Thiết Bản đã trở thành "vật tế thần" một cách đầy bi kịch cho cuộc điều tiết vĩ mô năm 2004, nhưng nguyên nhân dẫn đến việc này lại bắt nguồn từ vấn đề sử dụng đất bất hợp pháp một cách đầy bất ngờ.

Đầu tháng 2, vài phóng viên của Tân Hoa Xã đi khảo sát tại Giang Tô, chủ đề khảo sát của họ là vấn đề chiếm dụng đất đai để xây dựng sân golf và các khu đại học ở các địa phương. Trong lúc phỏng vấn tại Nam Kinh, một chuyên gia vô tình nói một câu: "Thường Châu có một doanh nghiệp đang xây nhà máy thép bên bờ sông Trường Giang." Người nói vô tâm nhưng người nghe hữu ý, các phóng viên trực giác cho rằng, xây nhà máy thép chắc chắn cần rất nhiều đất, có lẽ cũng có vấn đề chiếm dụng đất trái phép. Họ gọi điện hỏi Bộ Tài nguyên và Đất đai, câu trả lời nhận được là bộ này không hề biết về dự án đó. Thế là, các phóng viên quay sang Thường Châu, dọc theo bờ sông tìm đến công trường nhà máy thép. Ngày 9 tháng 2, một tài liệu tham khảo nội bộ với tiêu đề "Ba ngàn mẫu đất chưa trưng thu đã sử dụng, đánh giá môi trường chưa phê duyệt đã thực hiện" được gửi lên cấp cao trung ương. Không lâu sau, Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia, Bộ Tài nguyên và Đất đai cùng Tổng cục Bảo vệ Môi trường Quốc gia đã cử đoàn điều tra đến Thường Châu.

Trong bối cảnh điều tiết vĩ mô, vấn đề của Thiết Bản nhanh chóng chuyển từ "phá ruộng chiếm đất" thành "xây dựng trái quy định". Đới Quốc Phương, người đang đứng trong tâm bão của sự việc, bắt đầu trở nên lo âu bồn chồn. Bản thân ông cũng không hiểu tại sao sự việc lại ngày càng tồi tệ đến thế, những ngày đó ông chạy đôn chạy đáo khắp công trường. Theo dự toán của ông, đến cuối tháng 5, lò cao đầu tiên của nhà máy thép có thể xây xong, lập tức có thể đưa vào sản xuất, đến lúc đó "gạo đã nấu thành cơm". Ông nói với thuộc cấp: "Dự án lớn thế này, xây xong là xong thôi, cùng lắm là bị phạt tiền, không thể nào dỡ bỏ được." Tuy nhiên, tình hình nghiêm trọng hơn nhiều so với tưởng tượng của ông. Kể từ khi thông báo của Quốc vụ viện được ban hành vào tháng 12 năm ngoái, các dự án công nghiệp nặng và hóa chất ở các địa phương vẫn không có dấu hiệu hạ nhiệt. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê Quốc gia, đầu tư tài sản cố định toàn quốc trong quý đầu tiên vẫn tăng 43% so với cùng kỳ, lập mức tăng trưởng cao nhất kể từ giữa những năm 1990, trong đó mức tăng đầu tư của ngành thép cao đến mức kinh ngạc là 107%. Lúc này, dự án Thiết Bản với nhiều nghi vấn nghiêm trọng như chiếm dụng đất trái phép, xây dựng trái quy định đã lộ diện, nghiễm nhiên trở thành đối tượng trừng phạt thích hợp nhất và điển hình nhất.

Đối mặt với cuộc điều tra rầm rộ, Đới Quốc Phương, người chưa từng đối phó với những trận lớn, hoàn toàn mất phương hướng. Ông và các mưu sĩ của mình "ngây thơ" cho rằng, vấn đề của Thiết Bản có lẽ dùng tiền là có thể dàn xếp ổn thỏa. Thế là, ông gửi lên cấp trên một "báo cáo tự kiểm tra", trong đó viết: "Công ty chúng tôi trong quá trình tiếp nhận sự điều tra của các cơ quan nhà nước liên quan về việc đầu tư trái quy định và sử dụng đất trái quy định, đã tiến hành tự kiểm tra tài chính, phát hiện ra các vấn đề vi phạm pháp luật trong quá trình kinh doanh - kể từ khi thành lập công ty năm 2000, công ty chúng tôi đã thu mua thép phế liệu trị giá hơn một tỷ nhân dân tệ từ Công ty Thu hồi Vật tư Thường Châu và Công ty Tái sinh Vật tư Vũ Tiến, trong đó có hóa đơn khống gần 200 triệu nhân dân tệ, thuế khấu trừ gần 20 triệu nhân dân tệ... Người đại diện theo pháp luật là Đới Quốc Phương lơ là quản lý nên phải chịu trách nhiệm liên quan." Bản báo cáo tự kiểm tra nhằm mục đích "dùng tiền tiêu tai" này là nỗ lực cuối cùng của Đới Quốc Phương để cứu lấy Thiết Bản, ông đã nhanh chóng nộp bù số tiền thuế khấu trừ vào Cục Thuế Nhà nước địa phương. Điều nằm ngoài dự đoán của ông là, chính bản báo cáo tự kiểm tra này hai năm sau đã trở thành bằng chứng cáo buộc đanh thép nhất của Viện kiểm sát.

