Trái với những đợt ném bom với cường độ ngày càng thưa thớt, đài-thu-thanh-truyền-miệng dưới hầm lại hoạt động hết công suất. Điều này rất hữu ích, nó giúp chúng tôi có thể hiểu rõ hơn về các Ivan và điều chỉnh cách hành xử của mình sao cho phù hợp với họ.

Chẳng hạn như câu chuyện của một người phụ nữ nọ sống ở phố Berliner, nó đã lan truyền qua tất cả các căn hầm, tới tận khu phố của chúng tôi.

Một buổi tối, hai Ivan say khướt xông vào căn hộ của bà ấy. Bất chấp những lời cảnh cáo của hàng xóm, bà ấy nhất quyết không chịu xuống hầm. Họ đã phá cửa bằng những cú đạp chân và bằng báng súng, họ túm lấy bà ấy, dồn bà ấy vào tường và lột sạch quần áo của bà ta. Họ mừng rơn khi thấy sự ngẫu nhiên đem lại cho họ một miếng mồi ngon. Đó là một người đàn bà đẹp, còn trẻ và sạch sẽ thơm tho. Lúc sắp sửa hành sự, họ chợt thấy trong góc phòng có một chiếc giường nhỏ với một đứa bé sơ sinh và một đứa trẻ bốn tuổi đang ngủ. Họ lập tức ngừng lại, giúp bà ta mặc lại quần áo và bối rối xin lỗi.

"Con của cô à?" Một người trong số họ lắp bắp hỏi bằng tiếng Đức.

Họ tiến lại gần chiếc giường.

"Xinh quá! Bọn trẻ xinh thật! Chúng mới kháu khỉnh làm sao!" Anh ta nhận xét.

Anh ta cởi chiếc áo vét ra và nhẹ nhàng đắp nó lên người bọn trẻ vốn chẳng có cái chăn nào. Sau đó những người lính rút lui bằng cách đi rón rén trên đầu ngón chân để không gây tiếng động. Ngày hôm sau, Andreï, người đã để lại chiếc áo vét quay lại mang theo cho bà ấy một cái chăn ấm cùng sữa và sô-cô-la. Anh ta còn quay lại nhiều lần với những thực phẩm khác. Một hôm anh ta cho bà ấy xem ảnh những đứa con của mình, anh ta đã không gặp chúng suốt từ năm 1941. (Những người lính Nga không được nghỉ phép như những người lính của chúng tôi.) Anh ta oà khóc nức nở.

"Chiến tranh sắp kết thúc rồi, hãy can đảm lên, anh sẽ sớm gặp lại những đứa con của anh." Người đàn bà trẻ an ủi anh ta.

Andreï nói với bà ấy thông qua người phiên dịch đi cùng anh ta:

"Tôi không khóc vì những đứa con của tôi. Tôi khóc cho những đứa trẻ đã bị lính Đức giết chết."

Anh ta ngừng lại một lát để kìm những tiếng thổn thức rồi kể tiếp:

"Tại ngôi làng của tôi, những người lính Đức đã dùng dao đâm chết bọn trẻ con. Một số người cầm chân chúng quật vào tường cho vỡ sọ. Chính mắt tôi nhìn thấy điều đó. Rất nhiều lần."

"Mắt đổi mắt, răng đổi răng", Lukas từng nói với tôi câu đó khi anh ta bắt đầu những vụ giết người ở Napola. Có vẻ như các Ivan áp dụng câu tục ngữ đó cho những người đàn bà của họ, những người đã bị binh lính của chúng tôi hãm hiếp, nhưng lại không áp dụng với bọn trẻ con.

Vậy là, nếu như chúng tôi giấu bọn con gái trong các gác xép nhà bếp, dưới đống quần áo hay làm người ta tin rằng họ đang bị sốt chấy rận thì ngược lại, chúng tôi đem bọn trẻ con ra khoe để làm mủi lòng những gã Ivan.

