Tạ An - thần tượng của một thời đại.
Kể từ thời Tam Quốc, có hai nhân vật được văn nhân mặc khách sùng bái nhất, một là Gia Cát Lượng, hai là Tạ An. Có lẽ nhiều người ít quan tâm đến lịch sử văn học và thơ ca truyền thống Trung Quốc sẽ không biết đến nhân vật này. So với Gia Cát Vũ Hầu nổi tiếng khắp Trung, Nhật, Hàn và cả Đông Nam Á, thì độ nhận diện của ông không thể sánh bằng. Những ai từng học lịch sử cấp hai chắc hẳn đều biết "Trận Phì Thủy" giữa Tiền Tần và Đông Tấn chứ? Hai thành ngữ "đầu tiên đoạn lưu" (ném roi chặn dòng) và "phong thanh hạc lệ, thảo mộc giai binh" (gió thổi hạc kêu, cỏ cây cũng thành binh) đều xuất phát từ đây. Đó là một trận chiến kinh điển lấy ít địch nhiều, hoành tráng như sách giáo khoa trong thời đại binh khí lạnh, với tỷ lệ 8 vạn đối 90 vạn (chính xác là 87 vạn). Nhớ có lần, những người hiếu kỳ trên diễn đàn quân sự từng bình chọn mười đội quân tinh nhuệ nhất Trung Quốc cổ đại, "Bắc Phủ Binh" của Đông Tấn rất vinh dự được xếp ngang hàng với Đại Tần Thiết Quân, Đại Hán Tinh Kỵ và Đại Đường Thần Sách Quân, đủ thấy sức chiến đấu của họ mạnh mẽ đến nhường nào. Người sáng lập Bắc Phủ Binh chính là Tạ An, còn thống quân tướng quân là cháu trai ông, Tạ Huyền, sau này làm đến chức Xa Kỵ tướng quân của Đông Tấn.
Phong thần tú triệt thuở lên bốn.
Hoàn Di, cha của Đại tư mã Hoàn Ôn nắm quyền khuynh đảo thiên hạ sau này, thời đó cũng là một danh sĩ nổi tiếng khắp thiên hạ. Ông thuộc kiểu người chỉ cần chỉ vào một thanh niên rồi nói: "Cốt cách ngươi kỳ lạ", là có thể khiến người đó bay cao, thăng tiến vùn vụt. Thời đó, việc nhận được lời khen ngợi từ một bậc đại danh sĩ là điều không hề dễ dàng. Trong "Thượng Phẩm Hàn Sĩ", việc Trần Tháo có thể được Hoàn Y tán thưởng, Sỉ Gia Tân tiến cử, quả thực là cái duyên trời định.
Được rồi, đại danh sĩ Hoàn Di đến phủ Tạ làm khách, Tạ An bốn tuổi đường hoàng ra tiếp khách. Hoàn Di vừa nhìn thấy Tạ An đã mừng rỡ khôn xiết, không kìm lòng được mà tán thưởng: "Phong thần tú triệt, sau này chắc chắn không kém Vương Đông Hải!" Vương Đông Hải này chính là Vương Thừa, cũng là một nhân vật vô cùng nổi tiếng thời bấy giờ, phong độ ngút trời. Nói cách khác, đó chính là đẹp trai đến mức cực phẩm. Bốn tuổi đã nhận được lời khen ngợi như vậy, xem ra còn "ngầu" hơn cả thần đồng.
Giao tình tâm linh với Mộ Dung Thùy.
Trong "Cổ Tiểu Thuyết Câu Trầm" của Lỗ Tấn tiên sinh có ghi chép lại một câu chuyện như thế này. Chuyện kể rằng khi Tạ An còn thiếu niên (có lẽ khoảng mười một, mười hai tuổi), ông đã từng có một lần giao tình tâm linh với Mộ Dung Thùy, nhân vật kiệt xuất của nước Yên hùng cứ một phương sau này. Trước đó đã nói, Tạ An mới bốn tuổi đã nổi danh ở Giang Tả, lớn đến mười mấy tuổi lại càng thêm tiêu sái. Phụ nữ tiểu thư thời đó cũng giống như người hâm mộ ngôi sao ngày nay, nhìn thấy công tử tuấn tú tiêu sái là sẽ tặng trái cây, túi thơm các kiểu, thực ra cũng giống như việc các fan cuồng xin chữ ký bây giờ thôi. Phan An dạo Lạc Dương, ném quả đầy xe; mỹ nam tử da thịt mịn màng Vệ Giới còn bị sự nhiệt tình cuồng nhiệt của người hâm mộ dồn đến chết. "Khán sát Vệ Giới" (nhìn chết Vệ Giới) từng gây chấn động một thời. Ánh mắt có thể giết người, Vệ Giới chính là bằng chứng. Vệ Giới, cực phẩm mỹ nam này, cũng trở thành người duy nhất trong lịch sử Trung Quốc lưu danh sử sách, à không, là dã sử, chỉ nhờ vào việc đẹp trai. Là tiêu chuẩn về ngoại hình nam giới, Phan An xem ra vẫn còn kém Vệ Giới vài con phố. Những từ ngữ sáo rỗng như "mạo tỉ Phan Lang" (dung mạo sánh bằng Phan Lang) hay "nhất thụ lê hoa áp hải đường" thì đừng đem ra làm nhục Vệ đại mỹ nam nữa. Ước chừng những đại diện nam tính thuần túy như Xuân ca, Tằng gia mà gặp Vệ Giới huynh thì cũng sẽ mắt sáng rực lên, cúc hoa co rút, đại tiểu tiện mất kiểm soát.
