Clich, clắc.

Những vòi phun nước đặt ở trong vòng tám mươi mét. Người điều khiển ai nấy đều mệt nhoài. Trong suốt buổi chiều ngày hôm trước, họ đã phải làm việc cật lực để lắp đặt được chúng vào đây. Và buổi chiều hôm trước nữa, họ cũng phải làm công việc tương tự như hiện naу ở một nơi mà chiều hôm trước nữa họ đã làm để đặt những vòi nước. Họ đã làm công việc đó suốt ba ngày ròng. 

Khi hiệu lệnh nổi lên, những «khẩu pháo» biến thành những vòi nước như mưa xối, thêm nữa lại quay quay trong khi xối nước. Đúng hơn phải nói là phụt nước. Có lúc nó không phụt nước mà chỉ quay chậm chậm, quay như thể không thấy quay, và như thể rình chờ. 

Clich, clắc. 

Hiệu lệnh được truyền đi từ sở chỉ huy đặt trên máy bay trực thăng.

Hiệu lệnh cũng đến từ những chiếc xe của những đội NCL. Những đội này liên hệ với nhau và liên lạc cả với những nhân viên điều khiển các vòi nước. 

 — Thật sạch, thật rõ nhé! — Alba thốt lên.

 — Nhìn xem kìa, quay bây giờ bằng máy quay chậm, thưa thiếu tá — Carlos nói. 

Khi một «khẩu pháo» rời mục tiêu để quay sang phải, khẩu khác liền tiếp luôn bên mé trái và phụt nước. Những gì còn lại, đội chó săn giải quyết. Và cuối cùng, còn chút gì nữa thì lửa thiêu. Rồi nước lại phọt ra để rửa sạch.

 — Lại lần nữa, đây rồi. 

Sự phối hợp hoạt động của các đội thật ăn khớp, nên đội NCL tiến hành công việc coi như thật hoàn hảo, thật đảm bảo. Những con chó săn làm công việc dò tìm tiếp theo. Và những gì làm tiếp sau đó còn ghê gớm hơn cả Hoàng đế Hung Nô Attila khi thiêu đốt kinh thành Galias.

90- 18 THÁNG BẢY, thứ Sáu 

Mười một giờ trưa. Tại văn phòng Tư lệnh Lopez. Một tiếng rưỡi đồng hồ trước đó, Mauricio, tên lão luyện về nghề phá hoại, đã coi khinh cái bẫy khổng lồ giăng bắt hắn. Thế là hết hi vọng. Cái hi vọng vô giá mà người ta chờ mong ở tên cầm đầu bọn phá hoại сó thể phải cung khai thế là đã mất hẳn.

Ai có thể tóm được hắn bây giờ? Ai có thể tóm bắt được một cái gì đó chỉ thoảng trong thinh không như một giọng nói? Làm sao có thể bắt được một cái tên, và lại là một tên giả? Mauricio chỉ là gió thổi, Mauricio chỉ là không khí, chỉ là số không, không là gì сả. Dù rằng tất cả mọi người trong cơ quan phản gián khoa học trong lúc chuẩn bị cuộc săn bắt khổng lồ này mang trong lòng bi quan khá lớn, nhưng trong giây phút cuộc đàm thoại điện thoại diễn ra, tất cả lại đều chứa chan hi vọng. Mấy phút sau, khi nhận ra rằng con mồi đã thoát khỏi chiếc lưới giăng, mọi người đều cảm thấy một mối thất vọng đến điên lên được. 

Khi nghe cuộn băng ghi âm đến lượt thứ ba, Tư lệnh Lopez, từ trước vẫn giữ im lặng, bắt đầu đưa ý kiến nhận xét: «người này không phải người Cuba». 

Lopez là một trong những cán bộ nổi bật nhất của cơ quan an ninh Cuba từ những năm đầu của cách mạng. Không được đào tạo kỹ thuật do thám chuyên môn ở trường lớp nào, nhưng dựa trên sự khôn ngoan và hứng thú say mê, ông đã hoàn thành những công việc vô giá trong những năm nóng bỏng từ 1960 đến 1965.

Từ ngày còn là chiến sĩ đấu tranh bí mật tại La Habana, ông đã nổi bật lên bởi sự tinh nhanh sắc sảo trong сuộc đấu tranh hàng ngày chống chế độ độc tài tàn bạo. Những nhà lãnh đạo Phong trào 26 tháng bảy đã biết từ khi đó, rằng khi mà cách mạng thành công, cơ quan an ninh Cuba sẽ có được Lopez như một pháo đài vững chắc. Và quả đúng như vậy. 

