Mỉm cười vì những ý nghĩ của mình, và khe khẽ huýt sáo. Lopakhin rảo bước trên con đường mòn; anh hất chân lay động những đám lá ngưu bàng ủ rũ vì nặng trĩu sương giá; ban đầu anh không để ý tới tiếng ầm ì trầm trầm thoang thoảng không rõ, văng vẳng từ đâu đó phía sau ngọn núi, nhưng chẳng mấy chốc tiếng ầm ì rõ dần, và Lopakhin dừng bước lắng nghe. Căn cứ vào âm thanh anh xác định là là máy bay Đức, và hầu như lập tức ngay lúc ấy anh nghe tiếng hô kêu dài: “Máy bay!”

Lopakhin quay phắt lại, chạy té về công sự. Chỉ trong một giây anh thoáng có ý nghĩ chua chát; “Thế là hụt mất món bơ của mình, hụt cả Glashka nữa...” nhưng rồi cả hai cái hụt đó có làm anh điếng người đi nữa, thì anh cũng quên béng đi mất trong một thời gian rất lâu...

Mười bốn chiếc máy bay Đức xuất hiện hơi cao hơn rìa chân trời một chút, vùn vụt lao tới. Lopakhin chưa kịp chạy tới công sự thì pháo phòng không trong khu vườn trường học đã nổ vang rền. Đạn nổ thành những vành tròn xám sẫm hơi chệch về phía trước và thấp hơn những chiếc máy bay đi đầu. Rồi đạn phòng không nổ càng nhiều hơn; khói đạn chuyển dịch trên bầu trời không gợn chút mây, lởn vởn bên những chiếc máy bay, phá vỡ đội hình của chúng, buộc chúng phải đổi hướng.

- Một chiếc rồi! - Sashka Kopytovsky gào lên phấn khởi.

Lopakhin nhảy xuống công sự và khi ngẩng đầu lên đã thấy chiếc máy bay dẫn đầu lạng cánh một cách vụng về, phủ đầy khói đen, bắt đầu rơi chéo xuống. Rít và rú lên như bão táp, bị trùm trong khói và lửa, nó bay qua tuyến công sự, đâm đầu xuống nền đất nện của bãi chăn nuôi trong thôn, và nổ tung vì chính những quả bom mang theo. Tiếng nổ rền mạnh tới mức Lopakhin phải nhắm mắt trong giây lát. Rồi anh quay khuôn mặt rạng rỡ về phía Sashka, nói:

- Chà cái nhân trong bụng của nó cũng ghê gớm đấy... Giá như lũ quỷ canh giữ bầu trời, bọn pháo phòng không bao giờ cũng bắn được như thế nhỉ?

Lại một máy bay nữa bị trúng đạn bắn thẳng, tan vụn thành nhiều mảnh ở trên không, rơi đã khá xa thôn. Những chiếc còn lại tới được tới chỗ vượt sông. Gặp phải lưới lửa của súng máy và của khẩu đội phòng không thứ hai bố trí ở ngay địa điểm vượt sông, chúng ném bom loạn xạ, chuồn thẳng về phía tây, tránh khu vực nguy hiểm.

Những đám bụi đỏ bom nổ hất tung lên chưa kịp lắng xuống, thì từ phía sau núi đã xuất hiện đợt máy bay ném bom thứ hai của bọn Đức, lần này con số tới gần ba chục chiếc. Bốn chiếc tách ra, ngoặt về phía tuyến phòng ngự.

- Chúng tới chỗ bọn mình đấy, - Sashka nói giọng run run qua kẽ răng nghiến chặt, - Xem kìa Lopakhin, máy bay bổ nhào, - sắp bắt đầu lao xuống ngay đấy. Chúng đấy, bắn đi!

Lopakhin hơi tái mặt, giương súng lên, tì chắc chắn lên bậc dưới của công sự, ngắm cẩn thận. Cặp mắt long lanh của anh nheo khít tới mức Sashka liếc nhìn chỉ còn thấy một cái khe nhỏ xíu như vết rạch của lưỡi dao với những nếp nhăn rất sâu nơi khóe làn da căng thẳng ở hố mắt.

- Lấy ba thân, ba thân rưỡi... bốn thân bắn đón đầu. - Sashka cuống quít kịp kêu lên qua tiếng rít rú căng thẳng xé tai của các động cơ.

Như trong mơ, Lopakhin nghe tiếng hô của Sashka và giọng rè rè quen thuộc của trung úy Goloshchekov, hét lên rất cao khẩu lệnh thường ngày: “Nhằm thẳng máy bay địch!...” Anh đã kịp bắn, và cảm thấy ở vai, ở toàn thân một sức giật hậu rất nặng, và trong một phần số rất nhỏ của giây đồng hồ, anh kịp nhận thấy là đã bắn trệch. Tiếng bom rít quen thuộc và kinh tởm vụt to lên và tiếp liền ngay là tiếng nổ đinh tai. Những tảng đất bị tung lên và rơi xuống nặng nề như một trận mưa đá lớn trên mũ sắt, trên cái lưng khom khom nhẫn nhục của Lopakhin. Mùi kim loại hăng xè của thuốc bom thọc sâu vào mũi chẹn hơi thở của anh lại. Bom rơi dày dọc tuyến công sự, nhưng nghe nổ nhiều nhất là ở phía sau các công sự trong khu vườn trường học. Lopakhin cố tự chủ, ngẩng đầu lên; qua màn bụi nâu đục xoáy mù, anh thấy bên trái có chiếc máy bay bay vút lên bầu trời xanh lơ, rõ cả dấu chữ thập ngoặc đằng đuôi, anh bật người lên như chiếc lò xo, điên tiết nghiến răng, áp má vào súng.

- Hạ thằng khốn kiếp này đi! Bắn nhanh lên! - Sashka run bắn người như lên cơn sốt rét, quát vào tai anh.

