Một hôm, có một người cày ruộng thả Trâu lên ăn ở trên núi.

Bỗng có một đàn Trâu rừng, Bò tót đến dỗ dành Trâu nhà rằng:

- Chúng tôi xem anh mình cũng to, sức cũng mạnh, đôi sừng vênh ngược lên thế kia, mà sao anh lại chịu để thằng bé cỏn con nó xỏ dây vào mũi, nó bắt ách lên vai, nó đem đi cày, đi bừa, mưa nắng cũng phải chịu, đói khát không dám kêu, vất vả cả đời không lúc nào là được thư nhàn sung sướng!... Sao anh không xem chúng tôi đây ăn ở với nhau từng đàn, từng lũ trên rừng xanh, núi rậm, muốn ăn thì ăn, muốn chơi thì chơi chẳng ai kiềm thúc, mà cũng chẳng sợ ai. Bây giờ thằng bé nó đã thả anh lên đây, thì anh nên theo về trên núi với chúng tôi cho nó có bầu, có bạn. Tội gì mà để cho nó ràng buộc mãi cái thân như thế. Lấy tình đồng loại, chúng tôi mới bảo phải chăng cho anh nghe: Theo chúng tôi thì khôn; không theo chúng tôi thì chết.

Trâu nhà đáp rằng:

- Các anh nói vậy cũng phải. Song mà tôi lại nghĩ thế này: Tôi ở với người, khi ăn, khi uống có một thằng chăn, lúc ngủ, lúc nằm, có một nhà rộng. Kể cũng là thanh nhàn phong lưu chớ. Còn như một ngày một buổi cày, bừa, cũng là công báo, nghĩa đền có chi là khó nhọc, có chi là khổ sở! Người nuôi, kẻ chăn, ăn ở với mình thế, mà bây giờ mình bỏ mình đi, thì chẳng cũng ra tuồng vong ân bội nghĩa hay sao! Còn các anh ở trên rừng xanh, núi rậm, tuy không ai cai quản, tuy không bận bịu gì, kể ra thì đáng vui thật. Song mà các anh phải dày sương, giãi gió, nay đây, mai đó, ăn không chắc bữa, uống chẳng chắc hơi - thật là bấp bênh thất thường lắm. Ấy là tôi không nói, khi gặp con Hổ con Beo nó rình, nó muốn xơi thịt, hay chẳng gì ngay thằng bé cỏn con kia nó bổ lưới thả Chó vào vây, thì phỏng lúc ấy các anh đi đường nào mà khỏi, tránh lối nào cho kịp?... Thôi thì cảm ơn các anh, tôi mặc tôi, các anh mặc các anh, tôi chẳng theo các anh mà rồi cũng chết.

Nói đoạn mỗi bên đi về một đường, không chuyện trò với nhau nữa, nhưng bên nào cũng không khỏi có điều nghĩ ngợi.

***

Con Voi Với Con Trâu

Một hôm, có một con Trâu đang đi kéo gỗ trong rừng, gặp một con Voi đằng kia lững thững đi tới.

Trâu bèn đứng lại phàn nàn than thở với Voi rằng:

- Trời đã cho anh cái mình to lớn làm sao! Trời lại cho anh cái số thật là thong dong yên ổn, ngày ngày chỉ vui chơi chốn rừng xanh, cỏ rậm, muốn ăn chi thì ăn, muốn đi đâu thì đi, chẳng ai hề dám động đến mình. Anh tu bao nhiêu kiếp mà được sung sướng thế!... Còn tôi đây anh xem, cái tính tôi sinh ra đã nhút nhát, cái số tôi sinh ra lại vất vả. Người ta chỉ bắt tôi đi kéo cày, kéo bừa, kéo xe, kéo gỗ cả ngày. Cái thân tôi đòi của tôi thật là khốn khổ...! Ước gì bây giờ tôi cũng được lực lưỡng to lớn bằng anh để tôi làm bạn với anh cho vui...

Voi nghe Trâu tán dương mình, cười ngặt cười nghẹo, bảo rằng:

- Anh nói lạ lùng, cái kiếp đời Trời cho to thì được to, Trời cho sướng thì được sướng, chớ ai dám bảo ước cầu mà được!

Trâu nghe nói tủi thân, có ý buồn rũ, buồn rượi, nước mắt Trâu chứa chan giàn giụa.

Người đi làm gỗ thấy con Trâu đứng nói chuyện với con Voi, trước còn rụt rè không dám lại gần, sau mon men trèo lên một cái cây cao gần đấy, để tay vào miệng, nói to xuống giễu con Voi rằng:

- Đầu con Voi như đít con Chuột.

Voi nghe nói, ra dáng thẹn cùng con Trâu, bỏ chạy vào rừng.

Người kia mới xuống nhủ con Trâu rằng:

- Mày gàn lắm! Can chi mà buồn! Có Voi thì Voi to, không Voi thì Trâu lớn (1) kém cóc gì ai, mà ta suy tị!

Trâu nghe dỗ, cho là phải, lại vui lòng ra kéo gỗ, và từ đó ngày ngày lại ra công làm giúp cho chủ, mà chủ cũng cho được ăn nhiều và nghỉ thêm đôi chút.

Chú thích:

(1) Câu này đã thành câu tục ngữ.