Tháng 10 năm 1999, Vũ Tác Mẫn qua đời trong cô độc khi đang được tại ngoại chữa bệnh, hưởng thọ 70 tuổi. Vị doanh nhân nông dân có cá tính cương liệt này đã không thể đợi được đến ngày "minh oan" mà ông hằng khao khát cho đến tận lúc nhắm mắt xuôi tay.
Mùa đông 7 năm trước, người quản lý của công ty Vạn Toàn tại Đại Khưu Trang - nơi được mệnh danh là "Thiên hạ đệ nhất trang" - qua đời vì bệnh. Khi kiểm tra sổ sách, người ta phát hiện có dấu hiệu tham ô, vì vậy Đại Khưu Trang đã cử 4 người đi thẩm tra nhân viên kinh doanh của công ty này là Nguy Phúc Hòa. Nguy bị giam giữ trái phép và đến ngày 13 tháng 12 thì bị đánh đập dã man đến chết. Sau khi sự việc xảy ra, "Lão gia" Vũ Tác Mẫn quyết định bao che cho những kẻ gây án. Khi cơ quan kiểm sát cử người đến Đại Khưu Trang để thu thập chứng cứ, họ đã bị giam giữ trái phép trong 13 giờ đồng hồ. Sau đó, các cơ quan liên quan tại Thiên Tân đã huy động 400 cảnh sát vũ trang được trang bị đầy đủ phong tỏa mọi ngả đường dẫn vào Đại Khưu Trang. Vũ Tác Mẫn ra lệnh cho công nhân của hơn một trăm nhà máy trong toàn thôn bãi công. Hàng vạn nông dân trong thôn và người từ các nơi khác tay lăm lăm gậy gộc, ống thép canh giữ mọi ngã rẽ của ngôi làng nhỏ, đối đầu trực diện với cảnh sát vũ trang, đồng thời tuyên bố "một khi cảnh sát vào thôn, sẽ quyết chiến đến cùng". Tháng 4, Vũ Tác Mẫn bị bắt. Ngày 27 tháng 8, tòa án Thiên Tân kết án Vũ Tác Mẫn 20 năm tù giam với 5 tội danh: che giấu tội phạm, cản trở thi hành công vụ, đưa hối lộ, giam giữ trái phép và quản chế bất hợp pháp. Con trai ông - nhân vật số hai của Đại Khưu Trang là Vũ Thiệu Chính - cũng bị kết án 10 năm tù giam.
Hai năm trước khi xảy ra vụ việc, Vũ Tác Mẫn luôn sống trong cảnh đắc ý. Dưới sự lãnh đạo của ông, Đại Khưu Trang từ một ngôi làng ăn mày trên vùng đất nhiễm mặn ở Hoa Bắc đã trở thành ngôi làng giàu có nhất cả nước. Tờ "The New York Times" đưa tin: "Đại Khưu Trang thực chất là một công ty lớn. Ngôi làng này có 4.400 người nhưng sở hữu 16 chiếc xe Mercedes và hơn 100 chiếc xe hơi sang trọng nhập khẩu. Năm 1990, thu nhập bình quân đầu người đạt 3.400 USD, gấp 10 lần mức thu nhập trung bình toàn quốc. Năm 1992, giá trị sản lượng công nghiệp của Đại Khưu Trang được cho là đã đạt tới 4 tỷ nhân dân tệ". Khi đó, Vũ Tác Mẫn đã hiển nhiên trở thành "Doanh nhân nông dân số một Trung Quốc". Ngày 1 tháng 3 năm đó, Vũ Tác Mẫn viết bài "Lời nhắn gửi dịp Tết" trên tờ "Kinh tế Nhật báo", ông viết: "Cống hiến lớn nhất của Đại Khưu Trang là đã làm rạng danh nông dân Trung Quốc".
Ông thậm chí không hề suy nghĩ kỹ về hậu quả của việc đối đầu với 400 cảnh sát vũ trang. Lúc bấy giờ, Đại Khưu Trang cất giấu 15 khẩu súng trường tự động, 2.000 viên đạn, còn mở cả một xưởng sản xuất súng săn. Nếu chẳng may cướp cò, cảnh tượng sẽ kinh hoàng đến mức nào?
