Lý Thị Nghiêu vẫn luôn tính toán việc Càn Long sẽ triệu kiến mình cùng Vu Mẫn Trung để sắp xếp kỳ thi Hội, nên mấy ngày liền cứ túc trực tại Quân cơ xứ, thế nhưng mãi vẫn không được gọi vào riêng. Kỷ Vân và Vu Mẫn Trung thay phiên nhau trực ban, thường là cùng với các quan viên Lục bộ tiếp kiến nghị sự. Trong lòng hắn vẫn còn bất an vì có kẻ ám toán mình, muốn dò xét ý tứ của Càn Long, nhưng mỗi khi cùng người của Binh bộ vào gặp, nội dung bàn bạc đều là chuyện Triệu Huệ, Hải Lan Sát tiến quân, chuyện A Quế đóng quân, nơi nào cần bắc cầu, nơi nào cần tu sửa đường sá, thuốc súng phải phòng ẩm ra sao, trang bị doanh trại cần thay thế, cung ứng nước ngọt thế nào... Có khi cùng người của Hộ bộ vào, lại là chuyện cứu tế thiên tai, trị thủy vận lương, hay chuyện cày cấy mùa xuân và nông cụ. Càn Long tỏ ra rất mệt mỏi, gương mặt lộ rõ vẻ uể oải, nghe xong thì hoặc là ưng thuận, hoặc là không, chỉ một câu rồi phán "lui ra". Vài lần hắn muốn nán lại sau khi họp bàn để tâu trình riêng, nhưng khổ nỗi không có công vụ khẩn cấp, nhìn sắc mặt Càn Long, đành phải theo đám đông lui ra ngoài.

Hôm nay triệu kiến quan viên Công bộ, do Kỷ Vân dẫn đi yết kiến. Vương Bát Sỉ đến Quân cơ xứ truyền chỉ: "Truyền Lý Thị Nghiêu cùng vào." Lý Thị Nghiêu đang ăn sáng ở nhà bếp lớn, nghe thấy chỉ dụ liền buông bát đứng dậy. Kỷ Vân đã đợi sẵn ngoài cửa, nhìn từ đầu đến chân Lý Thị Nghiêu rồi cười bảo: "Mới vào kinh mấy ngày, sao trông ông mất cả vẻ lanh lợi thế này? Có vẻ thất thần, hay là ngủ không ngon giấc? Mau lấy triều châu của Lý đại nhân ra đây!" Lúc này Lý Thị Nghiêu mới sực nhớ ra, vội vàng nhận lấy triều châu từ tay thái giám đeo lên cổ, vừa theo Kỷ Vân đi vừa cười nói: "Ở bên ngoài không có cấp trên, ở đây không có cấp dưới, việc gì cũng phải tự mình lo liệu... Lần trước đưa thẻ bài vào cung lại quên mang, may mà gặp được Cao Vân Tùng, mới vào được Càn Thanh môn."

Kỷ Vân gật đầu: "Đây chính là sự khác biệt giữa quan kinh thành và quan địa phương. Ở đây, một tiểu chương kinh cũng đã là quan tứ phẩm, phái ra địa phương thì không coi vào đâu, nhưng ở Quân cơ xứ muốn uống trà phải tự xách nước, quần áo bẩn phải tự giặt! Thế nên mới có câu 'Hòa thượng vào kinh, quan ra khỏi kinh'. Ông quên đeo triều châu, năm đó đạo trưởng Bạch Vân Quan là Trương chân nhân cũng vậy, đang đi trên đường bị nhắc nhở liền hoảng thần, sợ gặp hoàng thượng mà thất nghi. Tôi nhớ ông là người có thể đuổi quỷ truyền hồ, điều khiển thần tướng cơ mà? Đánh một đạo lệnh bài, sai Lục Đinh Lục Giáp thần tướng lấy triều châu đến là xong! Thái thượng lão quân cấp cấp như luật lệnh!" Ông vừa nói vừa làm điệu bộ hài hước, Lý Thị Nghiêu và hai thái giám nghe vậy đều bật cười. Thấy Công bộ thị lang Trần Tác Văn cùng quan viên các ty như Bảo Nguyên cục, Ty quản lý sông ngòi, Hỏa dược cục, Nha môn quản lý đường phố đang đứng đợi ngoài cửa thùy hoa của Dưỡng Tâm điện, ông liền dừng lại hỏi: "Đây chẳng phải là Tác Văn sao - Vương Tư không của các ông không đến à?"

"Vương Tư không đang chịu tang nên khuyết chức ạ." Trần Tác Văn vì đây là cấm địa nội uyển, không tiện hành lễ bái kiến, liền cùng mấy vị ty quan cúi chào, cười nói: "Hiện giờ Hoàng Khắc Kỷ đang tạm quyền Công bộ nha môn. Ông ấy đi Phụng Thiên xem xét công trình tu sửa đại miếu rồi. Nội đình truyền chỉ bảo tôi dẫn mọi người đến yết kiến hoàng thượng." Kỷ Vân thu lại nụ cười, nghiêm sắc mặt nói: "Vào gặp thôi." Đoạn dẫn mọi người nối đuôi nhau đi vào. Được Vương Bát Sỉ dẫn vào Đông Noãn các quỳ xuống.

