Một hôm, Cò đang bay trên cao, thầy Bồ câu ăn ở dưới đất, Cò liền sà xuống tán chuyện, muốn kết làm vợ chồng.
Cò rằng:
- Làm chi cực lắm hỡi mình!
Gặp đây, ta tỏ chút tình nên chăng?
Bồ câu đáp lại:
- Anh ơi! Em bảo anh này,
Những phường cò tép em đây xin đừng.
Cò rằng:
- Chi bằng lặn lội ngoài sông,
Chẳng tôm, thì cá, nhịn không bao giờ.
Bồ câu lại đáp:
Ao bèo mát mẻ chửa xong,
Làm chi lặn lội bờ sông nặng mình.
Cò biết tán không xong, phải cất mình bay cho khỏi thẹn.
Bồ câu không thuận theo Cò, sau lại chịu đi làm vợ bé Cà cưỡng và làm dâu Ác là.
Cò thấy vậy, đầu đơn đến trước cửa Phượng hoàng kiện Bồ câu.
Trong đơn Cò cốt buộc rằng Bồ câu lấy Cà cưỡng là người trong một họ lấy lẫn nhau, phạm vào tội loạn luân, và xin đòi lên tra hỏi, kẻo để mang tiếng cả giống nhà chim.
Phượng hoàng sai Chàng làng xuống đóng gông tất cả Ác là, Bồ câu và Cà cưỡng rồi điệu đến để lấy cung.
Ác là cung rằng:
- Bồ câu là dâu Ác là,
Ác là là cha Cà cưỡng,
Cà cưỡng là dượng Bồ câu.
- Xin người soi xét kẻo chúng con oan.
Phượng hoàng cho đem khẩu cung thẩm lại, rồi phán rằng:
- Có lấy dì thì mới gọi bằng dượng, mà dì thì là họ ngoại, Bồ câu không cùng họ với Ác là. Trước kia dì Bồ câu lấy Cà cưỡng, bây giờ chính Bồ câu nó làm vợ bé Cà cưỡng, thế thì về bên họ ngoại là dì cháu cùng lấy một chồng, và đối với họ nội thì là tình chị em. Như thế thật không có gì là loạn luân trong cùng một họ cả.
Phán rồi, Phượng hoàng sai thả cho cả Ác là, Cà cưỡng và Bồ câu.
Bồ câu rúc lên thỏ thẻ thưa rằng:
- Tâu đại vương, chỉ tại anh Cò anh ấy không lấy được con, anh ấy thù con, mà sinh ra chuyện này, chuyện nọ. Xin đại vương soi xét.
Phượng hoàng liền sai Ưng, Cắt ra đánh Cò cho chừa cái tính hay vu cáo thưa kiện xằng.
Cò sợ, vụt bay thẳng cánh, không còn dám ngoái cổ lại nhìn Bồ câu.
*
Chim Chìa Vôi
Khi Trời đã sinh ra các giống, một hôm Trời xuống dương gian để xét lại xem mọi giống đã có đủ lông, đủ cánh được vừa ý chưa.
Giống nào giống nấy đều vui lòng cả. Chỉ có con Chìa vôi lấy làm phàn nàn, đến tâu với Trời rằng:
Tôi đây cũng là một loài với các anh chim. Nhưng tôi coi như anh Diệc, anh Giang, thì chân cao, mình lớn, anh Cò, anh Vạc, thì mỏ to, cổ dài, anh Diều, anh Cắt thì móng sắc, sức mạnh, anh Họa mi, anh Vàng anh thì màu đẹp, tiếng hay... So ra chỉ có mình tôi đã chẳng có tài gì, lại cái mình thì quá nhỏ, cái chân thì quá yếu, lúc đi, lúc chạy e như muốn gãy...
Trời bảo:
- Ừ, mày thử đứng dậy tao xem chân cẳng mày ra sao?
Chìa vôi đứng dậy, hai chân yếu ớt như không vững, cứ nhún nhín nhấp nhểnh trên cành cây.
Trời trông thấy bảo:
- Thân mày nhỏ thật, chân mày yếu thật, nhưng tao coi mày đứng nhấp nhểnh, nhún nhín thế, tao mới cho là đẹp. Vì có thế thì cái đuôi chìa vôi của mày nó mới ra có vẻ là xứng đáng với tên của mày. Vậy chẳng những mày không nên phàn nàn mà lại còn nên lấy thế làm vui lòng nữa.
Trời nói xong, rồi đi nơi khác.
Chìa vôi ngắm lại mình, cũng tự nhận rằng mình đẹp là nhờ ở chỗ đôi chân yếu nhún nha nhún nhẩy luôn. Nên tự đó quen cái tính đi, hễ đậu đâu là Chìa vôi cứ nhấp nhểnh, nhún nhín mãi cho đến ngày nay vẫn còn thế.
*
Ốc Lo Cho Cốc
Tiết tháng một, trời lạnh như cắt thịt. Một con Cốc lặn xuống ao mò cá, bắt gặp con Ốc.
Ốc hỏi Cốc rằng:
- Trời lạnh như thế mà anh cũng dám xuống đây tắm à?
Cốc bảo:
- Ta đây thiện cả thủy, thiện cả bộ. Khi ta dẹp cánh lại, thì ta lội được cả sông hồ, khi ta giương cánh ra, thì ta bay được mấy tầng cao trên trời. Ta quản gì nóng, lạnh với mưa nắng. Ta chỉ sợ chúng bay ở dưới nước lâu quá, thì thắt ruột lại.
Ốc nói:
- Nhà tôi ở dưới nước, đã quen đi rồi, tôi không sợ chi cả. Tôi chỉ lo anh xuống đây, rồi không khéo mà nó mọc rêu đầy đầu ấy.
Nói xong Ốc lủi xuống bùn. Con Cốc ngoi lên bờ đứng rồi một chốc giương cánh ra bay.
Vì chuyện này, sau mới có câu ngạn ngữ rằng:
Ốc chẳng lo nổi mình Ốc,
Ốc lại lo đầu Cốc mọc rêu.