Ở nhà chúng tôi, trong cái gia đình bất đắc dĩ được hình thành từ khi Ute tới sống trong căn hộ, Manfred đóng vai trò đứa trẻ con. Cậu ta cùng tuổi với tôi nhưng thấp hơn tôi một cái đầu. Cậu ta còm nhom, ốm yếu, nhìn cậu ta người ta nghĩ chỉ độ sáu hay bảy tuổi là cùng. Cậu ta là ứng cử viên lí tưởng để lảng vảng gần các nhà bếp lưu động của người Nga. Họ luôn mủi lòng trước một đứa bé nhút nhát, xanh xao và thường xuyên cho cậu ta nào súp nóng, nào sô-cô-la, nào xúc-xích, toàn những thứ mà Lukas không kiếm được từ đống đồ ăn thừa trong những căn hộ mà anh ta tới viếng thăm lúc tờ mờ sáng.

Thỉnh thoảng Manfred nài nỉ tôi đi cùng với cậu ta. Cậu ta sụt sùi viện lí do rằng cậu ta sợ, rằng các nhà bếp lưu động ở quá xa, rằng cậu ta phải đi qua nhiều khu nhà. Tôi từ chối.

"Cậu không chiều nó được một lần hay sao?" Ute nói với tôi như vậy, cả ngày cô ta chẳng làm gì ngoài cái việc mà các bạn đều đã biết.

"Thôi nào, Max, ngoan nào, đi đi!" Lukas nhẹ nhàng bảo tôi.

Lukas bảo thì tôi đi. Nhưng chỉ là miễn cưỡng. Tôi không thích những gã Ivan đặt tôi ngồi lên đùi hay lùa các ngón tay vào trong những lọn tóc vàng của tôi. Mặc dù nhìn tôi lớn hơn so với tuổi và chẳng có gì trong cái thái độ xấc xược của tôi gợi lên sự thương hại, thế mà tôi vẫn thường xuyên thành công với họ hơn là Manfred.

" Milyi! Milyi!"

"Đẹp trai quá", họ thốt lên khi nhìn thấy tôi.

Mái tóc bạch kim và đôi mắt xanh nhạt của tôi làm họ mê mẩn. Nói thế để thấy là khuôn mặt thiên thần của tôi vẫn còn gây được ấn tượng, ngay cả với những gã Ivan.

Buổi sáng hôm đó, tôi ở trong tình trạng buồn bực. Một trạng thái vô cùng tồi tệ. Tôi thẳng thừng từ chối việc đi cùng với Manfred. Không ai thuyết phục được tôi kể cả Lukas. Giá như tôi có thể đánh đổi bất cứ thứ gì để thời gian quay ngược lại.

Không thể được, điều đó đã xảy ra. Thế là hết.

Vậy là Manfred đi ra phố như thường lệ, tay khoác cái giỏ đựng đồ ăn. Một tiếng đồng hồ sau cậu ta quay về và đặt cái giỏ nặng trịch lên bàn. Lần này khác hẳn với những lần khác, bởi vì trong chiếc giỏ là một cái đùi lợn muối. Nguyên một cái to tướng. Quà của những gã Ivan.

"Ôi! Manfred! Chú bé đáng yêu của tôi! Em thật là tuyệt vời!" Ute reo lên với cái giọng rởm đời thật đáng ghét.

"Giỏi lắm! Hoan hô!" Lukas tán thành.

Tôi không nói gì. Tôi thây bực mình vì cái thằng Manfred đần độn đã xoay xở một cách rất khá. Mới cả cho dù có muốn tôi cũng không có thời gian để mở mồm, bởi vì đột nhiên chúng tôi nghe thấy những tiếng chân bước lên cầu thang - điều cũng bất ngờ không kém gì tảng đùi lợn muối trong cái giỏ. Những bước chân nặng nề, ngập ngừng. Chúng vấp vào một bậc cầu thang, nhảy cóc một bậc, trượt xuống hai bậc, dừng lại, bắt đầu bước tiếp. Rồi chúng cũng lên tới tận tầng năm. Tới trước cửa ra vào căn hộ của chúng tôi. Chúng tôi đã chẳng buồn che chắn nó bằng cách đóng thêm những thanh gỗ hay chất đồ đạc ở trước cửa. Nó bật tung ra ngay sau cú đạp đầu tiên bằng đế giày. Một dáng người choán hết khung cửa. Đó là một gã Ivan. Một gã Ivan đang lảo đảo trên đôi chân to như những thân cây. Một gã Ivan nồng nặc

mùi rượu. Một gã Ivan không giống với đồng đội của mình, gã không đi ngủ sau khi đã say mèm, như đáng lẽ gã phải làm. Có giời mới biết điều gì đã khiến gã đi theo Manfred mà cậu ta không hề hay biết.