Không, lần này Lopakhin không được hụt, không có quyền bắn hụt. Toàn thân anh như hóa đá, chỉ có hai bàn tay, những bàn tay rắn như thép của người thợ mỏ, đã gắn liền với khẩu súng, di động sang trái và cặp mắt nheo lại đỏ ngầu và rực lửa căm thù lướt theo đón đầu chiếc máy bay đang vút lên và lấy góc bắn cần thiết. Tuy vậy lần này anh lại vẫn bắn trượt. Môi anh khẽ run lên khi nhìn chiếc máy bay ngóc lên tới độ cao cần thiết, sau khi rú lên lượn vòng, lại bắt đầu bổ nhào xuống các công sự.

- Nạp đạn! - anh quát lên, giọng sôi sục.

Chiếc Ju-57 đột ngột xuống thấp, trút hỏa lực tất cả mọi khẩu súng máy của nó xuống các hố công sự vàng khè. Khẩu trung liên của trung sĩ Nikiforov hung hãn nổ tặc tặc đón đầu nó, những tràng tiểu liên hòa lẫn vào dòn dã trầm trầm. Lopakhin chờ đợi, anh dán mắt dõi theo chiếc máy bay đang xuống thấp với tiếng rú trầm, kéo dài mỗi lúc một to, đồng thời tai anh cũng tự nhiên ghi lấy tất cả những âm thanh của đủ loại hỏa lực: tiếng ầm ầm long trời lở đất của những quả bom phá rơi xuống trong khu vườn trường học gần vị trí bắn của các khẩu đội phòng không, những phát pháo phòng không nổ liên tục và những tràng súng máy râm ran. Thậm chí anh còn phân biệt được tiếng nổ của súng chống tăng. Rõ ràng không, phải chỉ có riêng mình anh muốn dùng súng chống tăng để hạ chiếc máy bay đang láo xược bổ nhào.

- Sao cậu đờ đẫn ra thế?! Sao lại đờ đẫn thế? Mình hỏi cậu? Cậu bị thương hả? - Sashka hét lên.

Nhưng Lopakhin dán mắt vào chiếc máy bay, chỉ chửi một tiếng gọn lỏn rất ác. Tin chắc là Lopakhin còn sống và không bị sứt mẻ gì, Sashka mới ngồi xuống đáy công sự gồ ghề, lổn nhổn đất cục đất hòn.

Lao xuống lần thứ hai, máy bay xả một luồng đạn súng máy sôi sục, xốc bụi mù mịt, tiện phăng đám ngải cứu thấp lè tè ở ngay gờ trước cửa công sự, dọt thẳng cả vào ụ đất, nhưng Lopakhin vẫn không động đậy.

- Cúi xuống! Đồ ngớ ngẩn, nó xuyên sọ bây giờ! - Sashka gào to lên.

- Nói phét, đừng hòng! - Lopakhin nói giọng khản đặc, và chờ đến lúc chiếc máy bay hết đà bổ nhào vừa mới bắt đầu nhoi lên thì bóp cò. Chiếc máy bay hơi chúi mũi xuống, nhưng lập tức lấy lại thăng bằng, bay về phía Nam và tròng trành từ từ chệnh choạng như con chim bị trúng đạn cố ngóc lên cao. Bên cánh trái của nó hiện ra làn khói báo điềm gở.

- A ha! hết bay nhé, mẹ kiếp, thế là xong đời mày! - Lopakhin đứng thẳng người lên trong công sự, khẽ nói. - Hết bay nhé! - anh nhắc lại còn khẽ hơn và đậm nghĩa hơn, vừa hau háu theo dõi từng động tác của chiếc máy bay bị đạn.

Chưa đến được ngọn núi, chiếc máy bay đã lảo đảo đâm chúi xuống gần như theo một đường thẳng đứng. Nó đập mình vào đất nghe một cái độp, như đâu đấy có người đập một quả trứng luộc xuống bàn; chỉ tới lúc ấy Lopakhin mới thở dài hết sức nhẹ nhõm vì sung sướng, anh hít đầy lồng ngực và quay mặt về phía Sashka:

- Đấy, phải nện cho chúng như thế mới được - anh nói, không còn giấu niềm hân hoan phấn khởi của mình, hai cánh mũi nhợt nhạt phồng lên.

- Không còn chê vào đâu được, cậu hạ nó cừ thật, Pyotr Fedotovich ạ! - Sashka hân hoan nói, - có lẽ đây là lần đầu tiên trong suốt cả thời gian chung sống Sashka trang trọng gọi tên Lopakhin kèm theo tên bố.

Lopakhin hai bàn tay run run cuốn vội điếu thuốc cảm thấy mệt mỏi và người cứ như nhũn ra, và anh hau háu rít liền tù tì mấy hơi.

- Cứ tưởng cái thằng khốn kiếp ấy thoát được! - anh nói đã bình tĩnh hơn, những vì xúc động nên vẫn chưa nói nhanh được. - Nếu nó sang được tới bên kia gò thì có ma quỷ nào biết được là nó rơi, hay là nó về được tới hang ổ nhà nó. Nhưng bây giờ thì chắc chắn quá rồi: đã lộn cổ xuống đất, cứ tha hồ mà cháy...

Chưa hút xong điếu thuốc anh đã đứng lên và trong giây phút khoan khoái, lặng lẽ nhìn cái đống mảnh xác vụn của chiếc máy bay bị hạ đang bốc khói đằng xa. Ba chiếc máy bay còn lại, sau khi oanh tạc xong khẩu đội cao xạ, đã chuồn về phía Nam, nhưng ở trên chỗ vượt sông, những chiếc máy bay ném bom vẫn còn hung hãn liệng vòng, pháo cao xạ ùng oàng ầm vang, bom nổ, những cột nước xanh nhạt vọt lên cao phản chiếu rực rỡ ánh sáng mặt trời. Một lát sau cuộc tấn công chấm dứt, và liên lạc chạy đến gọi Lopakhin lên gặp đại đội trưởng.