Thế nhưng lúc này Càn Long không có trong điện, Vương Bát Sỉ chỉ nói một câu: "Các vị đại nhân quỳ chờ, chủ tử lát nữa sẽ tới", rồi vén rèm đi ra. Mấy người quỳ trước bình phong bát bảo lưu ly không dám nói chuyện. Bốn vị ty quan có lẽ là lần đầu đến nơi này, nín thở phục dưới đất không dám thở mạnh. Trần Tác Văn cúi đầu quỳ lâu, mắt không nhìn ngang liếc dọc. Lý Thị Nghiêu cau mày suy nghĩ không biết Càn Long sẽ hỏi chuyện gì, mình nên tâu đáp thế nào. Chỉ có Kỷ Vân là thả lỏng hơn, nhìn qua rèm cửa ra ánh nắng chan hòa ngoài sân, không biết đang suy tính tâm sự gì. Trong điện có mấy chục thái giám cung nữ, mỗi người đứng một vị trí, yên tĩnh đến mức tiếng chim hót ngoài hiên cũng nghe rõ mồn một. Một lát sau nghe thấy Vương Liêm nói ở góc hành lang: "Chủ tử về rồi, chuẩn bị trà nước khăn mặt!" Tiếp đó nghe thấy tiếng bước chân rầm rập đi vào, có vẻ không chỉ có mình Càn Long. Mấy cung nữ cũng bắt đầu động đậy, rón rén đi lấy nước nóng, vắt khăn, bưng canh sâm. Kỷ Vân cùng các vị đại thần vội vàng cúi thấp đầu. Nghe tiếng thái giám vén rèm, tiếng ủng đen đế cứng của Càn Long nện trên gạch vàng kêu cộc cộc, Kỷ Vân cùng mọi người nhẹ nhàng chạm đầu xuống đất, nói: "Chúng thần cung nghênh vạn tuế thánh giá!"

"Kỷ Vân đã đến rồi à?" Càn Long nói: "Ông là người của Công bộ phải không? - Miễn lễ, đều vào Noãn các đi." Vì khoảng cách gần, giọng Càn Long như vang ngay trên đỉnh đầu, Kỷ Vân và Trần Tác Văn vội dập đầu đáp "Dạ". Khi ngẩng đầu lên, Càn Long đã lau mặt xong, ra hiệu không cần canh sâm, đặt khăn vào đĩa bạc rồi bước vào Đông Noãn các. Mấy người nhìn bóng lưng ông lại dập đầu tạ ơn, lúc này mới đứng dậy rón rén đi vào, thấy Càn Long phất tay ra hiệu, liền cẩn thận ngồi nghiêng trên ghế gỗ. Trần Tác Văn hé mắt nhìn trộm, thấy Càn Long đã khoanh chân ngồi trên sập, đúng lúc ánh mắt ông quét tới, liền vội vàng cúi đầu. Càn Long cười nói: "Hôm nay ngoài trời gió êm nắng dịu, trẫm mấy đêm không ngủ ngon, ra Ngự hoa viên đi dạo, xem mấy vị hoàng tử luyện Bố Khố, trẫm cũng theo đó mà thư giãn được đôi chút. Lúc này thấy sảng khoái hơn nhiều - Vĩnh Diễm, Vĩnh Kỳ, Vĩnh Tuyền, Vĩnh Tinh, Vĩnh Lân - các con vào đây." Chỉ nghe ngoài cửa sổ tiếng Vĩnh Diễm đáp một tiếng, tiếp đó mấy vị hoàng tử rón rén bước vào, hành lễ với người trên sập rồi cùng lui ra quỳ dưới vách ngăn. Trong Noãn các bỗng chốc trở nên đông đúc.

Mọi người nhìn Càn Long, đợi ông lên tiếng, nhưng Càn Long im lặng một hồi, sắc mặt trở nên hơi khó chịu, hồi lâu mới nói: "Sao bước chân lại nhẹ nhàng thế? Một bên là hoàng a mã của các con, một bên là bề tôi đang làm việc, rón rén như vậy hoàn toàn không có khí độ ung dung của hoàng gia! Hơn nữa, Kỷ Vân cũng là sư phụ trong thư phòng Dục Khánh cung của các con, sao lại đại khái đến mức ngay cả lễ cũng không hành, một câu hỏi thăm cũng không có? Hả?"