Tôi thấy giận bản thân. Tôi tự nhủ rằng nếu tôi đi cùng với Manfred thì tôi sẽ biết thận trọng và cái gã Ivan này đã không bám theo chúng tôi. Cùng lắm thì tôi sẽ tự xoay xở để cắt đuôi.

Nhưng vấn đề là gã ta đang ở đây, ngay lúc này.

Tại sao gã đi theo Manfred? Gã không đồng ý cho cậu cả cái đùi lợn muối? Gã mò tới để đòi lại?... Không sao, chúng tôi sẽ trả lại cho gã cái đùi lợn muối. Ngay lập tức! Và kèm theo tất cả đồ ăn còn lại!

Mỗi tội là gã Ivan chẳng thiết gì cái đùi lợn muối.

Cái nhìn của gã bám riết lấy Ute. Chị ta mặc quần dài và cái áo sơ-mi đàn ông nhưng không có áo vét. Và bởi vì cái áo sơ-mi không được cài hết cúc ở phía trên, các bạn có thể nhìn thấy bộ ngực đang nhô lên. Đầu chị ta để trần, chị ta đã không đội chiếc mũ cho sụp xuống tận mắt. Thay vì dùng nước để làm thẳng tóc ra, chị ta cứ để nó xoăn lại. Chị ta còn tô môi bằng một thỏi son cũ nhặt được dưới đất.

Chết chị ta rồi. Chị ta sẽ phải đền tội. Chị ta sẽ bị cưỡng bức.

Nói thật với các bạn là tôi chẳng hề bận tâm. Nhưng Lukas thì không thích thú chút nào với viễn cảnh đó. Anh ta bật dậy. Ít ra thì anh ta cũng thử làm điều đó bởi gã Ivan chìa nòng súng tiểu liên vào người anh ta để ngăn lại.

"Du, SS?" Gã hét lên hỏi anh ta.

Câu hỏi của gã hoàn toàn chính đáng, tôi ý thức được điều đó khi đang chìm trong sợ hãi. Lukas có tóc vàng và đôi mắt màu xanh thép. Anh ta cao lớn. Anh ta đã trải qua thời niên thiếu của mình trong một trường Napola và vẫn còn nguyên phong độ của một học viên sĩ quan. Do thường xuyên làm tình với Ute nên anh ta có dáng dấp của một người đàn ông. Thế nên là vâng, anh ta hoàn toàn có thể bị nhầm là một SS, một tân binh được gọi nhập ngũ vào phút cuối một cách vội vã, hoặc là lính của lực lượng dân quân tự vệ. Và những người đó thường xuyên bị giết bởi người Nga mỗi khi họ bị phát hiện đang lẩn trốn trong một căn hầm.

Gã Ivan chẳng đếm xỉa gì tới cái đùi lợn muối. Chẳng màng tới Ute. Chính Lukas mới là mối quan tâm của gã.

"Du, SS?" Gã hỏi lại bằng cách quát to hơn.

Lukas khiếp đảm, chỉ còn biết lắc đầu thay cho câu trả lời. Anh ta chỉ làm mỗi thế, lắc đầu một cách nực cười mà không nói câu nào. Tại sao anh ta không quyết định trả lời? Trả lời bằng tiếng mẹ đẻ của mình, tiếng Ba Lan? Tới giờ anh ta vẫn chưa làm việc đó, anh ta đã giải thích cho tôi tại sao, nhưng bây giờ là lúc cần phải làm điều đó. NHẤT THIẾT phải làm điều đó.

"Niet! Niet! Ne SS! Polski! Yevreïskie! Yevreïskie!"