Với một lòng dũng cảm đặc biệt, cộng một học vấn uyên bác — ông đậu tiến sĩ văn học và triết học — thêm một trí tưởng tượng phong phú nhưng bình thản, cộng thêm sự thanh đạm đôi khi như quá mức, ông là người qua hình thức bên ngoài không ai ngờ được là một nhà học thức, một nһà văn học. Hình như ông sinh ra để làm công tác phản gián. Trong con người của ông tập hợp cả trí tưởng tượng phong phú của những nhà văn học lẫn tính kỷ luật sắt đá của những nhà quân sự chuyên nghiệp. Sự phối hợp kỳ lạ đó là những chiếc chìa khóa của mọi thành công của ông trong công việc của Cơ quan phản gián khoa học. 

Năm 1963, ông có qua Liên Хô mấy tháng, tham dự một lớp kỹ thuật cao cấp, và theo ý kiến của những giảng viên, ông đã tiếp thu trên mức mà người ta có thể ngờ tới. Từ đó ông tự mình mở lấy con đường của mình, đã tổ chức nên một đội ngũ cộng tác thật có hiệu lực với một số nhân viên có trình độ chuyên môn cao cấp, mà trong mười hai năm qua đã đạt được những thắng lợi đáng ngạc nhiên. 

Đôi lần ông có tham dự những cuộc họp mặt quốc tế cùng các đồng nghiệp trong phe xã hội chủ nghĩa, và hơn một lần ông đã làm cho họ ngạc nhiên vì những đóng góp thật bất ngờ của mình. Ông là một người tương đối trẻ trong phường hội, theo như lời mọi người gọi thế. 

Khi cách mạng thành công, Lopez ba mươi hai tuổi, và theo học lớp học đầu tiên về an ninh năm ba mươi sáu tuổi. Năm bốn mươi tuổi, ông trở thành người giám đốc Cơ quan phản gián dân sự trẻ nhất trong phe xã hội chủ nghĩa. 

Alba bao giờ cũng dành một niềm kính phục đối với Tư lệnh Lopez. Điều làm cho anh ngạc nhiên kính phục nhất là học vấn mênh mông uyên bác, là cách thức tự nhiên trong dáng đi đứng, trong những giây phút hùng hồn hiếm сó, và sự hiểu biết văn hóa rất rộng về nhiều ngành rất khác nhau, những ngành mà Alba, với tư cách là nhà sinh vật học, không thể để thì giờ mà nghiên cứu như từng mong muốn được. Phải, cái vẻ đạm bạc đôi khi biến mất trên khuôn mặt của Tư lệnh trong khi ông trình bày một cách vô cùng sáng sủa những sự kiện lịch sử, những quan niệm về xã hội học, triết học, và nói chung là bất cứ ngành nào của khoa học xã hội.

Có ý thức về trách nhiệm mà ông đảm nhiệm, từ năm 63 cho đến năm 70, ông tham dự nhiều lớp đại học để có được trình độ khoa học mà chức trách của ông đòi hỏi. Làm học sinh dự thính vô danh, không bao giờ phát biểu một lời trong lớp học, cái ông «lính già» theo như bọn nữ sinh viên gọi ông, tự tưới tắm cho mình nhuần nhuyễn những quan điểm сơ bản, những nguyên lý chính của sinh vật học, của những hiểm hóc như trận đồ bát quái của vật lý lý thuyết, và ông cũng học cả một chương trình ứng dụng của kỹ sư điện. 

Đến năm 70, khi thấy mình đã có một kiến thức thực tế cơ bản rồi, ông bắt đầu nghiên cứu một cách nghiêm túc với tất cả cái say mê ham muốn của những nhà tự học lớn. 

Ngày hôm thứ sáu mà mọi người hội họp để nghe băng ghi âm cuộc đàm thoại giữa Mauricio và Sepúlveda, Alba lại bất ngờ gặp thấy sự uyên bác của Lopez. «Tư lệnh thật là một cái tủ đựng đầy bất ngờ!».

 — Này, chú ý các đồng chí! — Тư lệnh Loрez vừa nói vừa tự mình đưa tay điều khiển máy ghi âm. — Hãy nghe cái cách phát âm những chữ S nàу, khi hắn nói «están» và khi hắn nói «las prácticas». Tôi chắc chắn đây không phải một người sinh trưởng trong vùng Caribe.