Giọng ông tuy không nghiêm khắc, nhưng bắt bẻ đến mức này thì ngay cả Kỷ Vân cũng là lần đầu gặp phải. Lý Thị Nghiêu và các quan viên Công bộ càng chưa từng nghe thấy, nhất thời đều cứng đờ cả người. Mọi người kinh ngạc ngồi thẳng dậy, tim đập thình thịch, lòng bàn tay vã mồ hôi lạnh. Mấy vị hoàng tử tái mặt, nhìn nhau không biết làm sao. Trên trán Kỷ Vân cũng rịn ra một lớp mồ hôi mỏng, ông vốn biết gia pháp của Càn Long kế thừa từ thời Khang Hy, nội thần nghiêm hơn ngoại thần, thị vệ cận thần nghiêm hơn triều thần, con cháu nghiêm hơn ngoại thích - càng thân cận thì lễ nghi càng khắt khe. Yêu cầu hoàng tử khí độ ung dung, hành lễ với sư phụ vốn không sai, nhưng bắt bẻ đến mức công khai thế này, người nhận lễ và người hành lễ đều khó xử. Thấy các hoàng tử định đứng dậy tạ tội, Kỷ Vân vội rời chỗ quỳ xuống cười làm hòa: "Các vị gia đây có chút sơ suất là vì thấy quân phụ nên kính sợ không dám mạo phạm - đây là nơi nghiêm cẩn, lại là lúc nghị bàn chính vụ, thần sao dám thản nhiên nhận lễ? Xin hoàng thượng miễn cho thần nỗi băn khoăn này - Các vị gia, lần sau không được như vậy nữa, không được như vậy nữa..."

"Các con đều là ba tuổi biết chữ, sáu tuổi bắt đầu thụ giáo. Trời đất cha thầy, 'thầy' nằm trong ngũ thường, sao có thể khinh suất? Đọc sách mà không dưỡng khí tu đức thì sẽ trở nên tự đại khinh cuồng, còn đáng ghét hơn kẻ vô tri - Đã là Kỷ Vân xin tha, vậy thì lần sau không được như vậy nữa - Hôm nay về làm bài văn, đề là - 'Khắc kỷ phục lễ vi nhân, tư thiện mạc đại yên' - đã nghe rõ chưa? Ngày mai nộp bài tập lên cho trẫm xem!"

"Dạ!" Các hoàng tử như được đại xá, cùng dập đầu tạ ơn: "Con xin ghi nhớ thánh huấn của hoàng a mã!"

Lúc này sắc mặt Càn Long mới dịu lại, nhìn Trần Tác Văn hỏi: "Ngươi tên là Trần Tác Văn?" Trần Tác Văn vẫn còn sợ hãi, ngẩn người ra, vội rời chỗ, Càn Long cười phất tay: "Ngồi, ngồi xuống tâu việc, cứ giữ hư lễ thế này thì không làm được việc gì đâu - Ngươi được tiến cử vào bộ mùa hè năm nay phải không?" Trần Tác Văn thấy Càn Long hòa nhã như người nhà, lúc này mới bình tĩnh lại, cúi người đáp: "Dạ." Càn Long nghiêng đầu suy nghĩ, lại hỏi: "Phúc Kiến Bố chính sứ có người tên là Trần Tác Kiếm, các ngươi là người một nhà phải không?"

"Dạ, vạn tuế gia nhớ không sai. Trần Tác Kiếm là bào đệ của thần ạ."

"Tốt lắm, cha ngươi dạy con có phương pháp, anh em hai người, một làm đại quan phương diện, một làm khanh nhị chi thần của triều đình." Càn Long gật đầu cười: "Việc này không nhiều thấy." Trần Tác Văn nghe hoàng đế nhắc đến cha mình, vội rời chỗ dập đầu tâu: "Đây là ân đức như trời của hoàng thượng, tổ tông nhà thần tích đức nên mới được hưởng mưa móc thánh triều, được hầu hạ bên cạnh vua Nghiêu vua Thuấn - Thần còn có lời tâu với hoàng thượng, cha thần là Trần Mô Tổ đã qua đời từ khi đệ đệ thần được sáu tháng tuổi. Thần và Tác Kiếm từ nhỏ mất cha, hoàn toàn nhờ mẹ dệt vải may vá giặt thuê kiếm sống, khổ cực nuôi dạy anh em thần nên người, đến nay đã gần bốn mươi năm. Nay anh em thần được vinh hiển, mẹ vẫn chưa được phong cáo mệnh, vài lần xin ban biển ngạch biểu dương đều không có hồi âm..." Nói đến đây, ông đã rơm rớm nước mắt. Càn Long nhìn Kỷ Vân, thấy Kỷ Vân khẽ lắc đầu, liền bảo: "Việc này Lễ bộ có lệ quy định rồi. Ngươi lui xuống viết sớ tâu chi tiết giao cho Kỷ Vân, tự nhiên sẽ có ân chỉ. Đợi Hoàng thị lang thượng thư từ Phụng Thiên về rồi tâu lại." Ông quét mắt nhìn mọi người, nói: "Bàn việc công đi."

