Đợt tân viện sĩ lần này có tổng cộng 30 người. Người lớn tuổi nhất là Giáo sư Vương thuộc chuyên ngành Vật lý Vật liệu của Đại học Sơn Đông, năm nay ông 68 tuổi; người trẻ tuổi nhất chính là Lữ Khâu Kiến, 24 tuổi. Nếu không tính Lữ Khâu Kiến, độ tuổi trung bình của 29 tân viện sĩ còn lại là 54 tuổi, nhưng khi cộng thêm anh vào thì con số này giảm xuống còn 53. Chỉ một mình anh đã kéo độ tuổi trung bình xuống tròn một tuổi.

Sau khi lễ trao bằng Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học kết thúc, đến lượt trao bằng Viện sĩ Viện Hàn lâm Kỹ thuật. Lữ Khâu Kiến lại một lần nữa bước lên bục, lần này anh lại lập thêm hai kỷ lục: Viện sĩ Viện Hàn lâm Kỹ thuật trẻ tuổi nhất và Viện sĩ song hàm (viện sĩ cả hai viện) trẻ tuổi nhất.

Trước đó, Viện sĩ Viện Hàn lâm Kỹ thuật trẻ tuổi nhất là Thiếu tướng Mã Vĩ Minh đến từ Đại học Kỹ thuật Hải quân. Ông có những thành tựu xuất sắc trong các lĩnh vực như tích hợp hệ thống phát điện độc lập, điện tử công suất, tương thích điện từ của hệ thống điện, và công nghệ hệ thống điện tổng hợp trên tàu chiến. Ông từng nghiên cứu thành công hệ thống phát điện AIP cho tàu ngầm đạt trình độ tiên tiến thế giới và từng được trao tặng Huân chương Công trạng hạng Nhất. Khi được bầu làm Viện sĩ Viện Hàn lâm Kỹ thuật, ông mới 41 tuổi.

Trong lịch sử Viện Hàn lâm Khoa học và Viện Hàn lâm Kỹ thuật Trung Quốc, những vị viện sĩ song hàm lớn tuổi nhất là cố Viện sĩ Tiền Học Sâm và Viện sĩ Nghiêm Khải, cả hai đều hưởng thọ 83 tuổi. Còn người trẻ tuổi nhất chính là Viện trưởng Lộ, người vừa trao bằng viện sĩ cho Lữ Khâu Kiến; ông được bầu làm viện sĩ song hàm khi 53 tuổi. Lữ Khâu Kiến đã rút ngắn kỷ lục này xuống hơn một nửa.

Đợt này có tổng cộng 34 vị được bầu làm Viện sĩ Viện Hàn lâm Kỹ thuật. Người lớn tuổi nhất là Viện sĩ Hứa, 77 tuổi, đến từ Đại học Chiết Giang, được bầu vào Khoa Quản lý Kỹ thuật. Nếu không tính Lữ Khâu Kiến, độ tuổi trung bình của các vị viện sĩ này là 60,7 tuổi, cộng thêm anh vào thì giảm xuống còn 59,6 tuổi.

Độ tuổi trung bình của Viện sĩ Viện Hàn lâm Kỹ thuật cao hơn nhiều so với Viện Hàn lâm Khoa học là bởi vì Viện Khoa học chú trọng vào sức sáng tạo, còn Viện Kỹ thuật chú trọng vào kinh nghiệm. Tuy nhiên, theo góc nhìn của Lữ Khâu Kiến, với độ tuổi cao như vậy, e rằng họ cũng khó lòng phát huy được tác dụng lớn trong công tác nghiên cứu; danh hiệu này đối với họ chủ yếu là sự khẳng định cho những đóng góp lịch sử mà thôi. Nếu muốn hai viện phát triển tốt đẹp, độ tuổi trung bình của các viện sĩ vẫn nên tiếp tục giảm xuống mới phải.