Lịch sử chọn Vũ Tác Mẫn làm đại diện cho một thời đại, tất nhiên có lý lẽ của nó. Vị trang chủ lớn lên từ vùng đất nhiễm mặn này luôn có sẵn khí chất bá đạo và tính cách bướng bỉnh bẩm sinh. Khoảng năm 1979, ông mở xưởng cán thép, cần huy động 10 vạn tệ, lại phải vay thêm 5 vạn tệ từ các thôn khác. Trong thôn có người phản đối, Vũ Tác Mẫn hào sảng tuyên bố: "Nếu không làm giàu được, tôi sẽ bò đến chúc Tết các người". Sau khi giàu có, ông nói: "Đại Khưu Trang không có trí tuệ tập thể, không có tôi - Vũ Tác Mẫn - thì không có Đại Khưu Trang ngày hôm nay". Năm 1981, khi tổ điều tra đến Đại Khưu Trang để truy cứu việc xưởng cán thép tranh giành nguyên liệu với doanh nghiệp quốc doanh, ông đã tổ chức dân làng chống lại họ. Thành viên tổ thanh tra nói với ông: "Anh không làm việc khuất tất thì không sợ ma gõ cửa", ông lập tức phản bác: "Dù không làm việc khuất tất, nhưng ma cứ gõ cửa nhà anh suốt thì liệu có sống yên ổn được không?". Dưới sự dẫn dắt của ông, mỗi ngày đều có các cụ già cầm gậy đến chất vấn tổ thanh tra: "Chúng tôi mới được sống những ngày tốt lành, sao các người không đến? Lúc chúng tôi đói khổ, sao các người không đến?". Còn có cả đám thanh niên đến "oanh tạc": "Chúng tôi độc thân bao năm, vừa tìm được đối tượng, các người đến là tan vỡ hết, nếu không tìm được vợ thì các người phải chịu trách nhiệm!". Tổ thanh tra rơi vào "chiến tranh nhân dân" bị quấy nhiễu không chịu nổi, cuối cùng vì không thể ở lại Đại Khưu Trang, đành phải chuyển về huyện. Đây trở thành hành động cải cách đáng tự hào nhất thời kỳ đầu của ông. 12 năm sau, ông lại vì sự ngang ngược tương tự mà sụp đổ bất ngờ.
Nhà báo nổi tiếng Trương Kiến Vĩ, người từng nhiều lần tiếp xúc với Vũ Tác Mẫn, đã bình luận: "Ông ấy là người nông dân biết tận dụng chính sách chính phủ để đạt được mục đích của mình nhất mà tôi từng gặp. Toàn bộ lịch sử làm giàu của ông thực chất là một chuỗi những câu chuyện đối phó với chính phủ một cách khôn ngoan và khéo léo". Đại Khưu Trang khởi nghiệp bằng nghề cán thép. Trong ngành công nghiệp bị vốn quốc doanh độc quyền này, nguồn thép và việc tiêu thụ ống thép đều liên quan mật thiết đến các doanh nghiệp quốc doanh lớn. Một vị khách tham quan từng mô tả: "Hơn hai mươi xưởng cán thép và xưởng ống thép của Đại Khưu Trang quy mô đều không lớn, thiết bị cũng rất cũ kỹ. Điều khiến người ta ngưỡng mộ nhất là đống thép phế liệu chất đầy trong sân, đây là mặt hàng khan hiếm trên thị trường Trung Quốc hiện nay, nếu không có bản lĩnh cao cường và những mối quan hệ cứng rắn thì tuyệt đối không thể có được". Vũ Tác Mẫn là người đứng đầu Đại Khưu Trang, ông luôn tự coi mình là một "nhà chính trị". Khi có người hỏi về các khoản vay, số lượng nhân sự quản lý và tình hình kinh doanh của các phân xưởng, ông thường phẩy tay thiếu kiên nhẫn: "Anh đi mà hỏi nhà máy, những việc này tôi không quản". Vũ Tác Mẫn cho rằng mình quản lý chính trị của Đại Khưu Trang, ông giống như một chiếc ô lớn rực rỡ và phô trương, bao bọc chặt chẽ lấy Đại Khưu Trang. Mỗi ngày, ông ngồi trong khuôn viên biệt thự của mình, cổng nuôi hai con chó lớn, chờ đợi từng đoàn người tràn đầy lòng kính trọng đến "tầm sư học đạo".