Công bộ là bộ cuối cùng trong Lục bộ, tuy gọi là "bộ" nhưng xét về quyền hạn trách nhiệm thì kém xa Lại, Lễ, Hình, Binh, Hộ. Có lẽ vì là nha môn "lạnh" nên thời Đường gọi là Đông quan, thượng thư gọi là Đông quan thượng thư, thị lang gọi là Đông quan thị lang. Nhà Thanh theo chế độ nhà Minh, quyền hạn của Công bộ đã lớn hơn nhiều, quản lý việc sông ngòi, thủy lợi, đê biển, phòng thủ sông ngòi, kênh rạch, tàu thuyền, khoáng sản, luyện kim, đồn điền, xây dựng, tu sửa, củi than, cầu cống, bến đò, vận tải, binh khí, xưởng đúc tiền... Từ việc dân sinh quốc kế đến những chuyện vụn vặt, cứ dính đến chữ "Công" là liên quan đến Công bộ. Các quan viên chức vụ quan trọng của năm bộ còn lại, thượng thư thị lang phần lớn đều phải trải qua vài năm ở nha môn này để tôi luyện, hiểu hết mọi việc, biết cách đối phó rồi mới được thăng tiến. Còn xét riêng nha môn này thì quả thực vừa không có quyền, vừa không có tiền, không có gì để thể hiện, là một "lãnh tào" không thể thiếu nhưng cũng không có nhiều đất dụng võ. Vì vậy Trần Tác Văn tâu việc chỉ chọn những việc Càn Long quan tâm như trị thủy vận lương, đồn điền thủy lợi, xưởng thuốc súng mà nói, lại để nha môn quản lý đường phố tâu về việc cần bạc để di dời dân cư mở rộng Viên Minh Viên.

Lý Thị Nghiêu ở bên cạnh vừa nghe vừa tính toán trong lòng, những khoản chi này quá lớn! Chỉ riêng việc di dời dân cư đã tiêu tốn bốn triệu lượng bạc, chiếm hơn tổng số các khoản khác, đúng là phong thái kinh thành của thiên gia, nếu đặt ở tỉnh lẻ thì thật sự không dám nghĩ tới... Kỷ Vân thì đang tính toán sổ sách lỗ lãi, đối chiếu với các khoản chi của Hộ bộ, lúc gật đầu, lúc lại ngạc nhiên. Khoảng một bữa cơm, mấy vị ty quan tâu xong, Trần Tác Văn tâu tiếp: "Cách Hồng Quả Viên về phía tây khoảng một trăm hai mươi dặm, vốn là quan đạo của quan viên săn bắn. Ở đó có một ngôi Huyền Nữ miếu, từ sau vụ án giả Chu Tam Thái Tử thời Khang Hy đã đổ nát, mấy năm nay bỗng nhiên hương hỏa lại thịnh vượng trở lại. Thiện nam tín nữ mỗi ngày có hàng ngàn người đến dâng hương. Nơi này nằm ngay cửa tây Viên Minh Viên, Công bộ đi phá dỡ thì hàng vạn hương khách quỳ lạy ngăn cản. Người nhà của nha dịch Thuận Thiên phủ cũng có người tín ngưỡng. Công bộ thượng thư tiền nhiệm là Vương Hóa Ngu lo ngại phá dỡ mạnh tay gây ra biến cố, xin tạm để lại, đợi xin chỉ thị rồi thực thi. Hiện nay Vương Hóa Ngu đang chịu tang khuyết chức, Hoàng thị lang đi công tác ở Phụng Thiên, xin vạn tuế thánh chỉ định đoạt."

"Ừm - Huyền Nữ miếu?" Càn Long vừa nghe ty quan tâu việc, vừa cầm bút ghi chép gì đó trên giấy, nghe đến đây liền dừng lại, hỏi Kỷ Vân: "Huyền Nữ miếu là chính tự hay dâm tự?" Kỷ Vân vội đáp: "Bẩm vạn tuế, Huyền Nữ là thần nữ thời thượng cổ, còn gọi là Cửu Thiên Huyền Nữ, dân gian gọi là 'Cửu Thiên Nương Nương'. Hoàng Đế đánh Xi Vưu ở Trác Lộc, Huyền Nữ giáng xuống giúp chiến, chế tám mươi mặt trống Quỳ Ngưu, nhờ đó phá được Xi Vưu, có chép trong 'Hoàng Đế Nội Kinh', là chính tự ạ. Tuy nhiên, đã đổ nát mà nay lại hưng vượng, trong đó khó nói không có nguyên do khác. Hiện nay ở kinh sư và Trực Lệ đang lan truyền Thiên Lý tà giáo, thường mượn miếu mượn thần để xúi giục tạo phản, danh nghĩa là tế thần, thực chất là mượn đạo truyền giáo để mưu đồ tư lợi, không thể không lưu ý ạ." Càn Long đặt bút xuống, trầm tư nói: "Trẫm khi còn nhỏ nghe Thánh tổ nói, sào huyệt của giả Chu Tam Thái Tử Dương Khởi Long chính là ở Hồng Quả Viên, ở phiên đệ cũng nghe tiên sinh Vu Tư Đạo kể chuyện Chu Bồi Công bình định loạn Ngô Ứng Hùng. Việc này ngươi tâu rất tốt - Lý Thị Nghiêu."

"Thần có mặt!"

"Việc này không cần Thuận Thiên phủ làm. Ngươi đã tạm quyền Bộ quân thống lĩnh nha môn. Đây là chức trách của ngươi."

"Dạ! Thần lập tức đi xem xét!"

"Xem xét xong tâu lại." Càn Long nói, "Nếu thực sự là chính thần cần thờ phụng thì không được kinh động, do Lễ bộ phái người tế lễ, ban chỉ chọn địa điểm mới để dời miếu - Thực ra có ngôi miếu hộ môn bên ngoài vườn cũng chẳng sao. Nếu là tà giáo mượn miếu xúi giục dân chúng, tụ tập mưu đồ bất chính, thì không chỉ phá miếu, mà còn phải bắt giữ truy cứu kẻ gian, để làm trong sạch lòng dân."

