viện Âm nhạc Baden và Trường Âm nhạc Brighton. Từ tháng 3 năm 2007 đến nay, bà được Học viện Âm nhạc Thượng Hải mời về làm giáo sư khoa Piano, đảm nhiệm công tác giảng dạy môn piano chính cho hệ đại học.

Một giáo viên cấp bậc đại sư với vô số giải thưởng như vậy tất nhiên là vô cùng quý giá. Ở Hoa Hạ, ngoài Thượng Hải ra thì chỉ có Học viện Âm nhạc Trung ương mới tìm được những giáo sư có tư lịch "khủng" nhường này. Thế nhưng, dù sao đây cũng là lớp học lớn với hơn ba mươi người, không thể thường xuyên hướng dẫn một kèm một, nên việc có học được gì hay không, cuối cùng vẫn phải dựa vào bản thân.

Năm nay bốn mươi tuổi, thời gian dường như không để lại quá nhiều dấu vết trên gương mặt Từ Hoằng Cầm. Bà trông chỉ ngoài ba mươi, là hình mẫu một thiếu phụ vô cùng tinh tế và thanh tao.

Bà mặc bộ đồ Chanel, đứng trên bục giảng nói: "Thế nào là nghệ sĩ piano? Là người đã xuất bản đĩa nhạc, hay là người giành chiến thắng trong các cuộc thi thì mới là nghệ sĩ?"

Không ai giơ tay trả lời câu hỏi của bà. Ngô Địch nghe câu này lại bị "đâm một dao", cúi đầu mặt hơi đỏ lên. Tuy nhiên, thực ra cũng chẳng có mấy ai chú ý đến cậu ta. Những thiên chi kiêu tử có thể đỗ vào Học viện Âm nhạc Thượng Hải, ai mà không có chút kiêu ngạo?

Từ Hoằng Cầm chống hai tay lên bục giảng, tiếp tục nói: "Nghệ sĩ biểu diễn không phải là tên gọi của một nghề nghiệp, nó là một danh xưng. Đó là cách người thưởng thức âm nhạc gọi một người biểu diễn xuất sắc mà họ yêu thích hoặc công nhận. Điều tôi luôn nói với học sinh của mình chính là: Nếu có một người thưởng thức âm nhạc của bạn, điều đó chứng tỏ cách bạn diễn giải và truyền tải âm nhạc đã chạm đến người đó, đã giành được sự yêu mến và khen ngợi của họ. Lúc này, bạn đã trở thành nghệ sĩ trong lòng người đó rồi. Sự khác biệt giữa bạn và những nghệ sĩ piano thành danh chỉ nằm ở chỗ họ là nghệ sĩ trong lòng nhiều người hơn mà thôi."

"Đối với chúng ta mà nói, chỉ cần không ngừng nỗ lực, để nhiều người hiểu được vẻ đẹp của nghệ thuật âm nhạc thông qua màn trình diễn của bạn, để nhiều người có thể thưởng thức bạn, thì bạn sẽ trở thành nghệ sĩ piano trong lòng ngày càng nhiều người! Còn về việc giành giải trong các cuộc thi, chỉ có thể nói rằng màn trình diễn của thí sinh đó đã nhận được sự công nhận của một vài chuyên gia uy tín. Ý nghĩa của nó là thông qua cơ chế tuyển chọn này, cung cấp cho những nhân tài xuất sắc con đường và cơ hội để mọi người biết đến họ nhanh hơn. Nhưng nếu họ không thể không ngừng nghỉ và bền bỉ truyền tải vẻ đẹp của âm nhạc đến với mọi người, thì giải thưởng cuộc thi đó đối với sự nghiệp nghệ thuật của họ cũng chỉ là sự ngẫu nhiên thoáng qua như hoa quỳnh mà thôi." Nói đến đây, Từ Hoằng Cầm bước xuống khỏi bục giảng, đi vào giữa các sinh viên.

"Tại sao hôm nay trước khi vào bài tôi lại nói với các em những điều này? Bởi vì khóa này có vài sinh viên có thể gọi là thiên tài. Bản thân tôi cũng từng được gọi là thiên tài, nên tôi biết những lời dạy dỗ nào là cần thiết nhất với các em. Tôi biết trong số các em có người thi cử đã đàn bản 'English Country-Tunes'. Sinh viên như vậy nếu gặp tôi làm giám khảo, tôi sẽ cho điểm không, dù sao thì điểm thấp nhất cũng bị loại mà, không quan trọng."

Trình Hiểu Vũ ban đầu còn đang cười thầm Ngô Địch, nhưng chẳng bao lâu sau, cậu đã bị vị giáo viên "cực phẩm" này "đâm một dao" theo cách đầy hoa mỹ ngay tại chỗ. Nhiều sinh viên quay đầu nhìn về phía nhân vật chính đang "vô địch thiên hạ" trong kỳ thi, muốn xem lớp trưởng – người vừa mới tranh cãi một trận với thiên tài Ngô Địch vào buổi sáng – lúc này có biểu cảm gì.