Khắp cánh đồng, phía trước và phía sau tuyến công sự, đầy những hố bom màu vàng, hình tròn đủ cỡ, miệng hố viền đất đã cháy xém, nom cứ như những cái mụn loét. Những khoảng trong vườn bị bom phát quang, và những cây cối bị phạt đổ nghiêng ngả chất đống để lộ những bức tường, những mái nhà của thôn xóm trước đó bị cành lá che khuất; tất cả xung quanh bây giờ nom khác thường: mới mẻ, hoang dại và xa lạ. Gần công sự của Zvyagintsev, một hố bom lớn toang hoác; ngay trên gờ công sự là cái đuôi cong queo với những rìa kim loại rách toạc sáng loáng của một quả bom dạng nhỏ, bị đất vùi đến phân nửa.

Nhưng hầu như khắp nơi trên các ổ chiến đấu của bộ binh đã bốc lên những làn khói thuốc lá núi ngon lành, đã râm ran tiếng nói của các chiến sĩ; từ một ụ súng máy được bố trí trong một cái hầm ủ chua cũ, đã hư hỏng, vẳng lại tiếng nói vui vẻ rung rung của một anh chàng nào đó, chốc chốc lại bị ngắt quãng vì nhưng trận cười ồ lên nhưng cố nén; khiến cho Lopakhin đi qua phải mỉm cười, thầm nghĩ: “Cái quân quỷ sứ này, thật là trời đánh cũng không chết! Bom nện cho suýt nữa thì chổng vó, thế mà vừa mới yên một chút đã lại hí lên như ngựa tù cẳng...” Nhưng ngay lúc ấy, chính anh cũng bất giác mỉm cười vì tiếng nói quen thuộc của trung sĩ Nikiforov đang kể tiếp, giọng rất cao, bị tiếng cười làm cho nức nở:

- ... Mình nhìn, còn hắn thì nằm còng queo, lắc lư cái đầu hỏi mình: “Fedya, mình đã chết chưa đấy?” Chà, hai con mắt hắn đúng là như hai nắm tay, lồi ra trên trán, người hắn tỏa ra cái mùi củ cải hấp... Rõ ràng là hắn hoảng đến vãi...

Một anh chàng nào đó trong công sự rộng rãi, cười mệt lử, the thé, đến hết hơi, không tài nào nín được, cứ như là bị trói lại và cù mãi không thôi. Lopakhin vẫn cứ tiếp tục cười, đi qua chỗ các chiến sĩ súng máy và vòng mấy hố bom đuổi kịp cậu liên lạc, nói:

- Cái anh chàng Nikiforov đến là nhộn.

- Giờ đây, kẻ thì khóc, kẻ thì cười, có kẻ đã thành người thiên cổ, - chiến sĩ liên lạc đáp lại buồn rầu, trỏ vào một công sự bị bom rơi trúng phá hủy, và một chiến sĩ mặc chiếc jacket quân phục đẫm máu đang đi ở đang xa lảo đảo như say rượu, tựa không vững vào cánh tay của cứu thương.

Trung úy Goloshchekov toét miệng cười đón Lopakhin, và đưa tay mời vào hầm. Lợi dụng lúc tạm yên ngắn ngủi, trung úy vừa ăn vội ăn vàng bữa sáng. Goloshchekov lau mồm bằng cái khăn tay bẩn đen sì và nháy mắt tinh nghịch:

- Cậu hạ nó đấy hả, Lopakhin?

- Thưa trung úy, hình như tôi thì phải.

- Làm gọn lắm. Đó là chiếc đầu tiên của cậu phải không?

- Vâng, chiếc đầu tiên.

- Nào ngồi xuống đây, cậu là khách mời của mình đấy. Như cậu bảo thì đó là chiếc đầu tiên, nhưng không nghĩ rằng đó là chiếc cuối cùng chứ? - Trung úy vừa nói đùa vừa cất chiếc cà mèn đựng phần cháo ăn chưa hết vào hốc của vách hầm, vừa lấy ở đó ra một bi đông chiến lợi phẩm khá to. Trong hầm của trung úy không chỉ phảng phất mùi đất sét ẩm và ngải cứu chưa kịp khô, mà còn cả mùi dây da đồ quân dụng, mùi nước hoa thoang thoảng, mùi chua nồng của mồ hôi đàn ông và mùi thuốc lá núi. Lopakhin thầm nghĩ rằng con người đã thu xếp nhanh chóng quá chừng cuộc sống chiến hào; họ đem lại cho chỗ ở tạm thời những mùi vị riêng của mình, hoàn toàn khác nhau và đặc biệt của mỗi người. Anh đã nhớ lại không đúng lúc những lời của trung sĩ Nikiforov và mỉm cười, nhưng trung úy lại hiểu nụ cười ấy theo ý mình, anh rót vodka vào một cái cốc nhôm nhỏ và giữ ý nói:

- Đây là cánh cao xạ láng giềng của chúng ta hôm nay mới tiếp tế chất đốt cho đấy, phần mình đã hết từ lâu rồi... Thôi, mình chúc mừng thắng lợi của cậu, cầm lấy, uống đi.

Lopakhin đưa hai ngón tay sẽ sàng cầm lấy cái cốc nhỏ, miệng nói cám ơn nhưng trong bụng buồn rầu thầm nghĩ là cái cốc quá nhỏ chẳng đúng kiểu Nga chút nào; rồi anh nhắm mắt từ từ khoan khoái uống cạn chất vodka nóng ấm phảng phất mùi dầu tây.

Trung úy khà một tiếng cùng lúc với Lopakhin như cùng chia sẻ cái khoái chá với anh, nhưng bản thân anh ta không uống, mà cất bi đông đi.

- Lopakhin, cậu có thấy quân mình đã trở thành những tay như thế nào chưa, hả? Trước kia, thường là hễ có máy bay thì tất cả nằm rạt ngổn ngang dí mũi xuống đất, còn bây giờ thì khác rồi; bấy giờ hễ chúng mà bay ở một độ cao thích hợp là lập tức chúng ta quăng cho gãy giò ngay, có phải không? Đúng thế, Lopakhin nhỉ?

- Thưa trung úy, đúng thế!