"Dạ! Thần sau khi điều tra rõ sẽ lập tức tâu xin chỉ thị!"

Càn Long gật đầu uống trà, quay lại chủ đề chính: "Việc thứ nhất là chế tạo thuốc súng, do Binh bộ giám chế, dùng để khai khoáng, thuốc súng cho súng hỏa mai và đại bác của quân đội phía Tây và thủy sư Phúc Kiến, niêm phong sáp phải dày hơn, phải khác với loại thuốc dùng làm pháo nổ của dân gian. An Huy và Vân Nam Đồng chính ty có đề bản gửi cho các ngươi xem, ở đó mùa mưa thuốc súng bị ẩm hỏng từng kho, sau khi phơi sấy thì uy lực cũng giảm. Việc thứ hai là đúc tiền ở Bảo Nguyên cục, do Hộ bộ giám chế thu quản. Quảng Châu gửi mẫu tiền đến, tiền lưu thông ở đó toàn là tiền đúc lậu, vừa mỏng vừa nhẹ, chuyện này là thế nào? Hộ bộ phải tra, Công bộ cũng phải tra. Lý Thị Nghiêu viết thư cho Tôn Sĩ Nghị, bảo hắn tra rõ tâu lại." Lý Thị Nghiêu vội đáp: "Dạ!" Trần Tác Văn nói: "Hiện nay chế tiền làm quá tốt. Sáu đồng bốn chì đúc ra tiền sáng loáng vàng óng, dân gian thu gom tiền Càn Long về nấu chảy để đúc đồ đồng. Tiền thời Ung Chính là bốn đồng sáu chì, thành phần và chữ viết tuy kém hơn nhưng lại ngăn được tệ nạn này. Nước Nhật Bản không có mỏ đồng, lượng đồng chảy ra biển không ít, đều là từ Phúc Châu lén vận chuyển sang Đài Loan, rồi chuyển sang Nhật Bản, tuy có quy định mỗi thuyền không được chở quá hai trăm bốn mươi cân, nhưng thực tế bắt được chưa đầy một phần mười. Xây Viên Minh Viên dùng đồng càng nhiều - sản lượng mỏ đồng tăng gấp đôi vẫn không đủ dùng. Theo ý kiến thiển cận của thần, chi bằng chế tiền vẫn dùng pháp cũ của tiên đế, bốn đồng sáu chì, thành phần tuy kém, chữ viết hơi không rõ, nhưng dùng loại tiền này thì đúc lậu không có lãi. Nước Nhật Bản lén vận chuyển về, đến Trung Quốc mua hàng hóa lại mang sang. Có vẻ như thế lại tiện hơn, xin thánh thượng quyết định."

Đây là việc dân sinh lớn, kiến nghị của Trần Tác Văn có thể nói là rất có lý có tình. Năm vị hoàng tử quỳ bên cạnh, Nghi Thận Quận vương Vĩnh Tuyền thường đến phòng biên soạn Tứ khố toàn thư mượn sách, quen thân với Kỷ Vân, hai người cũng từng bàn về tệ nạn tiền tệ, chỉ là không thấu đáo như vậy, nghe đến đây không khỏi nhìn trộm sắc mặt cha, lại quét mắt nhìn mấy vị đại thần, vừa vặn chạm ánh mắt Kỷ Vân, vội tránh đi. Kỷ Vân vì cũng nghe thấy có người nói xấu mình trước mặt Càn Long nên không dám tùy tiện phát biểu, hy vọng Vĩnh Tuyền phụ họa theo, nhưng Vĩnh Tuyền và những người khác đã có thánh chỉ, học tập chính sự, không được bàn luận bừa bãi, đành cúi đầu không nói.

"Đừng dễ dàng thay đổi pháp độ." Càn Long im lặng một hồi, hạ mắt nói. Trong khoảnh khắc, mọi người cảm thấy thần thái tinh anh, rạng rỡ thường ngày khi nghị chính của ông biến mất sạch, trông có vẻ già nua, mệt mỏi đến mức nói chuyện cũng trầm xuống, như thể đang thở dài nặng nề: "Tiên đế có nỗi khó của tiên đế, có tình thế lúc bấy giờ. So ra, vẫn là tiền pháp của Thánh tổ mới là đạo xử thế lâu dài. Tiền Càn Long đã dùng gần bốn mươi năm, nay vì tiết kiệm đồng mà đột nhiên đổi thành bốn đồng sáu chì, thành phần kém, chữ viết cũng xấu, lưu thông dân gian, bách tính dùng không quen cũng nhìn không tiện, dễ sinh nghi hoặc. Kiến nghị của các ngươi cũng là thực tình, một là nước ngoài dùng tiền Càn Long cũng có ý ngưỡng mộ, hơn nữa người các nước Nhật Bản, Lưu Cầu, Trảo Oa, La La lén vận chuyển đồng không ít, một đồng Càn Long đổi được ba mươi đồng tiền nước họ, ai nỡ nấu chảy để đúc đồ? Hai là thợ đồng nấu tiền đúc đồ, dù sao cũng là đúc lậu, bắt được là chém đầu. Tiền Độ người này đã bị giết, hắn tuy nhân phẩm không tốt, nhưng chỉnh đốn tiền chính vẫn khá, hao hụt trên khoản này cũng có hạn. Hiện nay dùng đồng nhiều nhất là Viên Minh Viên, là việc quốc gia đại sự. Đợi Viên Minh Viên hoàn thành, khoản chi này cũng không còn. Vì vậy thiếu đồng chỉ là nhất thời, chỉ cần phòng kẻ tiểu nhân ở mỏ đồng làm loạn tụ tập bất chính, còn có thể tăng thêm nhân công, khai thác nhiều hơn là được." Ông thở dài một tiếng, nhấn mạnh giọng nói: "Kỷ Vân ở đó tập hợp không ít chế tiền, của các triều đại đều có. Các ngươi có thể xem. Phàm là thời thịnh trị, cảnh thái bình, vận nước hưng thịnh thì thành phần chế tiền đều tốt, trọng lượng đều nặng. Đến khi dân sinh điêu tàn, thiên hạ nghiêng ngả, khói lửa nổi lên thì tiền đúc lại nhẹ lại mỏng - trong này có một đề mục lớn về trị loạn hưng suy, không phải việc nhân sự tiết kiệm hay lãng phí đồng."