Xin lỗi, lạc đề rồi. Nhà họ Mộ Dung là quý tộc Tiên Ti, hoàng tộc nước Đại Yên. (Ai xem "Thiên Long Bát Bộ" đều biết đúng không? Chưa xem? Người đâu, lôi ra ngoài đánh!). Lúc đó người Tiên Ti còn khá bi kịch, lảng vảng ở vùng Liêu Đông, núi Trường Bạch. Thời đó vùng Đông Bắc không giống như bây giờ đầy rẫy đậu nành cao lương, nói một câu "chim không thèm đẻ trứng" cũng không hề quá lời. Vì vậy, so với Tạ An lớn lên trong nhung lụa tại Giang Nam phồn hoa, cao ốc đại viện, thì Mộ Dung Thùy đúng là gã nhà quê chính hiệu. Dẫu vậy, gió văn hóa vẫn thổi đến tận góc núi, danh tiếng của Tạ An vẫn thông qua sự truyền miệng của người hâm mộ mà đến tai Mộ Dung Thùy. Tổ tiên của vị Mộ Dung công tử này vui lắm, người thô lỗ như chúng ta cũng biết thưởng thức đấy, nên đã phái người tặng Tạ An một chiếc "Bạch Lang Mạo". Đây là vật trang trí làm từ lông sói trắng, những bạn từng đọc tiểu thuyết YY chắc biết, sói trắng thường là loài tinh quái lợi hại, món quà này quý giá biết bao? Đáng nói là năm đó Mộ Dung Thùy mới 7 tuổi, vẫn còn là một đứa trẻ con, nên đoạn giao tình tâm linh này quả thực rất thần kỳ.
"Yến tử trước hiên nhà Vương, Tạ".
"Cựu thời Vương Tạ đường tiền yến, phi nhập tầm thường bách tính gia" (Yến tử trước hiên nhà họ Vương, Tạ ngày xưa, nay bay vào nhà dân thường), chỉ cần bạn không phải là người mù chữ, chắc hẳn đều từng nghe câu này chứ? Nhà họ Vương, Tạ ở đây chỉ Lang Gia Vương thị (đại diện là Vương Đạo, Vương Hi Chi, Vương Hiến Chi) và Trần Quận Tạ thị của Tạ An, họ đều là những nhân vật huy hoàng nhất trong gia tộc mình. Hai vị tể tướng nổi tiếng nhất Đông Tấn, một là Vương Đạo, một là Tạ An. Một tiểu triều đình rách nát co cụm nơi góc biển mà có thể tồn tại bao năm dưới sự chèn ép của dị tộc phương Bắc, tất cả đều nhờ vào sự nâng đỡ trước sau của hai vị huynh đệ này. Nếu không, sớm đã bị ngũ hồ phương Bắc tiêu diệt rồi, tất nhiên, thiên hiểm Trường Giang trong thời đại binh khí lạnh quả thực là một chỗ dựa.
Sự "tiêu sái" ban đầu.
Vương Hiến Chi, con trai Vương Hi Chi, cả đời là fan cứng của Tạ An, sau này khi Tạ An làm tể tướng, ông đã chạy đến làm Trường sử trong mạc phủ của Tạ An. Một ngày nọ, hai người uống rượu đến nửa chừng, Vương Hiến Chi đột nhiên cao hứng nói với Tạ An: "Tôi thấy ngài là người tiêu sái nhất". Từ "tiêu sái" được dùng liền nhau, lại có ý nghĩa rõ ràng, có sử sách ghi chép, ước chừng đây là lần đầu tiên.
Tạ An viết được hành thư đẹp, lại gảy được đàn hay, được coi là người đa tài đa nghệ hiếm có. Ông là một đại thư pháp gia, một nhạc sĩ, một thi nhân. Khi ẩn dật có thể cùng kỹ nữ tiêu dao, tham gia Lan Đình Nhã Hội, tổ chức Đông Sơn Nhã Tập, trở thành tấm gương cho danh sĩ thiên hạ; khi ra làm quan thì có thể an bang trị quốc, đó là nguyện vọng cả đời của văn nhân thiên hạ, chỉ một mình ông có thể đạt được.
"Tạ công tự có Đông Sơn kỹ".