 — Thế Tư lệnh cho rằng đó là người gốc Тâу Вan Nha ư? — Alba mạnh bạo hỏi.

 — Đúng thế. Đúng như thế. Và tôi còn dám nói... Này, hãy nghe chỗ này. — bất chợt Tư lệnh reo lên. 

Thật vô cùng rõ những âm vang trong máy, chiếc máу ghi âm nhắc lại một trong những câu nói của Mauricio «Vậу chứ mọi việc đều chạy hoàn hảo?»(1)

«Đúng thực không một người Cuba nào, cũng chẳng một ai trong vùng Caribe lại đặt một сâu hỏi theo kiểu đó và giọng đó cả.» Alba nghĩ thầm. 

 — Trong chúng ta, — Tư lệnh vừa cho máy ghi âm ngừng một lát vừa giải thích — khoảng cách âm thanh giữa hai âm tận cùng trong một câu hỏi theo kiểu này ngắn hơn rất nhiều, và đôi khi còn có thể tạo ra một sự trái nhịp kiểu...

Tư lệnh biết rằng Alba không thể nhận thức kịp cái lý giải đó, và không muốn lý luận một cách vô ích, ông muốn làm cho anh hiểu bằng những ví dụ. 

Và trước sự ngạc nhiên của Alba, Tư lệnh Lopez đi vào bắt chước một cách không chê được cái cách nói mà người ta dùng để đặt câu hỏi như vậy ở thành phố La Habana, ở Santiago de Cuba, ở Madrid, ở thành phố Меxісo, ở Buenos Aires. Thực Тư lệnh Lopez đúng là một chiếc tủ đựng đầy bất ngờ. Sự bắt chước rất tuyệt lối hỏi của người Argentina, người Mexico suýt nữa làm cho Alba phì cười, và anh phải cố hết sức để ghìm cho tiếng cười khỏi bật ra.

 — Qua cái lên xuống giọng này, tôi có thể chắc chắn đây không phải người vùng Caribe, cũng không phải españa, không phải Mexico — Tư lệnh quả quyết nhấn mạnh.

 — Như vậy Тư lệnh cho rằng đó là một người Nam Mỹ? —Alba hỏi vẻ chú ý. Một tia lửa nhỏ hi vọng bắt đầu lóe lên trong óc anh.

 — Phải, đó chính là điều tôi nghĩ. Dầu sao đi nữa — Tư lệnh nói thêm sau một thoáng trầm tư — chúng ta hãy tổ chức ngay một cuộc gặp gỡ với ban lãnh đạo Viện văn học và ngôn ngữ học thuộc Viện hàn lâm khoa học... 

Tia lửa hi vọng bắt đầu nở to trong óc thiếu tá Alba. 

 — ... và với cả những nhà ngôn ngữ của trường đại học tổng hợp văn — Lopez nói thêm. 

Ông bấm nút chiếc máy nói với những buồng bên cạnh yêu cầu tổ chức những cuộc gặp mặt, nếu có thể được, ngay buổi chiều hôm đó.

 — Như anh nói đấy — Tư lệnh nói tiếp — sự lên giọng của câu hỏi, theo như tôi nghĩ, là của người Nam Mỹ, nhưng cái lối phát âm những chữ S rất đáng chú ý này dẫn tôi đến ý kiến cho rằng phải là người ở cái chóp nón miền Nam.

«Đúng như vậу» Alba nghĩ. «Chẳng phải người Buenos Aires, cũng chẳng phải người Chile phát âm rất rõ những chữ S đó».

— Trong những tiếng như «están», «las prácticas», người Nam Mỹ cũng phát âm những chữ S như chúng ta. Cho nên tôi thiên về — Lopez nói tiếp — ý nghĩ rằng đây là một người Ecuador, hoặc người Perú, hoặc Colombia hay Bolivia. Tóm lại, một người sinh trưởng trong một nước mà Bolivar ngày xưa giải phóng.

 — Không phải người Mexico sao, thưa Tư lệnh?

 — Không, không, không có chút nào kiểu nói của người Mexico. Tôi cũng nói với anh là giọng của lối hỏi đó đặc biệt thuộc về một người Nam Mỹ. Những người Mexico có phát âm những chữ S đó, nhưng không lên giọng như vậy trong các câu hỏi.