Trong lịch sử Trung Quốc, tổng cộng có 34 nhà khoa học từng giữ danh hiệu viện sĩ cả hai viện, Lữ Khâu Kiến là người thứ 35, đồng thời cũng là người đầu tiên kể từ sau năm 1995. Trong số các viện sĩ này, có bốn người đã qua đời, bao gồm Viện sĩ Nghiêm Khải đã nhắc đến ở trên và Viện sĩ Vương Tuyển, người từng nhận Giải thưởng Khoa học Công nghệ Quốc gia cao nhất. Hiện tại chỉ còn lại 31 người.

Cuối cùng là lễ trao bằng cho Viện sĩ nước ngoài. Lần này có năm tân viện sĩ nước ngoài được bầu chọn. Ngoài Ludvig Faddeev, người vừa trò chuyện với Lữ Khâu Kiến, còn có Giáo sư Alan Heeger - chuyên gia về vật lý, hóa học và vật liệu đến từ Đại học California, Santa Barbara (Mỹ); Giáo sư Ferid Murad - chuyên gia về dược lý lâm sàng và phân tử đến từ Trung tâm Y học Phân tử thuộc Đại học Texas (Mỹ); Giáo sư Hu Zhengming - chuyên gia về vật lý linh kiện vi điện tử và mạch tích hợp đến từ Đại học California, Berkeley (Mỹ); và Vincent Courtillot đến từ Viện Địa vật lý Paris, Pháp.

Trong năm người được chọn, có đến ba người đến từ Mỹ, đủ thấy thực lực khoa học kỹ thuật của Mỹ mạnh mẽ đến mức nào. Sự kiện Giáo sư Hu Zhengming - một học giả gốc Hoa sinh ra tại Đài Loan và sau đó nhập quốc tịch Mỹ - được bầu chọn đã khiến Lữ Khâu Kiến nhớ lại một cơn sóng gió trong công tác bình chọn viện sĩ.

Người gây ra cơn sóng gió đó chính là trường cũ của anh - Đại học Bắc Kinh. Trong đợt bổ sung viện sĩ năm 2001, Đại học Bắc Kinh đã làm một việc rất thiếu uy tín: họ đóng gói Giáo sư Tian, giáo sư danh dự tại Đại học Princeton, thành nhân viên toàn thời gian của Đại học Bắc Kinh để tranh cử viện sĩ. Kết quả bị Đại học Phục Đán phát hiện, hai bên tranh cãi không dứt.

Về sau, nhờ thế lực đông đảo, Đại học Bắc Kinh đã áp đảo được Đại học Phục Đán, lợi dụng trao đổi lợi ích để tiến cử một giáo sư khác của Đại học Phục Đán vào danh sách, nhằm đổi lấy suất trúng cử cho Giáo sư Tian. Vì vậy, Giáo sư Tian trở thành viện sĩ hải ngoại đầu tiên và duy nhất kể từ khi Viện Hàn lâm Khoa học thành lập mà không làm việc toàn thời gian tại trong nước. Kỷ lục này của ông đến nay vẫn chưa bị phá vỡ.

Trình độ học thuật của Giáo sư Tian đương nhiên rất cao, nhưng trong quy định tiêu chuẩn bình chọn viện sĩ của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc có một điều khoản bắt buộc phải xem xét đến sự đóng góp cho quốc gia, điểm này Giáo sư Tian rõ ràng không đáp ứng được. Sau này, Đại học Bắc Kinh cũng từng thử lặp lại kịch bản tương tự trong giới vật lý, đáng tiếc là ở lĩnh vực vật lý, họ không thể "một tay che trời" như trong giới toán học, nên cả hai lần đều không thành công.

Hy vọng trong tương lai, Đại học Bắc Kinh đừng dùng những chiêu trò kiểu này để tìm đến mình nữa, nếu không, mối quan hệ vốn dĩ rất hài hòa giữa mình và trường cũ e là sẽ xuất hiện vết nứt. Lữ Khâu Kiến khẽ thở dài.