- Trung đoàn trưởng vừa gọi dây nói hỏi cậu nào hạ máy bay. Anh em bảo là cậu, và chính mình cũng nhìn thấy. Chắc là cậu sẽ được đề nghị khen thưởng. Thôi, cậu về nhé, lát nữa sẽ đón đợt tấn công nữa đấy, coi chừng, đừng bắn hụt xe tăng đấy. Cậu ghé qua chỗ Borzykh, thay mặt mình, báo cho cậu ấy biết là trận sắp tới sẽ ác liệt đấy, cần phải cố thủ, như người ta thường nói, cho đến hơi thở cuối cùng. Hãy bảo là mình tin tưởng ở cậu ấy, bây giờ mình đi sang cánh phải đây. Ừ, thế là bọn Đức tăng cường tấn công để dọn đường tiến tới điểm vượt sông. Ngày hôm nay sẽ kịch liệt đấy, phải cẩn thận gấp đôi, nhé!

Lopakhin quay trở về mặt đỏ như gấc vì sung sướng và vì chỗ vodka vừa uống; nhưng tới gần công sự của pháo thủ chống tăng Borzykh thì anh tắt nụ cười khỏi môi, làm mặt nghiêm.

Borzykh đang ăn sáng, đang mải miết quệt vỏ bánh mì vào thành một vỏ đồ hộp.

Lopakhin ghé mình xuống cạnh công sự, hỏi:

- Nào, anh chàng dân Siberia, bom vẫn chưa dính được cậu à?

- Chẳng có gì dính được mình trước khi mình chết cả. - anh chàng Siberia vai rộng và lực lưỡng, trả lời giọng trầm trầm, vẫn không ngừng công việc riêng của mình.

- Thế nào, mình tới thăm cậu đấy, đem bánh shanezhki ra thết mình chứ.

- Cậu hãy đến thăm vợ mình ở Omsk ấy, hôm nay chủ nhật, nhất định là cô ấy có làm bánh, sẽ thết cậu!

Lopakhin buồn bã lắc đầu chối từ:

- Hơi xa đấy, mình chả đi đâu, xin kiếu cái món shanezhki của cậu...

- Phải, thực ra thì cũng hơi xa. - Borzykh nói và thở dài, và không thể biết được tiếng thở dài khe khẽ này là do đâu: vì khoảng cách từ vùng thảo nguyên sông Don trơ trụi này tới thành phố Omsk chôn rau cắt rốn xa xôi hay là vì cái vỏ đồ hộp đã sạch bóng...

Không cần vung tay, Borzykh hất cái vỏ đồ hộp vào đám cỏ dại, chùi kỹ hai bàn tay vào ống quần đầy mỡ, và nói:

- Lopakhin ạ, tốt nhất là cậu đem thuốc lá của cậu ra thết mình đi.

- Chả nhẽ cậu đã đốt hết phần thuốc lá rồi sao? - Lopakhin ngạc nhiên.

- Đốt hết sao được? Thuốc của người khác bao giờ cũng ngon hơn chứ, - Borzykh khôn ngoan nói, rồi cuốn cong một mẩu giấy theo hình máng, đưa bàn tay ra khỏi hầm, - đổ vào đây, đừng có mà keo kiệt! Giá như mình may mắn hạ được máy bay thì đã đem hết thuốc lá khao anh em bè bạn.

Hai người lặng lẽ nuốt vài ba hơi khói thuốc lá núi nồng hắc, lúc đó Lopakhin mới nói:

- Trung úy ra lệnh truyền đạt cho cậu là phải cẩn thận gấp bội lên. Đồng chí ấy là một tay thông minh; đồng chí ấy nghĩ là thoạt đầu xe tăng sẽ dốc sức nện cho chúng ta ra trò. Phía sau các cao điểm đằng kia, trước mặt chúng ta ấy, chúng có thể tập trung thuận lợi, hơn nữa ở đó có đường tiếp cận tốt, kín đáo, cái khe từ phía gò xuyên chênh chếch đấy, cậu thấy không?

Borzykh lặng lẽ gật đầu.

- Trung úy bảo thế này: “Mình tin tưởng ở Borzykh và ở cậu đấy, Lopakhin ạ, - đồng chí ấy nói, - chúng ta sẽ cố thủ đến người cuối cùng”.

- Đồng chí ấy tin tưởng như vậy là đúng, - Borzykh dè dặt nói. - Chúng mình chỉ còn một dúm anh em, nhưng toàn là những tay cứng cựa cả. Chúng ta thì cố thủ được, nhưng còn đám láng giềng thì sao?

- Láng giềng thì tự họ lo lấy thân mình, - Lopakhin nói.

Borzykh lại lặng lẽ gật đầu.

Lopakhin đứng lên, bắt lấy bàn tay bè bè chắc nịch của bạn và nói:

- Chúc cậu thắng lợi, Akim ạ!

- Tớ cũng chúc cậu thế.

Đi quá hai hố của bộ binh, và sắp tới hố thứ ba thì Lopakhin chợt đứng khựng lại, như vấp phải một vật chướng ngại bất ngờ, anh dụi mắt, bực bội nói qua kẽ răng: “Thật là tuyệt! Tuổi già của mình chỉ còn thiếu mỗi cái này nữa thôi...” Từ trong một công sự, do một tay thành thạo đào đắp đâu ra đấy, dưới vành mũ sắt kéo sụp xuống, cặp mắt mệt mỏi, nhưng lúc nào cũng một màu xanh thờ ơ, lạnh nhạt của, anh nuôi Lisichenko đang nhìn anh, không chớp mắt. Khuôn mặt đầy dặn, với hai gò má mọng như hai quả táo Antonov nom trẻ ra khác thường, thậm chí có vẻ vui tươi, nhưng cặp mắt xanh thì Lopakhin thấy hình như là nheo nheo một cách điềm nhiên, có vẻ khiêu khích và trâng tráo.

Lopakhin cố ý kéo lệt sệt đôi ủng, tới gần hố, ngồi xổm xuống, nhìn chiến sĩ anh nuôi từ đầu đến chân, nói giọng rin rít không báo trước điều gì tốt lành cả:

- Chào ngài.

