Xưa có nhà nuôi một con Chó, cứ bữa bữa ngồi ăn, thì con Chó cũng ngồi chực một bên.

Người chủ lấy thế làm giận, một hôm tức mình, chỉ vào mặt nó mà mắng rằng:

Ruộng cày, ruộng cấy,

Chẳng thấy mày đâu!

Đến bữa ăn nào,

Mày vào mày chực!

Con Chó đáp lại rằng:

Năm canh vò võ,

Chẳng ngó ông đâu,

Phỏng thiếu mặt tôi,

Thịt xôi ông hết,

Đừng nhiếc, chớ quở,

Làm khổ tôi chi.

Con Mèo thấy vậy, sau bảo con Chó rằng:

- Ông chủ, ông ấy ăn ở với mày bạc thế, mày cứ bỏ mày đi đâu thì đi có hơn không?

Con Chó không chịu, nói rằng:

- "Chó gầy... xấu mặt người nuôi". Ta bỏ chủ ta đi, thì không phải nghĩa.

Có người nhà nghe rõ, vào nói lại với ông chủ.

Ông chủ biết vậy, từ đó đem lòng ghét con Mèo mà thương con Chó. Không bao giờ ông mắng nhiếc con Chó nữa. Mà hễ ai mắng nó, ông còn bênh nó, mà nói với người ta rằng "Mắng chó, không ngó mặt chủ nhà".

*

Con Trâu Ghen Với Con Chó

Một hôm, con Trâu ghen tỵ với con Chó, bảo con Chó rằng:

- Anh được nhà chủ nuôi nấng ân cần, cho ăn cơm với cá cùng thịt, mà tôi thấy anh suốt ngày, suốt đêm chẳng làm nên một việc gì cả. Tôi đây, thì nào cày, nào bừa khó nhọc biết bao, mà ăn thì chỉ được vài nắm cỏ khô, thật là cực khổ? Trách thay cái con người ăn ở tệ bạc, không công bằng chút nào!

Chó lại nói rằng:

- Anh nói vậy mà thôi, chớ tôi ăn uống nào có sung sướng gì. Cơm thì cơm thừa, canh thì canh cặn và chỉ một vài miếng xương họ không nhá được, họ mới vứt xuống đất mà thôi! Còn công việc, thì tôi đây bốn chân mềm yếu, không cày cấy được như anh. Song tôi ở trong nhà họ, cũng không phải là vô ích. Họ nuôi tôi tốn kém không mấy, mà thật bao nhiêu gia tài của họ đều phó thác cho một mình tôi giữ cả.

Tôi đây thật:

Đêm năm canh, con mắt tráo trưng,

Đứa đạo kiếp thấy oai cũng sợ.

Ngày sáu khắc, nằm ngồi giữ cửa,

Kẻ gian tham vào thấy cũng kinh!

Anh lại không nghe còn câu người ta thường nói "Chó khôn thì giữ trong nhà" (1) đấy sao! Thôi, tôi xin anh đừng, "vít lá tìm sâu" làm gì, cái phận ta cùng là tôi đòi người cả.

Chú thích:

(1) Câu này còn vế dưới là: "Chó dại thì ra cắn đường". Nhưng đây chó có ý nói: tôi đây giữ việc trong nhà cũng như anh giữ việc ngoài đồng vậy.

*

Đệ Nhất Công Thần

Xưa ở một cảnh đền có giặc to lắm. Ban ngày thì Ong giấy ầm ầm, ban đêm thì Chuột phá lung tung.

Ông Thần không biết làm thế nào, sai Hổ, Báo đến đánhôCng, thì Ong nó nhẹ cánh bay lên trên cao; sai Diều, Cắt đến mổ Chuột, thì Chuột nó luồn lọt chui rúc xuống dưới đất.

Đã ba, bốn năm như thế, ông Thần lấy làm lo lắng, không biết tính cách nào cho đền được yên.

Một hôm, ông cho đòi tất cả bộ hạ đến để bàn.

Có hai con Khổng tước đứng dậy thưa rằng:

- Ta đã dùng võ với bọn đó không xong. Nay ta thử dùng văn với họ xem sao!

Thần nghe nói, bèn sai hai con Khổng tước thử giở tài văn ra xem.

Hai con liền xuống sân xòe đuôi ra múa.

Múa luôn ba ngày, quả nhiên Ong không dám bay, Chuột không dám làm loạn trong đền nữa.

Thần thấy vậy, khen rằng:

- Hai anh không phải dùng một tên quân nào, chỉ xòe mấy cái lông đuôi mà trị yên được giặc, cái công thật là to vậy.

Rồi Thần làm sớ tâu lên Thiên đình.

Trên Thiên đình bèn ban xuống cho mỗi con một cái áo gấm, và một đạo sắc, phong cho làm "Đệ nhất công thần".

Bởi vậy mới thành ra cái tên gọi là "Công" và từ đó các đền chùa mới hay nuôi Công cho Công múa.