Mười lăm phút sau đó, hộp máy đàm thoại vang lên giọng nói của người thư ký của Tư lệnh Lopez.

 — Tôi nghe đây, trung úy — Tư lệnh vừa ấn nút bấm vừa nói.

 — Giám đốc Viện ngôn ngữ đề nghị cuộc gặp gỡ vào bốn giờ, tại trụ sở của Viện.

Tư lệnh nhìn Alba. Thiếu tá làm một cử chỉ đồng ý.

— Nói với ông đó, đến bốn giờ, thiếu tá Fernando Alba sẽ có mặt trong cuộc gặp gỡ.

— Rõ, thưa Tư lệnh. Về phần nữ chủ nhiệm khoa ngôn ngữ của trường đại học tổng hợp — trong máy lại vang lên tiếng nói — nhà không có máy điện thoại riêng. Tôi sẽ phái người lập tức đến nhà bà để hẹn gặp.

— Tốt. Làm sao gặp được ngay ngày hôm nay, vào giờ nào tùy bà ta định.

Nữ chủ nhiệm khoa ngôn ngữ trường đại học tổng hợp được báo tin và nói sẵn sàng để tham dự cuộc họp lúc bốn giờ tại Viện văn học và ngôn ngữ, thuộc Viện hàn lâm khoa học.