Ngày 20 tháng 3, dưới áp lực to lớn, thành phố Thường Châu đã thành lập nhóm lãnh đạo công tác thanh lý dự án Thiết Bản, khẩn cấp ban hành lệnh đình chỉ thi công. Cuối tháng, lãnh đạo Quốc vụ viện đến Giang Tô, Bí thư Thành ủy và Thị trưởng Thường Châu bị triệu tập để báo cáo về dự án Thiết Bản và những vấn đề mà nó gây ra.

Đầu tháng 4, một đoàn kiểm tra chuyên trách gồm chín bộ ngành đã đến Thường Châu để kiểm tra toàn diện dự án Thiết Bản. Đây là lần thứ hai kể từ "sự kiện Liễu Thị" năm 1990, chín bộ ngành lớn của trung ương cùng phối hợp hành động chưa từng có tiền lệ nhắm vào một dự án địa phương. Ngày 19, Đới Quốc Phương cùng vợ, bố vợ và 10 người khác bị cảnh sát bắt đi, lý do là "nghi ngờ trốn thuế, và số tiền có thể rất khổng lồ".

Ngày 28 tháng 4, chín bộ ngành báo cáo tình hình xử lý tại cuộc họp thường vụ Quốc vụ viện lên Thủ tướng Ôn Gia Bảo, sự việc được định tính là: "Đây là một vụ án trọng điểm điển hình về việc chính quyền địa phương và các cơ quan liên quan tắc trách nghiêm trọng, vi phạm quy định, còn doanh nghiệp thì nghi ngờ vi phạm pháp luật và phạm tội." Ngày hôm sau, Tân Hoa Xã phát đi thông báo chung trên toàn quốc, liệt kê năm vấn đề lớn của Thiết Bản mà đoàn điều tra liên ngành đã xác định:

—— Chính quyền địa phương và các cơ quan liên quan vi phạm nghiêm trọng pháp luật và quy định nhà nước, vượt quyền chia nhỏ dự án có vốn đầu tư lên tới 10,59 tỷ nhân dân tệ thành 22 lần để phê duyệt;

—— Phê duyệt trưng thu đất trái quy định 6541 mẫu, tổ chức thực hiện trưng thu và giải tỏa mặt bằng trái quy định;

—— Công ty Thiết Bản thông qua việc cung cấp báo cáo tài chính giả để lừa đảo tín dụng và vay vốn ngân hàng, chiếm dụng hơn 2 tỷ nhân dân tệ vốn vay lưu động của ngân hàng để đầu tư vào tài sản cố định;

—— Các tổ chức tài chính liên quan vi phạm nghiêm trọng quy định của nhà nước về thẩm định cho vay tài sản cố định và quản lý tiền mặt;

—— Công ty Thiết Bản trốn thuế với số lượng lớn.

Việc xử lý hành chính đối với sự kiện Thiết Bản cũng chưa từng có tiền lệ trong lịch sử, 8 quan chức chính phủ và ngân hàng đã bị trừng phạt nghiêm khắc. Trong đó, Bí thư Thành ủy Thường Châu Phạm Yến Thanh bị kỷ luật cảnh cáo nghiêm trọng trong Đảng; Phó Chủ nhiệm Ủy ban Thường vụ Nhân dân thành phố Thường Châu Cố Hắc Lang bị bãi miễn và chịu hình thức kỷ luật lưu đảng xem xét; Bí thư Thành ủy Dương Trung Hoạn Tường Bảo bị cách chức; Phó Giám đốc Sở Tài nguyên và Đất đai tỉnh Giang Tô Vương Minh Tường, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Cải cách và Phát triển tỉnh Tần Nhạn Giang, Giám đốc Ngân hàng Trung Quốc chi nhánh Thường Châu Vương Kiến Quốc đều bị cách chức hoặc buộc phải từ chức. Tài sản của Đới Quốc Phương là 80.000 nhân dân tệ đã bị niêm phong.