Vũ Tác Mẫn được gọi là "bậc thầy ngôn ngữ nông dân", những câu vè nổi tiếng nhất của ông là: "Cúi đầu nhìn tiền, ngẩng đầu nhìn phía trước, chỉ có nhìn tiền mới có thể nhìn về phía trước". Những câu khác như "Dẫn nước khoa học, tưới ruộng nông dân", "Có tài mới có tiền, có tiền tất có tài", "Khoa học là Phật thật, ai bái người đó hưởng lợi", "Tả thì nghèo, nghèo thì tả, càng nghèo càng tả, càng tả càng nghèo"... cũng được lưu truyền rất rộng rãi. Sau chuyến tuần du phương Nam của Đặng Tiểu Bình, ông yêu cầu mỗi hộ gia đình ở Đại Khưu Trang đều phải treo băng rôn đỏ sáu chữ: "Chào đồng chí Tiểu Bình". Ông còn đọc cho báo chí một bài viết dài: "Chúng tôi đã hiểu, chúng tôi đã yên tâm, chúng tôi đã có chỗ dựa vững chắc". Chất phác, mộc mạc và sống động trong từng câu chữ của ông thực sự khiến người ta rung động.
Vũ Tác Mẫn luôn tự coi mình là đại diện cho nông dân Trung Quốc. Mỗi lần đối thoại với quan chức và nhà báo, câu mở đầu của ông luôn là: "Tôi chỉ là một người nông dân". Đây là điểm xuất phát trong lời nói của ông, cũng là thân phận mà ông tự hào nhất. Khi ra ngoài họp, dù là ngồi trên ghế sofa, Vũ Tác Mẫn cũng ngồi khoanh chân, không cởi giày da, hút thuốc không gạt tàn, mặc cho tàn thuốc rơi xuống tấm thảm cao cấp. Ông coi đây là "bản sắc nông dân". Ông cố gắng chứng minh bằng cách phô trương cực độ này rằng, những người nông dân vừa bước ra khỏi đồng ruộng vẫn sẽ là lực lượng chủ lực của một Trung Quốc thương mại hiện đại. Chính vì cá tính cực đoan và thẳng thắn này, ông được rất nhiều người yêu mến.
Năm 1991, ông mua một lúc 16 chiếc xe Mercedes. Mỗi khi có quan chức cấp cao từ nơi khác hoặc phóng viên nước ngoài đến thăm, ông đều phái xe Mercedes ra ngoài thôn đón. Ông muốn mọi người ngay từ cái nhìn đầu tiên vào Đại Khưu Trang đã phải choáng ngợp trước khí phách của nông dân Trung Quốc. Bản thân ông ngồi trên chiếc Mercedes 600 - loại xe lúc bấy giờ rất hiếm thấy ở trong nước. Trong các bài báo, điều này trở thành "biểu tượng của sự dám đối kháng với chế độ quan chức".
Chính vì có quá nhiều những "biểu tượng" mơ hồ như vậy, cuối cùng Vũ Tác Mẫn thực sự coi bản thân mình là một "biểu tượng" - rằng xâm phạm đến ông chính là xâm phạm đến nông dân Trung Quốc.
Năm 1992, Bộ Ngoại giao tổ chức cho một số nhà ngoại giao nước ngoài đến thăm Đại Khưu Trang. Ông hứng chí tuyên bố Đại Khưu Trang sẽ cử những chàng trai khỏe mạnh ra nước ngoài du học, ai cưới được vợ Tây sẽ được trọng thưởng, tuyển 100 cô gái nước ngoài xinh đẹp nhất kết hôn với 100 chàng trai thông minh nhất Đại Khưu Trang để sinh ra những thế hệ hậu duệ ưu tú nhất. Những lời này được các phóng viên tin là thật và đăng lên báo, khiến những người có "lòng tự tôn dân tộc" bàn tán xôn xao một thời gian. Những màn trình diễn của Vũ Tác Mẫn khiến người ta liên tưởng rằng, đây chính là mảnh đất từng sản sinh ra Nghĩa Hòa Đoàn.
