Trong các giống vật sống gần gũi với người, Thỏ không những là con vật hiền hậu, mà còn là một con vật thông minh nhất. Do đó Thỏ thường có mặt trong nhiều cuộc sinh hoạt với người, từ những hội hè, đình đám đến chuyện vui chơi, xử kiện v.v...
Một hôm, chủ sóc tập hợp dân để xét xử một số vụ kiện cáo, xích mích trong sóc. Mọi việc đều được giải quyết trôi chảy, êm đẹp riêng có một lá đơn khá hóc búa, chủ sóc đọc đi đọc lại mấy lần không sao hiểu nổi nội dung nói những gì. Người viết đơn khiếu nại là người đã bị mất trâu, nhưng từ thời điểm xẩy ra sự việc đến đặc điểm của con trâu bị mất và cả đối tượng mà ông ta nghi là đã ăn trộm trâu lại được trình bày không chính xác. Đơn viết rằng:
Kính xin trình làng: Lúc ấy năm ngoái cũng không phải năm ngoái, mà năm nay cũng không phải năm nay, tôi bị mất một con trâu. Đó là một con trâu đực không hẳn là trâu đực, mà trâu cái cũng không hẳn là trâu cái. Kẻ trộm trâu của tôi người dưng cũng không hẳn là người dưng, mà bà con cũng không hẳn là bà con. Vậy xin trình làng công minh xét cho và buộc kẻ trộm trả lại trâu cho tôi vì hiện nay đang là mùa cày cấy.
Người chủ sóc cầm lá đơn chậm rãi đọc lên cho mọi người xung quanh nghe xong rồi hỏi:
- Ai đã viết cái lá đơn kỳ quặc thế này?
- Thưa ông tôi ạ. Quả đúng như thế!
- Như thế là thế nào? Tại sao lại vừa phải lại vừa không phải, vừa hẳn lại vừa không hẳn? Ngay cả cái con trâu hàng ngày anh chăm sóc nuôi dưỡng nó, nó kéo cày cho anh mà anh cũng không biết rõ nó là trâu đực hay trâu cái là nghĩa làm sao?
Mọi người xung quanh bàn tán, xì xào. Bỗng từ trong một góc "nhà làng" thỏ lên tiếng:
- Đơn viết như vậy là quá rõ rồi, đúng đấy chứ, ông chủ sóc lại bắt bẻ nỗi chi?
Chủ sóc hất hàm hỏi:
- Đơn này viết lung tung như thế này mà mày bảo là quá rõ, là đúng, thì mày hãy giải thích đi xem nào.
Thỏ bước ra giữa chiếu, cầm lá đơn đọc lên, rồi giải thích:
- Thời gian mất trâu "không phải năm ngoái, cũng chẳng phải năm nay" có nghĩa là vào lúc giao thừa, trâu bị mất ở đây "không hẳn là trâu đực, mà cũng không hẳn là trâu cái", vậy thì chỉ có là trâu thiến thôi, còn kẻ bị nghi đã ăn cắp trâu ở đây, thì đã được nêu ra khá cụ thể rồi đấy chứ. Kẻ đó "không phải là người dưng mà cũng không phải là bà con" thì rõ ràng là rể của ông ta chứ còn ai nữa.
Mọi người xung quanh nghe thỏ giải thích xong, đều vỗ tay tán thưởng: "Đúng là thỏ thông minh thật!".
Viên chủ sóc ngồi ngây người ra một lúc, rồi gật gù mấy cái, ra điều phục tài con vật.
Theo lời kể của ông Lâm Sít
(xã Đại Tâm, huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Hậu Giang)
*
Mèo Ăn Chay
Có một con Mèo già, chậm chân, mắt mờ không vồ bắt được Chuột nữa, bèn nghĩ ra một kế để lừa đàn Chuột trong nhà.
Một hôm, Mèo già đeo tràng hạt, gõ mõ, tụng kinh và nói rằng từ nay nó không bắt Chuột nữa vì nó tu hành nên kiêng ăn thịt sống, kiêng sát sinh. Lúc đầu, đàn Chuột nửa tin, nửa ngờ. Nhưng mấy ngày sau vẫn thấy Mèo ngồi niệm Phật và chỉ ăn rau. Có con thử lại gần mà Mèo cũng không vồ nên chúng tin là Mèo già tụng kinh, sám hối thật. Vì thế, đàn Chuột thường nhởn nhơ đi lại cạnh Mèo già, không còn lo bị Mèo ăn thịt nữa.
Một buổi tối, cả đàn lại xếp hàng một đi qua chỗ Mèo già ngồi để vào hang. Mèo ta biết thế, liền cho đàn Chuột chui vào hang chỉ còn lại con cuối cùng, liền vồ lấy nuốt chửng. Hôm đầu, thấy thiếu một con thì chúng đâm hoang mang. Con Chuột đầu đàn nghi là Mèo già bắt, hôm ấy thử đi ở cuối cùng xem sự thể ra sao.
Mèo ta nhe răng, giơ vuốt ra vồ, Chuột đầu đàn chỉ kịp kêu thét lên báo cho cả đàn rồi cũng bị Mèo nuốt chửng.
Từ đó lũ Chuột luôn nhắc rằng chớ có bao giờ tin những kẻ độc ác giả nhân giả nghĩa mà thiệt mạng.
*
Con Vờ Và Con Đom Đóm
Con Vờ sáng sinh, chiều chết, cả đời nó không hề biết thế nào là mặt trời lặn, thế nào là đêm tối. Con Đom đóm sống lâu hơn biết có ngày có đêm. Vì thấy Đom đóm có cái bụng sáng xanh mới hỏi Đom đóm rằng:
- Cái gì sáng xanh lập lòe dưới bụng anh thế kia?
Đom đóm trả lời:
- Đó là cái đèn của tôi. Khi mặt trời lặn, bóng đêm ập đến, tôi phải nhờ có ngọn đèn này soi đường mới biết lối bay đi bay lại mà kiếm ăn.
Vờ vừa ngạc nhiên, vừa sửng sốt hỏi:
- Sao? Anh bảo mặt trời sẽ lặn, có đêm tối nữa sao?
Đom đóm giảng giải:
- Đúng vậy, khi mặt trời lặn thì bóng đêm bao trùm quanh ta, trời đất sẽ tối mờ mịt.
Vờ cho là Đom đóm bịa đặt lòe mình, mắng Đom đóm rằng:
- Anh đừng có lừa dối tôi. Những chuyện bóng đêm hoang đường của anh ai mà tin được. Lẽ đâu có lẽ mặt trời lặn! Lẽ đâu có lẽ trời không sáng! Tôi sống đã già nửa kiếp vờ rồi mà vẫn thấy mặt trời cứ ở trên đỉnh đầu chúng ta kia kìa! Anh lòe tôi sao nổi?
Nói xong, Vờ giận dữ bỏ đi, để mặc một mình Đom đóm đứng trơ ra đó.
Đom đóm bị Vờ mắng, bực quá, chạy theo định giữ Vờ lại tranh cãi cho ra lẽ, nhưng nghĩ đi nghĩ lại đành thôi, và tự an ủi mình: "Cái kiếp Vờ của anh ta chỉ sống có nửa ngày, anh ta hiểu sao được chuyện có sáng có tối, chuyện có mặt trời lặn. Thế mà mình đi tranh cãi với anh ta, hóa ra chẳng vô ích lắm sao?".
