Đại tá sư đoàn trưởng Marchenko bị thương ở cánh tay và ở đầu, tại gần Serafimovich; sáng hôm ấy thay băng xong ông uống cạn một cốc nước chè đặc rồi nằm xuống nghỉ. Vì mất máu và vì nhiều đêm mất ngủ, nên mấy ngày hôm ấy, sau khi bị thương, ông cảm thấy suy nhược rã rời và lừ đừ ốm yếu rất khó chịu. Nhưng chỉ vừa mới thiu thiu đi chốc lát thì ngoài cửa đã có người gõ khe khẽ nhưng rất gấp. Không chờ được phép, thiếu tá tham mưu trưởng Golovkov đã bước vào gian phòng tranh tối tranh sang.

- Đồng chí đang ngủ à, Vasily Semenovich? - thiếu tá hỏi.

- Không, đồng chí cần gì đấy?

Golovkov phát phì trước tuổi, thấp lè tè phục phịch như thùng phuy, bước nhanh tới cửa sổ, hạ cái kính kẹp mũi xuống lấy khăn tay ra lau, rồi đứng quay về phía Marchenko, nói tiếng run run:

- Trung đoàn Ba mươi tám đến rồi...

- À, à, à... - Marchenko nhỏm phắt dậy trên giường và nghiến răng ken két: cơn đau nhói ở thái dương suýt vật ngửa ông ra.

Ông lại nằm xuống, dồn hết sức lực, hỏi giọng nghe xa lạ và cách vời:

- Thế nào?

Và từ chốn xa xăm nào đó vẳng tới tiếng nói quen thuộc của Golovkov:

- Hai mươi bảy chiến sĩ. Trong số đó có năm bị thương nhẹ. Chuẩn úy Poprishchenko đưa về. Đa số thuộc tiểu đoàn hai... Về quân dụng thì đồng chí biết đấy... Quân kỳ trung đoàn vẫn bảo vệ được. Anh em đang tập hợp chờ lệnh. - Rồi ông nghe rất gần, sát bên tai: - Vasya, đồng chí đừng dậy làm gì. Để mình tiếp nhận cho. Đừng dậy, cậu kỳ quặc thật, khéo nguy đấy! Cậu bệch bạc như vôi ấy. Kìa, sao lại thế được nhỉ?!

Marchenko ngồi trên giường mấy phút, người khẽ lắc lư, một bàn tay rám nắng đặt lên cái đầu quấn đầy băng. Trên thái dương bên phải đầy những giọt mồ hôi lấm tấm. Với tất cả những cố gắng cuối cùng của ý chí, đại tá dựng cái thân hình xương xẩu to lớn của mình đứng lên, kiên quyết nói:

- Mình sẽ ra với anh em, Fedor, cậu có biết không, trước chiến tranh mình đã phục vụ tám năm dưới lá cờ của trung đoàn này… Mình sẽ tự ra gặp anh em.

- Rồi có ngã ra như hôm qua không?

- Không, - Marchenko trả lời khô khốc.

- Hay là để mình dìu cậu?

- Không. Cậu ra bảo không phải báo cáo. Lấy quân kỳ trong bao ra.

Từ trên thềm, Marchenko bước xuống, vịn tay vào lan can đặt chân rất cẩn thận trên những bậc tam cấp ọp ẹp; khi bước chân ông nặng nề đặt xuống mặt đất, thì trong hàng quân vang lên một tiếng rập trầm và đồng loạt của hai mươi bảy đôi ủng đã vẹt gót.

Như một người mù, ban đầu chỉ nhón đầu ngón chân, rồi mới đặt cả bàn chân xuống đất, đại tá từ từ bước tới trước hàng quân. Chuẩn úy Poprishchenko mấp máy đôi môi không thành tiếng. Giữa bầu không khí im phăng phắc, nghe rõ tiếng thở cố nén hồi hộp của các chiến sĩ và tiếng cát lạo xạo dưới bước chân đại tá.

Đứng dừng lại, ông đưa con mắt không bị băng đen nhánh như một cục than anthracite, nhìn khắp mặt các chiến sĩ và bất thình lình cất giọng oang oang nói:

- Anh em chiến sĩ! Tổ quốc sẽ không bao giờ quên những chiến công cũng như những đau khổ của các đồng chí. Cảm ơn các đồng chí đã giữ được vật thiêng của trung đoàn là lá quân kỳ. - Đại tá xúc động và không giấu được nỗi xúc động của mình: tật thần kinh làm má phải của ông giật giật. Dừng một lát rồi ông nói tiếp: - Dưới lá quân kỳ này, năm 1919, trung đoàn đã chiến đấu ở mặt trận phía Nam chống bọn thổ phỉ Denikin. Đồng chí Voroshilov và Budyonny đã nhìn thấy nó phấp phới trên chiến trận...

Đại tá đưa nắm tay rám nắng lên đầu. Giọng ông tràn ngập một niềm tin nồng nhiệt, một tâm trạng xúc động đến cực độ, cứ to dần và ngân vang như một dây đàn rất căng:

- Quân thù có giành được thắng lợi nhất thời, nhưng cuối cùng chiến thắng sẽ thuộc về chúng ta!... Các đồng chí sẽ mang lá quân kỳ sang tận nước Đức! Và tai họa sẽ giáng xuống cái đất nước khốn kiếp đã sinh ra bè lũ ăn cướp, hiếp dâm, giết người; trong các trận đánh lớn cuối cùng, những ngọn cờ đỏ thắm của Quân Giải phóng vĩ đại chúng ta sẽ bay phấp phới trên nước Đức. Cám ơn các đồng chí, cám ơn anh em chiến sĩ!

Gió khẽ rung những tua vàng đã bạc màu trên tấm vải đỏ thẫm treo ở đầu cán cờ, rủ xuống thành những nếp nặng nề như đúc bằng kim loại. Đại tá từ từ bước tới trước quân kỳ, quỳ xuống. Trong giây phút ông lặng người đi, nặng nề chống những ngón của bàn tay phải xuống cát ẩm, nhưng lập tức vượt lên trên cái suy nhược của cơ thể rướn thẳng người, thành kính cúi cái đầu quấn băng, áp đôi môi run run lên mép tấm nhung nồng nặc mùi thuốc súng mùi bụi đường trường, và mùi hương bất tuyệt của ngải cứu thảo nguyên.

Nghiến chặt hai hàm răng, Lopakhin đứng im như tượng và chỉ đến khi nghe phía bên phải mình một tiếng nức nở cố nén lại, anh mới hơi quay sang bên: hai vai chuẩn úy, người chiến sĩ kỳ cựu Poprishchenko, đang rung rung, hai bàn tay áp đúng nẹp chỉ quần đang run rẩy, những giọt nước mắt lăn tăn, long lanh, rơi từ hai mi mắt cụp xuống, chảy nhanh trên hai gò má già lão nhăn nheo. Nhưng bị điều lệnh trói buộc ông không thể đưa tay lên lau nước mắt, mà chỉ cúi cái đầu bạc xuống mỗi lúc một thấp hơn.

1942

HẾT