Hơn mười vị hoàng tử đại thần trong Noãn các vốn đều thấy kiến nghị của Trần Tác Văn có lý có cứ, phân tích rõ ràng, ban đầu nghe Càn Long bác bỏ, ai cũng vẻ mặt "dạ dạ", trong lòng lại không mấy phục. Đến khi sau này, càng nói càng sâu, càng thấy Càn Long tầm nhìn cao rộng, suy xét sâu xa. Trần Tác Văn là người đầu tiên không ngồi yên được, phục đất dập đầu: "Học thuật của thần không thuần, bị lá che mắt, nghe hoàng thượng huấn thị như vén mây mù thấy mặt trời, không phục không được!" Tiếp đó Lý Thị Nghiêu, Kỷ Vân và các tiểu thần Công bộ cũng không ngớt lời ca tụng "thánh minh cao xa", "mưu lược sâu sắc", "xét vi biết trước", "thấu suốt kim cổ"... khen đến mức Càn Long như vua Nghiêu vua Thuấn tái thế.

"Được rồi! Các ngươi đi làm việc đi. Việc Công bộ vụn vặt, việc nào cũng liên quan đến dân sinh. Từ sau thời Đường, càng ngày càng được triều đình coi trọng, tuyệt đối không được khinh suất lười biếng. Trần Tác Văn lui xuống soạn một tờ sớ chi tiết về lợi hại của việc trị thủy, dâng lên trẫm xem." Càn Long được mọi người khen đến mức mặt mày rạng rỡ, phất tay lệnh cho mọi người lui ra, lại lệnh "Kỷ Vân, Lý Thị Nghiêu và Vĩnh Diễm ở lại nghị sự tiếp".

Thế là mọi người lần lượt quỳ từ rồi lui ra, sau một hồi tiếng bước chân nặng nề, trong điện khôi phục lại sự yên tĩnh. Ba người sáu mắt nhìn chằm chằm Càn Long, lại thấy Càn Long cười đứng dậy xuống sập, nói: "Ngoài trời thời tiết tốt thế này, ngồi trong điện bí bách quá, theo trẫm ra Ngự hoa viên đi dạo, thế nào?"

Đây đương nhiên là điều mong đợi, Kỷ Vân vui vẻ cười rạng rỡ, móc tẩu thuốc trong ủng ra, nói: "Tuy hoàng thượng ân chuẩn thần được hút thuốc tại buổi họp ngự tiền, nhưng dù sao cũng sợ ám khói vào người. Thế này thì tự nhiên, hoàng thượng cũng được đi dạo, cơn nghiện thuốc của thần cũng được thỏa mãn - Hoàng thượng thể thiên cách vật thật là chu đáo đến từng chi tiết!" Lý Thị Nghiêu bên ngoài tỏ vẻ giữ kẽ, trong lòng lại tính toán, có nên nhân cơ hội nói khéo về những lời đồn đại bên ngoài không? Miệng cười nói: "Nô tài từ năm Trung Thời mới vào một lần, hôm nay cái phúc này đúng là hiếm có, nô tài thực sự không khỏi vui mừng khôn xiết!" Vĩnh Diễm nén sự vui mừng, vẻ mặt cung kính nói: "Dù sao ngoài trời cũng lạnh hơn, dưới chân tường tuyết tan vẫn chưa hết - Hoàng a mã nên mặc ấm hơn chút." Lại nói với Vương Bát Sỉ: "Mang đại sưởng của hoàng a mã theo dùng."