- Chào ngài. - Lisichenko trả lời lạnh lùng.

- Ngài có mạnh khỏe không ạ, - Lopakhin vừa nhã nhặn hỏi thăm, vừa thiêu cháy người anh nuôi bằng cặp mắt xoi mói, cố nén một cơn giận dữ điên cuồng chỉ chực nổ ra.

- Xin cảm ơn ngài, mời ngài cút mẹ ngài đi cho xa.

- Mình có thể trả lời cậu theo đúng mọi quy tắc của khoa học quân sự, nhưng mình để dành những từ quý nhất, và hiếm nhất không phải là cho cậu, - Lopakhin đứng thẳng dậy nói, - Cậu hãy trả lời cho mình một câu hỏi duy nhất: thằng ngốc nào đã đem cậu đặt vào trong cái hố này, cậu định giở trò gì mà ngồi lại đây, xe nhà bếp đâu rồi, và hôm nay cậu định bố thí cho chúng mình ăn món gì đây?

- Anh bạn ạ, chẳng có ai đem mình đặt vào đây cả? Tự mình đào lấy công sự của mình, và tự mình bố trí mình vào đấy, - Lisichenko trả lời giọng điềm đạm và buồn chán.

Suýt nữa thì Lopakhin tắc thở vì cơn giận dữ đang trỗi dậy.

- Xe nhà bếp mình vứt đi rồi. Còn cậu thì đừng có a với ô, và đừng hòng dọa dẫm tớ, vô ích. Hôm nay, ở cạnh cái xe nhà bếp mình chán ngấy rồi, vì vậy mình vứt nó đi.

- Cậu chán, cậu vứt đi, rồi tự động đến đây phải không?

- Đúng thế đấy. Thế cậu còn muốn biết gì nữa hả, người hùng?

- Sao thế, cậu cứ tưởng không có cậu thì người ta không cố thủ được đấy hả? - Lopakhin liến thoắng hỏi và vẫn căm hờn nhìn chòng chọc vào Lisichenko.

Nhưng dễ gì mà dọa nạt hay làm bối rối một con người từng trải đã nếm đủ mùi đời như Lisichenko. Điềm nhiên nhìn Lopakhin từ chân đến đâu, anh nói:

- Phải, chính cậu đã nói rất trúng cái điều ấy đấy, mình không tin ở cậu, Lopakhin ạ, mình nghĩ là vào giờ phút ác liệt nhất thì cậu sẽ run sợ vì vậy mình phải tới đây.

- Tại sao cậu không chụp cái mũ mềm trắng vào? Mình thấy cái mũ trên đầu anh nuôi của ông tướng cứ là trắng tinh, sạch bong ấy... tại sao cậu lại không đội hả? - Lopakhin như muốn tắc thở, hỏi.

- Ừ, anh nuôi của ông tướng thì như thế, còn mình thì đội để làm gì? - đoán thấy có một trò xỏ xiên gì đấy, Lisichenko ngập ngừng hỏi.

Lopakhin không nhịn được nữa, khoái chí nói rất điệu:

- Cậu cần đội, để chúng chóng khử được cái thằng gà tồ phục phịch như cậu đi.

Nhưng Lisichenko chỉ xua tay và vẫn không chút bối rối trả lời.

- Petya ạ, chúng chỉ khử được mình khi cúc gai đã mọc trên mồ cậu và khi cóc nhái đã cho cậu bú vú, không thể sớm hơn được.

Nói chuyện với anh nuôi này chỉ phí công. Với cái tính điềm đạm hồn hậu bẩm sinh của người Ukraine anh ta cứ trơ trơ như một bong ke cốt sắt, vì vậy Lopakhin nghỉ lấy hơi một chút rồi ngập ngừng nói:

- Mình muốn dọt cho cậu một đòn thật nặng, cho ộc hết cái món kê trong bụng cậu ra. Nhưng mình không muốn phí sức vì cái trò đê tiện ấy. Cậu hãy nói trước cho mình biết, - không được bông phèng gì cả, - hôm nay chúng mình sẽ ngốn gì đây?

- Xúp bắp cải.

- Thế nào?

- Xúp bắp cải non nấu với thịt cừu tươi!

Lopakhin thua keo này rồi: rõ ràng là anh bị nhạo báng nhưng anh không tìm đâu ra được những lời thật đắt để trả đũa cho cân.

Anh lại ngồi xổm xuống cạnh hầm, hết sức tự trấn tĩnh để lấy giọng thâm trầm nói:

- Lisichenko ạ, bây giờ trước giờ chiến đấu, mình rất dễ bị kích động, và mình chán ngấy những trò bông phèng của cậu rồi cậu hãy nói đứng đắn xem: cậu để mặc chúng mình, không có gì nóng sốt để ăn hả? Liệu hồn, anh em sẽ không tha tội ấy cho cậu đâu. Mình sẽ có thể là thằng đầu tiên nhằm thẳng vào cậu mà nổ súng đấy và mình cóc cần biết sau đó cậu sẽ ra sao, cái mặt cậu màu gì đâu. Vậy chứ cậu có biết, nhiệm vụ cậu là gì không hả? Cậu là ông trời của chiến tranh! Không phải pháo binh là ông trời của chiến tranh, bảo nó là ông trời là vô cớ, mà cậu mới là ông trời thực sự, bởi vì cái quan trọng nhất trong tấn công cũng như trong phòng ngự là cái ăn. Bất cứ quân chủng nào hễ không có cái ăn đều chỉ là con số không trần trụi. Cậu nhởn nhơ ở đây làm gì? Anh bạn thân mến ạ? Hãy nhanh chóng rời khỏi chốn này đi thôi, đừng chờ người ta nắm cẳng lôi đi; đi đi, ngụy trang cẩn thận vào trong khi tình hình đánh nhau còn tạm im ắng, hãy nhóm nhỏ lửa nấu món cháo đặc đi. Mẹ kiếp cái cháo, thôi thì món cháo đặc của cậu mình cũng bằng lòng ăn vậy! không có cháo còn tệ hơn là có cháo. Không có thức ăn nóng thì chúng mình sẽ ra sao? Sẽ là những thằng thảm hại, lời nói danh dự đấy! Mình đây chẳng hạn mà không có món canh thì mình sẽ hóa ra khốn khổ hơn một người Ý mạt hạng nhất, sẽ tệ hơn là một người Romania khốn khổ nhất. Cái thước ngắm của mình sẽ không còn là thước ngắm nữa; mình sẽ suy nhược ghê gớm, tay chân mình sẽ run lẩy bẩy... Đi, đi Lisichenko, cậu hãy yên tâm, không có cậu chúng mình vẫn trị được chúng nó. Mình thề với cậu rằng cương vị của cậu cũng quí trọng như của mình, ừ, thì cũng có thể là kém hơn một phần mười gì đó thôi...