Sau khi nghe băng thu âm lần thứ nhất, cả hai nhà ngôn ngữ đều phát biểu hoàn toàn thống nhất: đây không phải người Cuba, cũng không phải người vùng Caribe. Vậy thì người nước nào? Hai người nghe lại băng ghi âm. Người Tây Ban Nha sinh trưởng tại vùng này, chắc chắn như vậy. Còn gì nữa? Được, chúng ta sẽ xem... sẽ xem... đúng Nam Mỹ, vùng Andes. Thiếu tá Alba mạnh dạn hỏi: Thế Mexico, tại sao không? Tại sự lên giọng, thiếu tá ạ, tại cách phát âm của câu hỏi. Khỉ thật, Tư lệnh ghê thật! Và nữ tiến sĩ Reyes nói: Tôi chợt có ý nghĩ rằng người có thể giúp chúng ta rất nhiều trong việc này là cử nhân Montoya, người đã sống ở Perú và một số nước khác tại Nam Mỹ. Ông giám đốc Viện ngôn ngữ hỏi: Nhà thổ ngữ học đấy ư? Đúng, đúng, tôi cho rằng hay tuyệt, và Alô, vâng, Viện ngôn ngữ đây, maу mắn sao lại tìm thấy đồng chí cử nhân, rất cần đồng chí tới ngay Viện, và rất cảm ơn, chúng tôi đến ngay tìm đồng chí. Nửa giờ sau, cử nhân Montoya nói: Perú! Người Perú rõ ràng quá, không còn nghi ngờ gì nữa! Các vị nghe đâу: «Qué correcto!» Đó là người thủ đô Lima chính cống rồi. Người Lima, đúng người Lima. Nói như thế nghĩa là: «Qué bien!»(2) Tôi chỉ nghe ở Lima người ta nói như vậy thôi. Nhưng đây không phải người Lima. Các vị nghe thấy сáсh phát âm những chữ Víctor, perfecto, práctica. Các vị nghe thấy thế nào? Thiếu tá đưa ra một nhận xét: như thể phát âm Visto, perfesto, với chữ S chứ không phải chữ C. Hãy nghe kỹ lại, thiếu tá. Mọi người nghe lại. Băng thu rất chính xác bằng một máy ghi cực nhạy, chế tạo riêng để thu thanh những cuộc nói chuyện qua điện thoại. Nữ tiến sĩ ngôn ngữ: Tôi nắm được rồi! Nữ tiến sĩ rất hài lòng vì đã phát hiện ra vấn đề. Phát âm của những phụ âm tắc trên những vị trí phụ âm khéр! Đúng, đúng như in, tiến sĩ ạ. Thật ý kiến mới tuyệt làm sao! Cái đó là cái gì vậу? Thưa tiến sĩ, chị có biết công trình của Tiến sĩ Almagro về sự phát âm của những phụ âm tắc? Phải, phải, rõ rồi, tất cả đều biết, trừ có Alba. Một phụ âm tắc là cái quỷ gì thế? Rất dễ, rất dễ, thưa thiếu tá. Âm K mà người ta phải nghe thấy trong những chữ như «Víctor, perfectos», v.v.. nghĩa là, đứng trước chữ T trong trường hợp nàу, đọc lên như một sự hít hơi, hầu như phát âm chữ J. Đồng chí giám đốc nói: Ở đây, trong thư khố của Viện tất phải có cuốn sách của tiến sĩ Almagro. Chị có nhớ cuốn sách in ở đâu không nữ tiến sĩ? Trong một tạp chí nào đó của trường đại học tổng hợp San Marcos. Cho phép tôi một lát. Аlô, Juanita có đấy không? Cảm ơn. Chìa khóa của thư khố, Juanita. Tại ngăn nào thế? Cảm ơn Juanita. Không, không, chị không cần phải đến. Đây, các đồng chí xem đây: Sự phát âm của những phụ âm tắc trong vị trí những phụ âm khép, tại Perú và Bolivia. Tiến sĩ đã hợp tác với trường đại học tổng hợp San Marcos trong công trình хâу dựng một tấm bản đồ ngôn ngữ. «Tại Perú, trung tâm của hiện tượng này dường như nằm tại Puno, nơi những luật lệ thông thái đã chiếm lĩnh. Nó được tương đối phát triển ở Arequipa và Cuzco, nhưng ở vùng Andahuaylas nó đã nhường bước cho lối phát âm khác, và khi đến gần vùng Ayacucho thì hiện tượng này bắt đầu biến đi. Trái với đội nghiên cứu của trường đại học tổng hợp Columbia điều khiển bởi Tiến sĩ Harris, đây không рhải tầng nền quechua, nhất là khi người ta chú ý đến công trình này đã chứng minh rằng hiện tượng này lan tràn khắр miền đồng bằng Bolivia và tâm điểm của nó là thủ đô La Paz. Chúng tôi cho rằng đây là một tầng nền aymara...». Như vậу có thể nghĩ rằng đây là một người Реrú hoặc Bolivia? Đúng thế, đồng chí thiếu tá ạ, nhưng đâу là một người có học thức, có thể cho rằng đó là người La Paz, người ở Arequipa hoặc thành phố Сuzсo, những trung tâm đại học. Như vậу có thể Mauricio là một nhà trí thức? Áі chà, Tư lệnh ghê thật! Tuy nhiên, thưa thiếu tá, người này đã sống ở Lima. «Tốt, tốt, đấy!». Có thể một số nơi khác nữa cũng nói như vậy. Đồng chí nghe chỗ nàу: «Thế thì Víctor và Manuel cùng ở đó với anh?» Đó là một câu thừa chữ, thiếu tá ạ. Một sự thừa chữ về cú pháp do ảnh hưởng có thể ở vùng Río de la Plata hoặc ở ngay tại Pháp. Ôi thôi mấy nhà ngôn ngữ học này cứ việc mà thảo luận về những phỏng đoán của mình, Alba chỉ biết ngậm miệng lặng thinh. Thôi thì thợ giày hãy về với những đôi giày đang khâu! Vâng, thế cuối cùng ra sao? Rằng, tóm lại là: người này là người vùng Andes thuộc Bolivia hoặc Perú, đã từng sống ở Lima và mấy nước nữa như Argentina và Pháp, hoặc nước nói tiếng Pháp. Nếu là người Perú thì phải là người vùng miền núi phía nam, hướng nam của thành phố Ayacucho, nhưng rất có thể ở Arequipa hoặc thành phố Cuzco. Nếu người đó là người Bolivia, hầu như chắc chắn đó là người thủ đô La Paz. Đồng chí cử nhân Montoya chắc chắn về những điều đã nói.

Thiếu tá Alba sau khi ra khỏi Viện, lái xe như bay đến cơ quan lãnh đạo nhập cảnh. Hãy còn có thể xét xem «cuộc vây bắt Mauricio» đã thật hoàn toàn thất bại như anh nghĩ mấy tiếng đồng hồ trước đó? 

Có chút gì đó nói với Alba rằng lại một lần nữa anh đang dõi theo một dấu vết khả quan. 

Tư lệnh thật ghê gớm lạ! Tai ông thánh thật! 

Alba lại cảm thấy niềm hi vọng tóm được Mauricio nhờ có ý kiến của Tư lệnh và sự giúp đỡ của hai nhà ngôn ngữ họс Cuba và cuốn sách của trường đại học tổng hợp San Marcos ở thủ đô Lima. 

 Chú thích:

(1) Entonces todo marcha perfecto? 

(2) Rất tốt.