Ngự hoa viên cách Dưỡng Tâm điện không xa, bốn người quân thần phụ tử dọc theo Vĩnh Hạng về phía bắc, qua Trữ Tú cung rẽ sang phía đông, đối diện cửa Khôn Ninh phía bắc là đến. Vì mặt trời chưa đứng bóng, tường cao Vĩnh Hạng che nắng, đi trong bóng râm vẫn còn hơi lạnh, khi vào cửa Ngự hoa viên, lập tức thấy thoáng đãng rộng rãi. Chỉ thấy trên bầu trời xanh biếc không mây, phía đông nam một vầng mặt trời rực rỡ, hào phóng đổ ánh nắng xuống, cung điện ngói vàng tường đỏ đều đắm mình trong ánh sáng tốt lành chói lọi. Trong vườn tùng bách, trúc xanh, vạn niên thanh, kim ngân hoa, trinh tử... nhiều loài hoa cỏ xanh tươi quanh năm, vô số cây rụng lá, tuy không có lá điểm tô, nhưng hoặc như rồng uốn lượn, hoặc như rắn quấn quýt, cành nhánh đan xen, rễ già nằm ngang, so với lúc lá cành xum xuê lại có một vẻ hùng tráng riêng biệt. Càn Long vừa đi vừa trầm ngâm, dường như đang làm thơ, lại như đang suy tính việc gì, mấy người theo sát phía sau, vừa ngắm cảnh vừa đoán ý Càn Long. Càn Long vẫn mỉm cười không nói, đi quanh đình Ngự một vòng, bỗng quay đầu hỏi Kỷ Vân: "Vừa nãy họp bàn, có lúc ông cứ muốn cười, là vì sao?"

"À - là..." Kỷ Vân không ngờ ông hỏi câu đầu tiên lại là chuyện này, ngẩn người ra rồi cười: "Thần là đang nghĩ. Hoàng thượng ngự cực bốn mươi năm, trong lúc xuân thu đỉnh thịnh thiên hạ đã đại trị, thần tài hèn sức mọn, được phụ vào sự hưng thịnh của thánh triều, tên lưu lại trên sách sử, đương nhiên không khỏi vinh hạnh vui sướng."

Càn Long không khỏi cười ha hả: "Nếu nói giờ phút này ông có suy nghĩ đó, trẫm tin, chứ lúc họp bàn mà cười thì không phải vì chuyện này." Kỷ Vân thấy Càn Long vui vẻ, cười nói: "Tâm tư của thần khó thoát khỏi thánh giám. Là vì tên của Công bộ thượng thư thị lang thú vị, lại nhớ đến một câu chuyện cười từng nói với A Quế, trong bụng hơi nhịn không nổi." Càn Long cười: "Mấy năm nay việc nhiều, không được nghe Kỷ Hiểu Lam nói đùa. Ông vốn là người tính tình phóng khoáng hài hước, bị mài giũa đến mức sắp thâm trầm như Phó Hằng rồi, như cái bình kín có gì hay? Có chuyện cười thì nói, chọc cho trẫm vui một chút."

"Hoàng thượng chắc vẫn còn nhớ," Kỷ Vân nói, "Hoàng thượng thư bốn năm trước sau khi điều về kinh có một tờ sớ, xin điều sang Hồng Lư tự hoặc Đại Lý tự làm khanh nhị. Vì tên thật của ông ấy là 'Sĩ Lang', lại họ Hoàng, các đồng liêu liền đặt biệt danh là 'Hoàng Thử Lang' (chồn vàng), vừa vặn làm thị lang ở Công bộ, tên quan ghép lại vẫn gọi là Hoàng Thử Lang - vậy là chết danh này luôn! Cho nên vừa nghe ông ấy tâu, thần liền muốn cười: Hoàng Thử Lang leo cây (Thượng thư) rồi!"

Mọi người nghe vậy đều bật cười. Càn Long nhớ lại Hoàng Sĩ Lang quả thực từng trực tiếp than khổ với mình, vẻ mặt ủy khuất bất lực như uống thuốc đắng đó đến giờ vẫn còn rõ mồn một, nghe câu "Hoàng Thử Lang leo cây", một tay đặt lên trán nhìn bóng cây trên trời, cười đến nghiêng ngả: "Nói nữa đi, nói nữa đi..."

"Chuyện tiếp theo là của anh em nhà họ Trần." Kỷ Vân nghiêm túc nói, "Là năm họ tiến cống, tôi còn chưa vào Quân cơ. Ăn rượu ở nhà Phó lục gia, Nột Thân, A Quế, Đôn Thành, Đôn Mẫn đều có mặt. Tôi đến muộn, ngoài cửa nghe họ nói đùa làm lệnh, nói đến bài văn trên trường thi. Hai anh em đều say rượu, cứ bắt mọi người nghe họ ngâm văn. Hoàng thượng nhớ Đôn Thành đó, thích nói đùa nhất, ở bên cạnh mỉa mai, nói một bài là văn chó ăn phân, một bài là văn chó đánh rắm."

Nói đến đây, mọi người nghĩ đến cảnh náo nhiệt lúc đó đều đã cười, Kỷ Vân nói tiếp: "...Hai bên đều nửa giận, ồn ào náo động, không ai chịu ai. Tôi vừa vào liền kéo tôi phân xử, lại đòi ngâm lại cho tôi nghe. Hoàng thượng, ngài biết nghe loại văn này khổ sở thế nào không - lộn xộn nghe có người phạt tôi đến muộn rượu, liền kể một chuyện cười mắng hai người họ, chọc mọi người cười phun cơm ra là xong chuyện." Nói đoạn liếm môi. Mọi người đang nghe đến đoạn hay thì hết, không khỏi ngạc nhiên, Lý Thị Nghiêu nói: "Sao thế, đang ầm ĩ, tự nhiên ngòi pháo ẩm rồi à?" Càn Long cũng hỏi: "Chuyện cười gì?"