Lữ Khâu Kiến từng tham gia nhiều hội nghị học thuật, lễ trao giải và các quy trình bình chọn trong nước, anh cũng phát hiện ra nhiều vấn đề như đấu đá phe phái, trao đổi lợi ích, lấy thâm niên chèn ép người khác, v.v. Trong số đó tất nhiên vẫn có những học giả giữ vững nguyên tắc, nhưng cũng không thiếu kẻ tiểu nhân trục lợi, những điều này chắc chắn sẽ gây cản trở cho sự phát triển khoa học kỹ thuật của Trung Quốc.

Lữ Khâu Kiến đã hạ quyết tâm, sau này nếu gặp phải những vấn đề như vậy, anh nhất định sẽ không dung thứ. Ít nhất, những sai lầm từng xảy ra tại Hội nghị biểu dương Khoa học Công nghệ cao nhất quốc gia thì tuyệt đối không được phép lặp lại.

Sau khi lễ trao bằng viện sĩ kết thúc, Lữ Khâu Kiến vẫn không được nghỉ ngơi. Tiếp đó, anh tiếp tục bận rộn ngược xuôi, trước tiên là chủ trì và tham gia toàn bộ lễ trao Giải thưởng Khám phá Toán học mới của năm nay, có những cuộc trao đổi vui vẻ với các nhà toán học toàn cầu và gửi lời khích lệ đến những nhà toán học mới đạt giải.

Ngay sau đó, anh lại đến Đài Truyền hình Trung ương để nhận chiếc cúp "Mười thanh niên kiệt xuất toàn quốc" của riêng mình, đạt được vinh dự mà những người như Nhiếp Cửu đoạn, Dương Lợi Vĩ và Diêu Minh từng có được.

Chuỗi xuất hiện dày đặc trước truyền thông kể từ sau buổi họp báo đã khiến Lữ Khâu Kiến trở thành nhân vật tin tức nóng nhất Trung Quốc trong giai đoạn cuối năm đầu năm. Các đơn đăng ký phỏng vấn gửi từ khắp cả nước gần như làm nghẽn hòm thư của bộ phận liên lạc đối ngoại thuộc Dự án Hy Hòa, khiến các nhân viên tuyên truyền vừa đau đầu vừa hạnh phúc.

Đại đa số các yêu cầu phỏng vấn đều bị bộ phận tuyên truyền từ chối ngay từ đầu, số ít những người may mắn cũng chỉ có được tư cách đối thoại với bộ phận tuyên truyền mà thôi, muốn phỏng vấn được Lữ Khâu Kiến gần như là chuyện không thể.

Khoảng thời gian này, bộ phận tuyên truyền gần như trở thành nơi bận rộn nhất trong các ban ngành của Dự án Hy Hòa. Nhân viên phải tăng ca suốt ngày đêm để xử lý các yêu cầu phỏng vấn từ giới truyền thông. Họ vừa không thể đáp ứng yêu cầu của tất cả các bên, lại vừa phải duy trì hình ảnh tích cực cho dự án, khiến họ phải vắt óc suy nghĩ.

“Giáo sư Lữ, những ngày tháng này bao giờ mới kết thúc đây!” Người phụ trách bộ phận tuyên truyền không nhịn được mà tìm đến Lữ Khâu Kiến để than thở.

Lữ Khâu Kiến nhìn lịch trên tường rồi an ủi, nhẩm tính thời gian, chuyện đó cũng sắp bùng nổ rồi nhỉ? “Cố thêm chút nữa thôi. Trong số các đơn xin phỏng vấn này, chẳng có mấy cơ quan truyền thông chuyên môn đâu, đa số chỉ là chạy theo phong trào thôi. Đợi đến khi có tin tức nào đáng để giật tít hơn xuất hiện, họ khắc tự giải tán cả thôi!”