Bằng cách lắp bắp mấy câu tiếng Nga, chính tôi là người đã kêu lên rằng không, không, anh ấy không phải lính SS mà là người Ba Lan, và là Do Thái, Do Thái! Manfred và Ute sau một thoáng hoảng hốt cũng làm theo tôi và họ cũng kêu lên:

"Jude! Jude!"

"Nix Juden! Juden kaputt!" Gã Ivan đáp lại.

"Không còn người Do Thái nào nữa! Tất cả những người Do Thái đều đã chết!"

Đầu tôi rối tung lên. Tôi đã nghe nói là từng có nhiều vụ việc xảy ra dưới các căn hầm. Những người Quốc Xã muốn đóng giả làm người Do Thái để giữ mạng sống. Họ bị lật tẩy bởi vì họ không nói được tiếng Yiddish60 cũng chẳng nói được tiếng Hebrew.61

"Lukas! Cầu nguyện bằng tiếng Hebrew đi! Anh cần phải chứng minh cho gã rằng anh là người Do Thái."

Lukas đờ đẫn nhìn tôi. Mồm anh ta há hốc nhưng không có âm thanh nào phát ra. Tôi hiểu rằng lúc này anh ta đột nhiên quên hết. Hẳn là do tác động của sự hoảng loạn. Không còn cách nào khác, tôi chúc đầu lao thẳng vào gã Ivan với một hi vọng, điên rồ là tước lấy khẩu súng của gã. Điều đó có thể sẽ cho Lukas thời gian để hành động, để định thần lại. Nhưng gã Ivan nhanh hơn tôi, chỉ bằng một cú gạt gã làm tôi ngã quay ra đất, dễ dàng như đánh bay tảng đùi lợn muối ra khỏi cái bàn. Vẫn chĩa mũi súng vào Lukas, gã nhảy bổ vào anh ta, túm cổ anh ta bắt đứng lên, dồn anh ta vào tường và lục lọi các túi quần áo.

"Du, SS!" Gã bất chợt gào lên, tay giơ một vật gì đó lên cao.

Tôi gượng dậy, lảo đảo trên đôi chân của mình, trán tôi dính đầy máu. Một dòng máu rỉ vào mắt làm tôi không nhìn rõ cái vật mà gã Ivan điên cuồng đang cầm trên tay, cái bàn tay không cầm khẩu tiểu liên.

Nhưng tôi đã nghe rất rõ rằng câu "Du, SS!" mà gã ta vừa kêu lên không còn là câu hỏi nữa. Đó là một câu khẳng định.

Hôm đó là ngày mùng Hai tháng Năm năm 1945. Berlin vừa đầu hàng vào lúc bốn giờ sáng. Ở phía Bắc và phía Nam của nước Đức, những cuộc giao tranh vẫn diễn ra ác liệt, nhưng Berlin đã im tiếng súng.

Trừ một phát súng, phát cuối cùng, đã vang lên trong căn hộ của chúng tôi.

Ngay cả nếu chúng tôi nói tiếng Nga trôi chảy, Ute, Manfred và tôi, thì gã Ivan cũng sẽ bắn.

Ngay cả nếu Lukas quyết định trả lời bằng tiếng Ba Lan, ngay cả nếu anh ấy nhớ ra đoạn kinh cầu nguyện bằng tiếng Hebrew, gã Ivan cũng sẽ bắn.

Bởi vì gã đang say bí tỉ.

Bởi vì chiến tranh là như thế đó.

Bởi vì, dù sao thì cũng không một ai muốn tin rằng Lukas là người Do Thái.

Bởi vì, ngoài ra, thay vì đốt nó đi, anh ta vẫn giữ trên người, trong túi của mình, tấm ảnh của người đàn bà tóc vàng và đứa con của bà ta (là tôi) chụp chung với Quốc trưởng.

Tại sao? Tại sao Lukas đã giữ lại tấm ảnh đáng nguyền rủa đó? Anh ta định làm gì với nó?

Tôi đã không buồn sau cái chết của người đàn bà tóc vàng. Tôi đã không buồn sau cái chết của Quốc trưởng.

Nhưng sau cái chết của Lukas thì vâng, tôi buồn.

Bây giờ, chỉ bây giờ tôi mới cảm thấy mình mồ côi. Mồ côi một cách quá đỗi khủng khiếp.