Lopakhin chờ câu trả lời, nhưng Lisichenko chậm rãi rút từ trong túi áo ra một túi thuốc màu hồng có thêu những bông hoa kỳ quặc, chậm rãi xé một mảnh chéo dài ở một tờ giấy báo, và rồi cũng chậm rãi hơn nữa quấn thành một cái loa kèn. Mãi sau khi đã nhồi xong thuốc vào đó, bật được cái bật lửa chiến lợi phẩm lên, hắn mới thong thả nói:

- Cậu khuyên dỗ mình cũng phí công thôi, người anh hùng ạ. Mình không thể cõng xe nhà bếp mà bơi qua sông được, nó sẽ nhận chìm mình ngay lập tức, còn đẩy nó qua cầu cũng không được. Tới lúc cần thiết mình sẽ cho nó nổ tung với một quả lựu đạn, còn bây giờ lạm thời cứ nấu xúp bắp cải tráng mỡ trong chảo vậy. Mình nói thật đấy. Sao cậu cứ trơ mắt ra nhìn mình thế? Hãy thu mắt lại đi, hãy đưa hai tay lên mà giữ kẻo chúng lôi tuột xuống đất đấy. Đây, tình hình là như thế này nhé: ở gần cầu một quả bom đã giết mất mấy con cừu, thế là tất nhiên, mình phải cắt tiết một con, để cho nó khỏi phải chết khổ chết sở vì mảnh bom, rồi kiếm một ít bắp cải trong vườn rau, mình cũng nói thật là đánh thó đấy thôi. Mình giao cho hai cậu bị thương nhẹ trông nom nồi xúp, mình nêm gia vị xong, rồi mới bỏ đi. Thế là công việc của mình yên ổn rồi. Giờ đây mình sẽ đánh đấm đôi chút, giúp đỡ các cậu, tới giờ ăn trưa mình sẽ bò vào rừng, và có bao nhiêu thì cung cấp bấy nhiêu, thức ăn nóng sẽ đem đến cho các cậu. Cậu đã vừa ý về mình chưa, hở người hùng?

Lopakhin cảm động toan ôm hôn cậu chiến sĩ anh nuôi, nhưng cậu này mỉm cười, ngồi thụp xuống đáy hầm nói:

- Tốt nhất là thay vào những trò âu yếm của loài vằn vện này, cậu hãy cho mình một quả lựu đạn - có lẽ như thế được việc hơn.

- Ôi anh bạn trùng tên thân mến ơi! Cậu thật là một con người quí hóa! Mời cậu cứ chiến đấu, bây giờ thì tùy thích, bao lâu cũng được, mình cho phép đấy. - Lopakhin trịnh trọng nói, và tháo ở thắt lưng ra một quả lựu đạn kính cẩn nghiêng mình trao cho anh nuôi.

Có lẽ Lopakhin còn ba hoa tán dóc thêm với anh nuôi, nhưng lại nghe tiếng máy bay ầm ĩ mỗi lúc một gần, anh vội vàng trở về công sự của mình.

Cả lần này, máy bay địch cũng chia làm hai tốp để tiếp cận mục tiêu, một tốp tấn công tuyến phòng ngự, tốp kia chọc qua lưới lửa cao xạ bắn chặn xông tới điểm vượt sông.

Và một lần nữa, một đám mây bụi dày đặc màu hung, giống như sương mù trùm lên các công sự, bốc cao lên trong bầu không khí lặng gió, che khuất cả mặt trời. Qua tiếng nổ ầm ầm, tiếng những mảnh bom rít, tiếng đất rơi bình bịch, Lopakhin cố lắng nghe những phát súng cao xạ của ta, nhưng vô hiệu. Khẩu đội bố trí ở trong vườn trường học vẫn im tiếng; và Lopakhin xót xa thầm nghĩ: “Bị bọn súc sinh dập tắt mất rồi!” Sau đó anh chợt có ý nghĩ; là chưa biết chừng khẩu đội đã kịp rời khỏi vị trí cũ nên anh cũng có phần yên tâm.

Giữa những tiếng ầm ầm khủng khiếp tràn ngập cả bốn bề, hầu như không nghe thấy những tiếng hét của Sashka. Bị đinh tai váng óc, bị giúi đầu xuống đất trước trận bão những tiếng nổ, vẫn anh tập trung được sức lực, rời khỏi vách công sự, chốc chốc lại ló đầu lên khỏi gờ đất. Những làn sóng hơi nổ nóng rực hắt ngược đầu anh ra sau, nhưng anh vẫn hau háu nhìn qua tấm màn bụi phía trước, cố quan sát xem xe tăng địch có tiến lên dưới sự yểm hộ của máy bay oanh tạc không.

Qua những phút giây như thế, có lúc trong cái màn đêm bị ánh lửa rạch ngang rạch dọc, che kín mặt trời, anh tình cờ nhìn về chỗ công sự của Zvyagintsev, nhẹ nhõm cả người khoan khoái nhìn thấy nòng súng máy chĩa lên cao vừa nhả đạn xong còn hơi rung rung và trong một giây còn thấy cái mũ sắt của Zvyagintsev động đậy, thấy cả cái chỗ móp quen thuộc ở một bên chóp đầy bụi, đã mất hẳn cái ánh đục đục qua màu sơn cỏ úa.