Từ Hoằng Cầm nhìn theo ánh mắt của các sinh viên, cũng biết ngay nam sinh bình thường ngồi ở góc cuối hàng ghế kia chính là người đã đàn bản "English Country-Tunes".

Trình Hiểu Vũ vốn đã được Trần Hạo Nhiên truyền thụ chân truyền, khuôn mặt "đơ" ra một cách vô cùng tự nhiên, như thể mọi người không phải đang nhìn mình vậy.

Từ Hoằng Cầm nhìn Trình Hiểu Vũ một cái rồi tiếp tục nói: "Còn những sinh viên không được gọi là thiên tài, các em cũng đừng tự ti. Trong việc học piano, thiên phú và điều kiện bẩm sinh chưa bao giờ là quan trọng nhất!"

"Ai có thể cho tôi biết trong việc học piano, điều gì là quan trọng nhất?" Từ Hoằng Cầm nhìn quanh hỏi.

Có người nói nhỏ: "Sự kiên trì và bền bỉ!"

"Nói rất đúng, kiên trì và bền bỉ là điều không thể thiếu. Còn đáp án nào khác không?"

Ngô Địch nói: "Sự kiểm soát."

"Kiểm soát là điều quan trọng nhất trong biểu diễn. Mà quá trình học piano chính là không ngừng củng cố việc dùng não bộ để kiểm soát hình tay, kiểm soát cường độ mạnh nhẹ, kiểm soát sắc thái tình cảm của âm nhạc, v.v."

Từ Hoằng Cầm lại chỉ vào Trình Hiểu Vũ đang vẻ mặt đờ đẫn: "Em nói thử xem, trong luyện tập piano, điều gì là quan trọng nhất?"

Trình Hiểu Vũ vừa định đứng dậy, Từ Hoằng Cầm liền nói: "Không cần đứng lên, cứ ngồi đó nói. Sau này tôi hỏi mọi người, các em không cần đứng lên, cứ tùy ý trả lời." Chịu ảnh hưởng từ giáo dục phương Tây lâu ngày, bà không có thói quen bắt sinh viên đứng lên trả lời câu hỏi.

Trình Hiểu Vũ vừa nhổm mông lên lại ngồi xuống, suy nghĩ một lát. Lúc này, trong lớp học im lặng, mọi ánh mắt đều đổ dồn về phía cậu. Cậu dùng một giọng nói du dương, tràn đầy cảm xúc, vừa suy nghĩ sắp xếp ngôn từ vừa chậm rãi nói: "Nói một cách đơn giản, mỗi lần đàn piano, tôi đều có thể nhìn thấy sự vĩnh hằng trong một câu nhạc. Nhìn thấy sự tồn tại kỳ lạ của thế giới này, tinh tế, thuần khiết, có quỹ đạo xoay chuyển riêng, an nhiên không thèm khát việc hủy diệt chúng ta (lời Rilke), khiến người ta phải rơi lệ."

"Nhạc trưởng Bychkov chỉ huy dàn nhạc Cologne biểu diễn bản số 5 của Shostakovich. Lúc mới nghe, cuộc sống của tôi gặp chút trắc trở. Khi nghe ba chương đầu, cảm thấy nó rất mô-típ hoặc có thể nói là hình tượng bi kịch điển hình, không thể chạm đến tôi ở tầng sâu hơn. Nhưng khi nốt nhạc đầu tiên của chương cuối vang lên, tôi đã rơi lệ. Tôi không biết tại sao nhiều người vẫn cho rằng chủ đề của bản số 5 là cách mạng. Những gì tôi nghe được ở chương cuối chỉ là một đoạn độc thoại, đoạn độc thoại của một kẻ bị cuộc sống đánh gục nhưng vẫn phải gượng cười, hay nói đúng hơn là một gã hề."

"Vui vẻ ư? Có người cầm gậy quất vào bạn và nói: Nhiệm vụ của mày là vui vẻ, mày bắt buộc phải vui vẻ. Rồi chính bạn vừa chịu đòn vừa lẩm bẩm: Nhiệm vụ của mình là vui vẻ, là vui vẻ..."

"Một luận điểm cốt lõi trong 'Sự ra đời của bi kịch' của Nietzsche chính là: Nghệ thuật làm cho bản chất bi kịch vốn ẩn giấu của thế giới trở nên rõ ràng."

"Và lượng thông tin khổng lồ chứa đựng trong nhạc cổ điển khiến mỗi người chơi đều có thể cảm nhận trực quan. Mỗi lần lắng nghe hoặc chơi đều mang lại cho tôi những cảm nhận khác biệt."

"Bản số 4 của Brahms, số 6 của Tchaikovsky, số 10 của Mahler... biểu diễn thứ nhạc cổ điển như vậy – không, chúng nên được gọi là cổ vật mới đúng – biết bao chương nhạc vĩ đại hùng tráng và diễm lệ đang ở ngay trước mắt, ngay trên tay bạn, chỉ cần ngồi bên đàn là có thể chơi ngay."