Sự kiêu ngạo của Vũ Tác Mẫn về sau đã đến mức khó lòng kiềm chế. Ông so bì lương bổng với Ủy viên Quốc vụ, so bì thắt lưng với các Bộ trưởng. Ông nói với một cán bộ đã nghỉ hưu: "Ông dẫn người nghèo đi đánh đổ người giàu, còn tôi dẫn người nghèo trở thành người giàu". Ông đắc ý hỏi một lãnh đạo cơ quan trung ương: "Ông xem văn phòng của tôi so với trong Trung Nam Hải thì thế nào?". Trong thôn có một thanh niên ông ưu ái muốn vào Đảng, nhưng qua mấy cuộc họp chi bộ đều không thông qua. Ông dứt khoát nói: "Ai đồng ý cho vào Đảng thì đừng giơ tay, ai không đồng ý thì giơ tay". Dưới cái nhìn trừng trừng của ông, toàn thể đảng viên không ai dám cử động. Ông lập tức tuyên bố: "Thông qua". Có lần, một phóng viên Hồng Kông hỏi ông: "Có người nói ông là thổ hoàng đế ở đây...". Vũ chưa đợi người đó nói hết đã cười đáp lời: "Bỏ chữ 'thổ' đi thì tôi chính là hoàng đế".
Tháng 5 năm 1992, Thiên Tân bầu đại biểu đi dự Đại hội Đảng lần thứ XIV, Vũ Tác Mẫn bất ngờ bị loại. Ông lập tức bắt đầu phát tán một "Thư ngỏ" cho giới báo chí, trong đó liệt kê mười điều: "...Điều thứ năm, chúng tôi tuyên bố quan điểm, từ nay về sau phàm là bầu cử đại biểu Đảng, đại biểu Nhân đại, chúng tôi đều không can thiệp, nếu không sẽ ảnh hưởng đến các ứng viên khác; Điều thứ sáu, người của các bộ ngành chính tại Thiên Tân đến, chúng tôi một là nhiệt tình, hai là tôn kính, nhưng nhất định phải kiểm tra chứng minh thư, tránh kẻ xấu lợi dụng sơ hở; ...Điều thứ tám, cán bộ nhân viên của chúng tôi phải kiên quyết chống lại ba sự hỗn loạn, không cho phép kiểm tra bừa bãi; ...Điều thứ mười, chúng tôi phải hiểu, nhưng càng phải hồ đồ, hiểu cộng với hồ đồ mới làm nên được việc lớn". Sự phẫn uất, oán hận và đối lập toát lên trên từng trang giấy. Mối quan hệ giữa ông và chính quyền địa phương xấu đi là điều có thể đoán trước.
Đại Khưu Trang nằm ở huyện Tĩnh Hải, ngoại ô Thiên Tân. Sau khi Vũ Tác Mẫn gặp chuyện, vẫn có không ít người đổ xô đến tham quan. Nhiều năm sau, đi bộ trong ngôi làng ngày càng sa sút này, bạn vẫn có thể ngửi thấy hơi thở của Vũ Tác Mẫn còn sót lại ở khắp mọi nơi. Người đàn ông này mặt gầy gò, da sạm vàng, đầy những nếp nhăn, đôi lông mày rậm bất thường treo cao trên đôi mắt híp đầy tinh ranh, con ngươi đen láy, gần như không nhìn thấy lòng trắng. Đứng trong khuôn viên biệt thự nơi ông từng sống, bạn dường như cảm thấy ông vẫn đang ngồi khoanh chân một cách bệ vệ ở đó, bên cạnh là bát cháo ngô bốc khói, trước cửa là hai con chó lớn đang nhìn chằm chằm đầy hung dữ.
