"Năm nay thu hoạch thế nào?" Tại vùng quê huyện Sóc Phương, Thiệu Thụ Đức bất chợt bước vào một hộ dân, cất tiếng hỏi.

"Phong điều vũ thuận, khá được mùa." Nông dân này tên là Phạm Diên Bá, những năm trước từng đến chỗ người Đảng Hạng thu mua da thú làm ăn, sau bị cướp sạch, buôn bán phá sản, lúc này mới về nhà làm ruộng. Cũng coi như là người từng trải, cho nên khi đối mặt với Tiết soái, ông ta không quá sợ hãi.

"Vui không?" Thiệu Thụ Đức hỏi.

"Không vui."

"Tại sao không vui?"

"Trong nhà có hai đinh khẩu, một trung khẩu, hai tiểu khẩu, cày cấy năm mươi mẫu đất, năm thu hoạch bảy mươi hộc kê." Phạm Diên Bá thở dài ngao ngán nói: "Quan phủ đã thu đi hơn năm mươi hộc. Người nhà đói khát, xuân ăn hoa, hạ ăn thân, thu ăn quả, đông ăn hạt, cố gắng lắm mới đủ no bụng."

Thiệu Thụ Đức im lặng. Bách tính thời này, lương thực chính không được cung ứng đầy đủ là chuyện thường tình, bởi vì đều bị các tướng soái lấy đi nuôi quân. Giống như nhà Phạm Diên Bá, một năm ít nhất phải có hơn hai mươi hộc kê mới đủ cho cả nhà ăn. Nếu còn phải đi lao dịch, khi cần làm việc nặng, còn phải bổ sung dinh dưỡng, tiêu hao càng lớn.

Lương thực không đủ thì ăn cám rau, dưa quả, quả sồi, lá du, dâu tằm. Vào thời điểm giáp hạt, những thứ này thậm chí còn được coi là lương thực chính bày lên bàn ăn.

Còn binh sĩ thì sao, mỗi tháng được cấp hai hộc lương thực, gặp dịp lễ tết lại còn có ban thưởng, nếu người nhà còn có ruộng cày cấy, thì quanh năm cả nhà ăn uống no đủ, hơn nữa còn có thể thường xuyên ăn thịt, cũng có dư tiền mua sắm các loại đồ đạc, chi tiêu thoải mái.

Binh sĩ và dân thường, cuộc sống quả thật khác biệt một trời một vực!

Theo nhận thức chung của mọi người, nếu không xảy ra thiên tai, cày cấy ba năm sẽ có một năm dư lương thực. Đương nhiên đó là thời kỳ đầu quốc triều khi sưu thuế còn nhẹ, còn vào thời buổi phiên trấn mọc lên như nấm, chiến loạn xảy ra liên miên như hiện nay, thì cày cấy ba trăm năm cũng không có lương thực dư thừa, bởi vì các tướng soái vơ vét quá tàn tệ, dốc hết mọi khả năng để dồn tài nguyên vào chiến tranh, có đôi khi thậm chí còn lấy đi cả lương thực cứu mạng của bách tính, tát ao bắt cá.

"Ta thấy nhà ngươi có năm sáu mẫu vườn nhà, trồng một ít dưa quả, dâu táo, lại còn nuôi gia súc, chắc hẳn cũng có chút thu nhập." Thiệu Thụ Đức nói.

"Đại soái, nhà tôi năm người, quần áo xuân một năm năm bộ, quần áo đông hai năm năm bộ. Ngoài ra còn giày, khăn quấn đầu, váy áo, quần, tất, tốn kém rất nhiều." Phạm Diên Bá nói: "Con bò này, năm xưa mua hết hơn ba ngàn bốn trăm tiền, chỉ có thể cày mười năm, một năm tính ra là hơn ba trăm tiền. Dầu, muối, tương, dấm, bát, cuốc, liềm, rìu đều cần tiền. Một năm ba lần trai giới hai lần hội xã, cũng phải góp một đấu kê, rượu chè các thứ. Lại còn lúc nhàn rỗi, phải đi cắt cỏ, đốn củi, quan gia tùy lúc phái người đến thu, cả năm không được nghỉ ngơi."

Sự bóc lột này quả thật vô cùng triệt để.