"Muốn tiếp cận sự vĩ đại của nàng Mona Lisa, bạn phải mua vé máy bay đến Pháp. Còn muốn trải nghiệm sự vĩ đại của Beethoven, bạn chỉ cần mở nắp đàn, đạp bàn đạp và bắt đầu chơi bản 'Giao hưởng cung Đô thứ' (Định mệnh) là được."

"Biểu diễn piano thực sự có thể khơi gợi sự cộng hưởng sâu thẳm nhất trong tâm hồn con người."

"Thứ tình cảm và sự thôi thúc này chính là động lực nâng đỡ tôi đi tiếp trên con đường biểu diễn piano. Tôi nghĩ điều quan trọng nhất trong việc học piano chính là tình yêu đối với âm nhạc!"

Trình Hiểu Vũ nói xong, tiếng vỗ tay trong lớp vang lên như sấm dậy. Đoan Mộc Lâm Sa cảm thấy những lời Trình Hiểu Vũ nói đều chạm đúng vào tâm can cô. Cô kiên trì tập đàn nhiều năm như vậy, không phải vì giành được giải thưởng quan trọng nào, cũng không phải để học một công cụ mưu sinh, mà chỉ đơn giản là vì yêu thích.

Mà những sinh viên có thể đỗ vào Học viện Âm nhạc Thượng Hải, nếu chỉ vì muốn học một kỹ năng sinh tồn cao cấp để tìm một công việc tử tế, thì rất khó để bước chân vào lớp học này. Những lời này ngay cả Ngô Địch cũng cảm thấy đồng cảm.

Từ Hoằng Cầm cũng vỗ tay nói: "Bạn sinh viên này nói rất hay, điều quan trọng nhất trong việc học piano là luyện tập chăm chỉ và tình yêu đối với biểu diễn piano. Tôi có thể đi đến ngày hôm nay tuyệt đối không phải vì tôi là thiên tài, mà là vì tình yêu đối với âm nhạc và piano."

"Đây là bài học đầu tiên tôi dành cho các em. Sau đây, tôi sẽ nói cho các em biết ngoài nỗ lực và đam mê, chúng ta nên đi con đường tiến cấp trở thành nghệ sĩ piano như thế nào. Nền tảng cơ bản luôn là quan trọng nhất. Đừng tưởng rằng vào được Học viện Âm nhạc Thượng Hải thì phải học kỹ thuật hoa mỹ, học những bản nhạc có độ khó cao. Thái độ của tôi là, trong biểu diễn piano, mù quáng theo đuổi độ khó là điều tuyệt đối không nên. Đặc biệt là ở độ tuổi này của các em, tâm trí chưa ổn định, đi nghiên cứu những bản nhạc như vậy rất dễ bị tẩu hỏa nhập ma. Đại sư không phải vì chơi được những bản nhạc khó mới được gọi là đại sư. Đại sư dùng đôi tai để kết nối tâm hồn, chứ không phải dùng ngón tay để kết nối bàn phím." Nói đến đây, Từ Hoằng Cầm nghiêm mặt, giọng nói đanh thép, khác hẳn với vẻ dịu dàng trước đó.

"'Well-Tempered Clavier' của Bach, các bản Etude của Chopin, Etude của Czerny, kỹ thuật của Moszkowski, 'Gradus ad Parnassum' của Clementi – những nền tảng này luôn là nội dung quan trọng nhất trong học piano. Ngay cả khi em là thiên tài, nếu không có luyện tập cơ bản hệ thống, ngón tay không thể linh hoạt, mạnh mẽ, càng không thể nói đến việc biểu diễn hoàn hảo tác phẩm. Vì vậy, tăng cường luyện tập cơ bản là ưu tiên hàng đầu. Luyện ngón, âm giai, rải hợp âm và các bản Etude, đây là ba mảng lớn chúng ta cần phải củng cố lặp đi lặp lại." Lúc này Từ Hoằng Cầm đã bước những bước đầy phong thái trở lại bục giảng.

"Sinh viên piano thông thường đều rất nóng lòng muốn được bổ trợ kỹ thuật ngón tay đáng tin cậy để nâng cao khả năng biểu diễn. Nhưng trong thời kỳ đại học, nếu muốn trở thành một nghệ sĩ piano, các em cần nỗ lực theo những phương diện sau: 1. Xác định các tác phẩm âm nhạc chính mà mình biểu diễn; 2. Khắc phục các rào cản kỹ thuật xuất hiện khi chơi các tác phẩm đó; 3. Nghiên cứu văn học để kích thích tài năng đa diện và khả năng sáng tạo; 4. Ít nhất hãy yêu một lần." Nói đến đây, cả lớp cười ồ lên, cảm thấy vị giáo viên này thật sắc sảo và hài hước.

Từ Hoằng Cầm cũng cười nói: "Ai chưa yêu thì đừng chọn Chopin làm tác phẩm biểu diễn chính nhé! Nên chọn nghiên cứu Bach thì hơn."