"Tôi nói ở nhà ngủ, mơ thấy Tuyên Thánh vương," Kỷ Vân từ tốn nói: "Tuyên Thánh vương nói bài văn của ngươi ta đều thấy cả, ngay cả môn sinh đồng niên của ngươi, viết những bài giảng chương bát cổ hôi thối, mất đạo trung thứ, giữ lòng khắt khe, lời lẽ rỗng tuếch, không màng dân sinh, một loại là văn chó ăn phân, một loại là văn chó đánh rắm! Tôi nói, 'Thần ngu muội, thực sự không hiểu ý của Tuyên Thánh vương.' Tuyên Thánh vương nói, 'Ngươi chưa thấy chó ăn phân, chó đánh rắm bao giờ à?' Tôi vội hành lễ tạ tội, nói: 'Bẩm Vương gia, chó ăn phân là thần đã thấy (Trần Tác Kiếm), chó đánh rắm là thần đã nghe (Trần Tác Văn)!'"

Mọi người ngẩn ra rồi lập tức cười lớn. Càn Long đang vươn vai, đột nhiên tỉnh ngộ không nhịn được, suýt nữa sặc hơi, cúi người vừa ho vừa cười. Vĩnh Diễm vội chạy lại, cười giúp ông đấm lưng. Các thái giám theo sau cũng cười đến ngã nghiêng, Lý Thị Nghiêu một tay ôm bụng, một tay chỉ Kỷ Vân, cười đến run cả người, lắp bắp gọi: "Khẩu nghiệp... khẩu nghiệp... cũng không sợ Tuyên Thánh vương tức..." Kỷ Vân vội chạy lại muốn lấy nước cho Càn Long, lại vắt khăn đưa lên, nói: "Hoàng thượng hiếm khi nhàn rỗi, thần muốn chọc ngài cười một chút, không ngờ lại quá lời..."

"Không sao." Càn Long cười xong, cảm thấy toàn thân thư thái, nói: "Kỷ Vân hài hước, có chút giống Lưu Mặc Lâm thời tiên đế. Khi ông ấy còn sống trẫm ở phiên đệ, trẫm cũng rất trọng dụng..." Ông trầm tư, đã trở nên cảm khái: "Thoắt cái đã gần năm mươi năm... Lưu Mặc Lâm là chết dưới tay kẻ độc ác Niên Canh Nghiêu. Nay sợ là mộ cây đã già lắm rồi..." Chuyện nhân sự này, Lý Thị Nghiêu cũng biết đôi chút, vội nói: "Nô tài đi Tây An đưa quân lương cho Doãn Kế Thiện, từng bái vọng nơi ở của vị tiền hiền này. Nghĩa trang được giữ gìn rất tốt, Tô Thuấn Khanh cũng hợp táng ở đó. Nô tài còn trồng hai cây hợp hoan trước mộ. Họ dưới suối vàng nếu biết, hoàng thượng năm mươi năm sau vẫn còn ghi nhớ hoài niệm như vậy, chắc chắn cảm kích vô cùng, mong báo đáp không dứt."

Tô Thuấn Khanh, Kỷ Vân rất quen tai, chỉ biết nàng là danh kỹ thời Ung triều ở kinh sư, chết rất tiết liệt, không ngờ lại có đoạn tình cảm thắm thiết với Lưu Mặc Lâm. Thấy Càn Long cảm thương, vội khuyên: "Lý Cao Đào nói đúng. Thần nghĩ thánh thượng có ý này, ba cõi đều biết, không chỉ Lưu Mặc Lâm, Tô thị cũng vô cùng cảm kích vinh hạnh!" Thấy mặt Càn Long nở nụ cười, vội góp vui: "Lần trước mấy vị Hàn lâm làm thơ viếng Tô Thuấn Khanh, viết thơ viết phú, chung quy cũng là tình cảm nhi nữ, thần lúc này bỗng có câu hay - Đây vốn là cái đẹp một thời, mà nay còn đâu nữa!" Ông nảy ra ý, cao giọng ngâm câu "câu hay" này, lại khiến mọi người một trận cười lớn. Càn Long nói: "Tập 'Loan Dương tục lục' của ông trẫm đã xem. Có người nói bài văn hạ thấp Tống Nho, ly kinh phản đạo. Trẫm thấy hạ thấp Tống Nho thì có, ly kinh phản đạo thì không. Tôn chỉ của nó là khuyên thiện trừng ác mà! Cái mớ của Trình Chu có gì không thể chê? Danh nghĩa là 'tồn thiên lý, diệt nhân dục', thực chất là phô trương môn hộ nhà mình! Trách cứ người ta không dứt, lời lẽ kinh người, thực chất Chu Hy chính mình cũng chẳng phải bậc thánh nhân hoàn mỹ. Như Tô Thuấn Khanh, tuy hành vi không nhã, một khi bị làm