Hắn nhìn nhà Phạm Diên Bá, vẫn còn tạm ổn, cuộc sống chắc cũng thuộc dạng trung bình. Huyện Sóc Phương dù sao cũng là thủ huyện, nơi gần châu thành cũng có sông ngòi, thời Trinh Nguyên đã dẫn nước tưới tiêu, không đến mức nghèo tới mức nào. Những nhà thực sự nghèo, là những hộ nhà không đủ đinh khẩu, không đủ ruộng đất, cũng không có bò, ngay cả việc ứng phó với quan phủ thúc sưu thuế còn miễn cưỡng, nói gì đến chuyện có được ngày tháng tốt lành.

"Đi thôi, sang nhà tiếp theo xem sao." Thiệu Thụ Đức vẫy tay, dẫn theo thân binh đi dạo quanh trong thôn.

Gánh nặng chính của nông dân là do quan phủ thu thuế, gánh nặng thứ hai là các loại hoạt động hoặc sự vụ xã hội do hương lão bày ra. Nếu mình ra lệnh cắt giảm bớt một phần các loại hoạt động lộn xộn của hương lão, chắc là có thể giảm bớt gánh nặng cho bách tính nhỉ? Chi phí của các hoạt động này chủ yếu do nông hộ chi trả, xét trên một khía cạnh nào đó, thậm chí còn trở thành phương tiện để hương lão vơ vét của cải.

Ngoài ra, cũng có thể nghĩ cách cho nông hộ thuê bò, tiền thuê chỉ thu tượng trưng một chút hoặc thậm chí không thu. Đây là phương pháp hiệu quả nhất để nâng cao diện tích gieo trồng lương thực và năng suất. Bãi chăn thả Ngân Xuyên có một ít trâu cừu, nhưng phần lớn vẫn là ngựa, vấn đề về bò, cần nghĩ cách thêm.

"Nhà này, sao đến một cái nông cụ cũng không có?" Đứng trong sân, Thiệu Thụ Đức nhìn căn bếp trống huơ trống hoác, hỏi.

Nhà này chỉ có một người phụ nữ, dẫn theo ba đứa trẻ, đang rụt rè đứng ở một góc sân.

Người phụ nữ tuổi chắc không lớn, nhưng làm việc đồng áng quá nhiều nên da dẻ hơi đen, thô ráp, trên tay toàn là vết chai, quần áo cũng đầy những mảnh vá. Trông lũ trẻ không có mấy lạng thịt trên người, thần tình đờ đẫn, trốn sau lưng mẹ, thậm chí không dám nhìn lấy mình một cái.

Thân binh nhanh chóng đi tìm người trong thôn đến hỏi, nửa ngày sau mới nói nhỏ: "Chồng bà ta ốm chết rồi, chỉ còn một người em chồng, vốn dĩ nương tựa vào nhau mà sống, nhưng chú em đi lính nhiều năm, bặt vô âm tín, cũng không biết là sống hay chết."

"Đi tòng quân ở đâu?"

"Bảy năm trước đi Linh Châu phòng thu, một trận đại bại, không về được doanh trại, theo lời người đi cùng thì chắc là chết rồi."

"Lại không có tiền tuất?"

"Lúc đó được cho mấy xấp lụa."

Sau khi binh sĩ chết, người nhà mỗi tháng lĩnh một hộc lương thực, nhận liên tục trong mười năm, đây là quy định Thiệu Thụ Đức đặt ra ở Tuy Châu. Giờ xem ra, Hạ Châu chắc là không có khoản tiền tuất này.

"Hạ Châu cũng phải có nông trường quân quyến, binh sĩ ở tiền tuyến chém giết, người nhà lại sống đến nông nỗi này, sao có thể yên tâm được?" Thiệu Thụ Đức nói: "Cho thêm năm xấp lụa, ba hộc kê, để cuộc sống của họ dư dả hơn một chút."

Tạm thời hắn chỉ có thể làm đến mức này.

Trước đây ở Hạ Châu có không ít binh sĩ tử trận, Thiệu Thụ Đức không thể nào bù đắp tiền tuất cho từng người được, tài chính không cho phép. Nhưng từ năm sau bắt đầu, việc xây dựng nông trường quân quyến ở Hạ Châu cần phải đưa lên nghị trình. Nông trường quân quyến Tuy Châu năm nay gieo trồng hơn một ngàn khoảnh, thu hoạch hơn 113.000 hộc lương thực, còn có một lượng nhỏ cỏ khô, dưa quả, đậu rau, vải vóc, vẫn luôn phát tiền tuất cho binh sĩ tử trận hoặc tàn tật, khiến mức sống của họ không bị giảm sút trầm trọng.