- Anh chàng này cừ thật, - Lopakhin thích thú thầm nghĩ, - không một thứ âm nhạc nào làm cho nó sợ...

Chẳng mấy chốc điều Lopakhin lo lắng đã được xác nhận: sau hai đợt nhào xuống, những chiếc máy bay chưa kịp rút đi, thì từ phía gò đã vang lại tiếng động cơ ầm ì nhưng nghe hoàn toàn khác, áp sát mặt đất liên tục, xen lẫn tiếng loảng xoảng và ken két của xích sắt. Hầu như cùng lúc, pháo binh Đức từ cao điểm bắt đầu nã vào chỗ vượt sông, và các khẩu đội của chúng ta ở trong rừng bên kia sông cũng đồng loạt đáp lại.

- Nào Sashka, hãy thắt lại lưng quần, đứng cho vững nhé! - Lopakhin nói và mỉm cười động viên - Hãy coi chừng, khi mình bắn cháy chiếc nào thì đừng để một thằng lính tăng thoát ra được đấy nhé, tinh thần cậu thế nào? Không nao núng chứ? Thế là tốt. Điều chủ yếu trong cái nghề độc hại của mình là không được mất tinh thần.

Anh áp người vào khẩu súng, và cũng giống như lúc chiếc máy bay địch bổ nhào xuống công sự, anh lại như được gắn liền một khối với khẩu súng dài ngoẵng, mắt không rời những cái hộp thép ầm ầm bị bao trùm trong màn bụi đã thưa hơn, đang tiến từ trên đồi xuống theo đội hình từng bậc như một mũi dùi cùn.

Không, lần này thì được thở căng lồng ngực rồi! Cuộc chiến đấu này mở màn hoàn toàn không giống với trận mà số anh em sống sót của cái trung đoàn tan tác đã bảo vệ cao điểm và đánh lui được cuộc tấn công của kẻ thù, vẻn vẹn chỉ có bốn khẩu chống tăng và vài khẩu súng máy. Giờ đây cuộc chiến đấu diễn ra hoàn toàn khác. Lũ xe tăng chưa kịp vượt nửa chặng đường, tới những điểm chuẩn mà Lopakhin đã chọn trước, thì một hàng rào đen những đám nổ đã dựng lên trên đường tiến của chúng. Pháo của trung đoàn bắn rất hăng và tài tình nên chẳng mấy chốc trong số hai chục xe tăng hạng trung từ sau đồi chui ra, ba chiếc đã khựng lại tại chỗ, chiếc thứ tư kéo theo một cái đuôi khói đen bò chưa được chục mét thì một phát đạn nữa đã phụt lên một cột đất tung tóe ở phía sườn bên phải nó! chiếc xe tăng nhẹ nhàng, ngoan ngoãn lật nghiêng, đường như muốn chúc cái tháp súng bị vỡ hoác để xúc lấy đám đất đen tốt lành của vùng sông Don, mảnh đất mà mới vài phút trước đây, dây xích của nó vừa dày xéo lên xiết bao kiêu hãnh.

Trong cơn phấn khởi trước những loạt đạn của pháo binh, Lopakhin bóp chặt vai Sashka trong mười ngón tay khỏe như một cái kìm bẹp, và reo lên:

- Bắn ra bắn... bắn thế mới là bắn chứ.' Chao ôi, mẹ chúng nó chứ, không biết ai dạy chúng nhỉ? Mình chỉ muốn ôm cái sọ của anh chàng nào đó mà hôn mà hít! Liệu đấy, Sasha ạ, cơ sự này thì hôm nay mình với cậu đến thất nghiệp mất!

Bên sườn trái, một khẩu đội chống tăng từ trong một khu vườn nhỏ bắt đầu nã vào xe tăng. Chỉ vài phút sau, hai chiếc tăng nữa bị diệt, nhưng những chiếc còn lại đã kịp chọc thẳng lên phía trước; và giờ đây thì chúng đã cách các công sự không quá hai trăm mét..

Lopakhin nhìn rõ mồn một cái thân xám đen thấp lè tè của một chiếc tăng đang tiến hơi chênh chếch, thấy cả nhưng đường vẽ lờ mờ hình một con thú kỳ dị, có đuôi bằng sơn trắng trên thành xe tăng, lệch về bên trái chữ thập ngoặc một chút. Cặp mắt đỏ ngầu, ứa lệ của anh nhìn thấy tất cả, nhưng anh cứ chờ cho đến khi cự ly rút ngắn thêm khoảng chừng nằm chục mét nữa, để bắn ăn chắc.

Từ dưới xích xe tăng một làn bụi xám phả ra, trải là là trên mặt đất, trên những đám ngải cứu nhỏ của thảo nguyên. Chốc chốc một mắt xích nhẵn lại bất thình lình lóe sáng dưới ánh mặt trời, rồi bụi lại bốc lên mù mịt như những cuộn bông xám lê thê sau chiếc xe tăng: và nổi lên trên đám bụi nhìn rõ cái tháp quay chậm chạp, từ họng súng một ngọn lửa xanh nhạt, rất sắc, hầu như không thấy được dưới ánh nắng rực rỡ ban mai thoắt phụt ra, lại biến mất cứ như một cái nọc rắn chõe đôi; rồi ở sườn bên phải, phía trước, phía sau những ụ đất vàng khè của các công sự bùng lên một cái nấm đen của đất bị đạn nổ hất tung, rơi lả tả từ từ, và nghe có một tiếng ầm vang đặc biệt, như có vật gì bị vỡ tung.

Tới phát đạn thứ hai thì Lopakhin hạ được xe tăng, hầu như cùng một lúc có hai xe nữa bốc cháy... Nhưng chiếc khác, quay ngoặt lại, rút lui về, trốn phía sau cao điểm. Và mãi đến khi chiếc xe tăng cuối cùng khuất đằng sau đỉnh gò mộ cổ mù mịt bụi, Lopakhin mới long cặp mắt xanh lè lòng trắng, nhìn vào bộ mặt nhợt nhạt của Sashka ngọt ngào hỏi:

- Cậu làm sao thế hả, Sashenka, sao cậu xám ngoét đi thế?

- Sống kiểu này thì ai mà không xám ngoét đi, - Sashka thở hổn hển trả lời..

Nửa giờ sau, bọn Đức lại tấn công. Lần này chừng một chục xe tăng Đức có cả lính tiểu liên kèm theo cố mở một đột phá khẩu ở chỗ tiếp giáp giữa hai đại đội, trong đó có một do trung úy Goloshchekov chỉ huy.

Điểm đột phá ở sườn bên trái của đại đội Goloshchekov, chiếc xe tăng hạng trung của đối phương tiến ở hàng đầu đã rẽ đường lao nhanh vào cái lò rèn vách liếp trát đất sét của nông trang, trong nháy mắt nó đã bị cuốn trong đám bụi mù, và xông ra khỏi đống đổ nát mang theo trên vỏ thép những cành khô và rác rưởi lả tả, dùng hỏa lực pháo bắn dữ dội vào một khẩu đại liên, kịp đè nát mấy ổ chiến đấu bộ binh... Nó chạy ngoằn nghoèo, dùng xích là bằng các công sự, cái mõm xám ngắn ngủn của nó dủi dũi lung tung. Nó lao vùn vụt tới gần Lopakhin, nhưng khi cả cái khối lù lù của nó vừa trùm lên trên công sự của binh nhất Kochetygov, thì đột nhiên nó hãm một bên xích và xoay tròn tại chỗ cố ủi đất lấp cái hố sâu. Lopakhin nổ súng. Nhưng không phải anh là người diệt chiếc xe tăng ấy: bị đất lấp tới ngực, binh nhất Kochetygov sắp chết còn cố ngoi lên, và khi chiếc xe tăng vừa bò khỏi công sự đã bị phá hủy, anh bèn vung tay, động tác yếu ớt như trẻ con. Cái chai đập vào thành bọc thép thoai thoải màu xám, rất khẽ, hầu như không nghe được giữa tiếng ầm ầm của cuộc, chiến đấu; kêu đánh cộp một tiếng, vỡ tung tóe thành những mảnh vụn; một ngọn lửa rất nóng và một làn khói loăn xoăn màu lam dịu bỏ lan ra trên mặt vỏ thép đúc...

Chiếc xe tăng cháy, với tiếng động cơ gào rú lên dường như đau quá không chịu nổi, rẽ ngoặt theo một đường vuông góc, chồm vào trong vườn, hòng nhờ những cành lá anh đào rậm rạp bị đạn tiện rơi ngổn ngang dập tắt lửa.

Chắc là tên lái xe bị ngạt thở, và mù cả mắt vì khói nên nhìn không rõ: chiếc tăng đang mở hết tốc lực lao thẳng vào một cái giếng cạn bỏ hoang, húc vào thành giếng xếp bằng đá, và nó lật nghiêng, hơi hếch cái bụng đen ngòm lên, mặc mùi dầu mỡ cháy khét, và khựng luôn tại đó, mất hết hiệu lực, chờ chết. Xích bên trái của nó vẫn cứ quay rít điên cuồng, những mắt xích trắng vẫn cố bám một cách vô ích vào mặt đất, còn xích bên phải, bị võng xuống lòng thòng trên chỗ đất bị bới, nom bất lực và thảm hại.

Kopytovsky, thấy rõ tất cả những điều ấy. Thở dốc dồn dập, mắt mở tròn xoe, anh theo dõi những động tác hung hãn và cái chết của chiếc xe tăng địch, và chỉ sực tỉnh khi bên tai anh vang lên tiếng nổ quen thuộc của khẩu súng của mình, của Lopakhin. Quay ngoắt đầu lại, nhanh như chớp, Kopytovsky thấy bên phải, cách công sự chừng trăm mét, một chiếc tăng chạy giật giật, cứ rùng mình như lên cơn sốt và chỉ nháy mắt sau đã khựng lại: và bên cạnh ngay sát với anh là khuôn một đỏ gay, lạ hẳn của Lopakhin.

Hai tên lính xe tăng Đức giống như những cái bóng xám cuống cuồng chui ra khỏi nắp của chiếc xe đã đứng sững. Một lên trong bộ quân phục mở phanh, ngã ngửa ra vặn ngược người trên gót chân, hai tay dang thẳng vuông góc với thân mình thành hình chữ thập; thằng thứ hai, không đội mũ, tóc đen, mặc chiếc sơ mi xám tay xắn đến khuỷu, muốn quì dậy, nhưng bỗng lại nằm áp sát xuống đất, áp sát toàn thân trườn đi vặn vẹo như một con rắn, hầu như không động đậy hai tay...

Đúng vào cái giây phút trù trừ trong nháy mắt ấy, Kopytovsky cảm thấy khẩu tiểu liên bị giằng mạnh khỏi tay anh: Lopakhin không rời cặp mắt bị hút chặt vào thằng lính xe tăng đang bò. Đã giằng được khẩu tiểu liên của Kopytovsky, nhưng vừa ngay lúc ấy, bên phải từ công sự của Zvyagintsev, nghe lạch một phát súng lẻ, và thằng lính xe tăng đang bò đã cái mũi xuống đất. Lopakhin buông thõng khẩu súng máy quay cái mặt méo xệch đi vì giận dữ về phía Kopytovsky rít lên qua kẽ răng nghiến chặt, lắp bắp nói:

- Mày, thằng vô lại, đồ vứt đi! Mày đang chiến đấu hay làm trò gì đó hả? tại sao không bắn ngay cho đúng lúc? Mày chờ cho hắn tới đầu hàng làm tù binh à?! Hãy bắn ngay vào cái lúc nó chưa kịp giơ tay lên kìa? Phải bắn chim giữa lúc nó đang bay! Đối với tao, thì trên đất tao, tao không cần tù binh Đức, tao chỉ cần xác bọn Đức như thế kia thôi, mày hiểu chưa, mẹ mày khéo đẻ thật?!