Thiệu Thụ Đức hiểu rất rõ quyền lực của mình bắt nguồn từ đâu. Thời đại này, quân nhân chính là tầng lớp đặc quyền, họ là không thể đối đãi tệ bạc. Còn về cuộc sống của bách tính, tự mình từ từ nghĩ cách. Cho thuê bò, nông cụ miễn phí, mở rộng diện tích ruộng đất vân vân, đều có thể nâng cao cuộc sống của họ một cách hiệu quả.

Mọi việc, phải từ từ làm. Cái mớ hỗn độn Hạ, Tuy này, chỉ cần mình kiên trì bền bỉ, nhất định sẽ thấy được hiệu quả. Một năm không được thì hai năm, hai năm không được thì năm năm. Chu Ôn còn có thể chiêu mộ lưu dân trên vùng đất trắng, khai hoang làm ruộng, lẽ nào mình không thể làm tốt hơn hắn sao?

Còn Lý Khắc Dụng, không nói nữa. Người này tài quân sự khá tốt, nhưng tài chính trị, tài trị quốc lại cực kỳ tệ hại, đối với bách tính cũng không có chút lòng nhân nghĩa nào. Nếu không có người ngoài nhúng tay, hắn chắc chắn sẽ không đấu lại Chu Ôn.

Không biết làm ruộng, mà còn muốn thắng?

Trên đường trở về Hạ Châu thành, Thiệu Thụ Đức dừng lại ở một vùng thung lũng ven sông. Nơi tầm mắt nhìn tới, là con sông lớn uốn lượn chảy trôi, là bãi cỏ trải dài vô tận.

Những bãi cỏ này chưa được khai thác, bởi vì đây là bãi chăn thả do triều đình khoanh vùng. Từng có thời phái sứ giả đến giám sát, chăn nuôi trâu cừu. Trăm năm trôi qua, bãi chăn thả kinh doanh kém cỏi, nội ngoại cấu kết trộm cắp, đã chẳng còn lại bao nhiêu trâu cừu.

Hạ Châu vẫn còn đất đai có thể tận dụng ngay. Triều đình bộ dạng thế này, cũng không quản được nhiều nữa, sau này chắc có thể yên tâm mạnh dạn khai khẩn ruộng đất.

Nhưng ngay sau đó hắn lại nhớ đến ngành chăn nuôi ở Hạ, Tuy. Đây là một ngành công nghiệp quy mô lớn, thời Trinh Nguyên từng có mấy chục vạn con trâu cừu thuộc quyền sở hữu của triều đình. Hiện tại về cơ bản đều đã hoang phế, thành quả duy nhất còn tồn tại, cũng chỉ có bãi chăn thả Ngân Xuyên nằm ở Ngân Châu, vẫn còn đang kiên cường cung cấp quân mã cho triều đình.

Ngành chăn nuôi, rất có triển vọng, không thể chỉ đặt ánh mắt vào ngành trồng trọt. Sản lượng chăn nuôi nhiều lên, có thể đổi lấy tiền, có thể sản xuất vải vóc, da thuộc, bản thân mình cũng có thể thu ít thuế hơn đối với bách tính làm ruộng.

Bốn châu Hạ, Tuy, địa vực rộng lớn, hướng bắc kéo dài đến tận phía Phong Châu. Mà nay dưới quyền cai trị của mình là mười hai huyện (không tính hai huyện Hựu Châu), sau ba năm dày công xoay xở, cũng chỉ mới có hai mươi vạn hán dân, còn lâu mới đạt đến giới hạn chịu tải của đất đai. Đồng cỏ, nên là một nguồn tài chính khác mà mình cần xem xét, chỉ là cần phải đối mặt với sự phản kháng của người Đảng Hạng.

Vài ngày nữa, nên đi bãi chăn thả Ngân Xuyên xem sao. Bùi lão tướng quân thay mặt quản lý bãi chăn thả nhiều năm, nghe nói ông ấy cũng có nhiều kiến giải về việc chăn nuôi, chắc là có thể đưa ra cho mình vài gợi ý. Tiện thể, kiểm kê lại tài sản trong tay mình. Năm nay ban thưởng cho binh sĩ dựa vào tám huyện Phú Bình mà qua mắt được rồi, năm sau thì sao?

Hai vạn gã lính, đều đang nhìn mình chằm chằm đầy mong ngóng đấy!