"Đông Sơn kỹ" là một điển cố vô cùng nổi tiếng, ước chừng còn tao nhã hơn cả "Dương Châu sấu mã" đang thịnh hành ở Giang Nam thời bấy giờ. Kỹ nữ thời đó phần lớn là loại bán nghệ không bán thân, tất nhiên không loại trừ việc xảy ra "tình một đêm" với một vài quan to hiển quý lọt vào mắt xanh. Lý Bạch, yêu nhân năm ngàn năm mới có một của Trung Hoa, mắt cao hơn đỉnh, tự xem mình rất cao, nhưng đối với Tạ công thì vô cùng ngưỡng mộ. Từng có thời gian ngưỡng mộ đến mức không chịu nổi, cũng mang theo các ca kỹ của mình đến Đông Sơn, còn viết một bài thơ cho Tạ An đã khuất hàng trăm năm: "Ngã kỹ kim triêu như hoa nguyệt, tha kỹ cổ phần hoang thảo hàn" (Kỹ nữ của ta hôm nay như hoa nguyệt, kỹ nữ của người xưa chỉ còn cỏ hoang lạnh lẽo nơi mộ cổ).
Tạ lang cũng là người sợ vợ.
Phu nhân của Tạ An xuất thân từ gia tộc cao quý họ Lưu, là em gái của danh sĩ Lưu Đàm thời bấy giờ, là một người thông minh hài hước. Sự việc cụ thể, xin từ từ kể lại.
Thích nghe lén: Khi Tạ An còn ẩn cư ở Đông Sơn, có một danh sĩ tên Tôn Xước đến bái phỏng, Tạ An rất thích tài năng của ông ta nên giữ lại qua đêm, hai người đàm luận nghĩa lý suốt đêm. Không biết lúc đó Lưu phu nhân còn trẻ, dục vọng mạnh mẽ hay sao, phu quân bỏ đi thanh đàm với người khác, không đoái hoài đến người vợ xinh đẹp, trong lòng không vui, liền trốn sau cửa nghe lén. Ngày hôm sau, Tôn Xước đi rồi. Tạ An biết bà nghe lén cả đêm, liền hỏi, nàng đã nghe lâu như vậy, thì nói xem vị khách này rốt cuộc thế nào? Không ngờ Lưu phu nhân khinh khỉnh nói, vị Tôn Xước này tư duy hỗn loạn, lập luận không rõ ràng, có gì mà sùng bái. Ngày trước anh trai tôi là Lưu Đàm, làm gì có người bạn như thế này. Thế là mắng cả Tạ An lẫn Tôn Xước. Tạ An bất lực, chỉ đành cười khổ chịu thua.
Hay ghen: Tạ An từng có thời gian để ý một cô gái, muốn nạp thiếp, nhưng ông biết phu nhân chắc chắn sẽ không đồng ý, nên muốn thăm dò trước. Nhưng lại ngại không dám tự mở lời, nên thỉnh thoảng có lộ chút gió với các cháu như Tạ Huyền. Mấy vị công tử này lập tức hiểu ý, đều là đàn ông, nhiều chuyện riêng tư vốn dĩ là giống nhau mà, "yểu điệu thục nữ, quân tử hảo cầu" thôi. Chú cũng thật thảm. Thế là mấy người này bàn bạc xong xuôi, đi làm công tác tư tưởng cho thím.
Chạy đến chỗ Lưu phu nhân, mấy anh em làm bộ làm tịch bắt đầu, một người cầm cuốn "Kinh Thi", đọc bài "Quan Thư", còn đọc lên câu "yểu điệu thục nữ, quân tử hảo cầu". Lưu phu nhân nhanh chóng nhìn thấu mưu kế của mấy đứa cháu này. Thế là không chút biến sắc, để họ diễn tiếp. Lúc này, một người lại nói: "Thi Tự" này nói, "Quan Thư" không ghen tuông, vui vì thục nữ phối với quân tử, mà không có tâm hại thiện.
Lưu phu nhân nghe đến đây, nghĩ bụng, lười đôi co với mấy đứa nhóc này nữa. Liền cười nói, vậy ta hỏi các ngươi, "Thi Tự" này là ai viết? Một người nói, tất nhiên là Chu Công rồi. Lưu phu nhân gật đầu, nói, tốt, vậy nếu "Thi Tự" này để Chu Bà viết, bà ấy sẽ nói thế nào? Đây chính là nguồn gốc của điển cố "Công thuyết công hữu lý, bà thuyết bà hữu lý" (Ông nói ông có lý, bà nói bà có lý) vô cùng nổi tiếng sau này.
Thần tượng của văn nhân.
Trung Hoa năm ngàn năm huy hoàng, có một người, hát vang thay tiếng khóc, vui cười mắng chửi đều thành văn chương. Rượu vào bụng, một nửa hóa thành hơi men, một nửa ủ thành ánh trăng, miệng thêu hoa, chính là một nửa thịnh Đường. Chắc hẳn mọi người đều biết, đây chính là thi tiên Lý Bạch. Thời đó có một người được mệnh danh là "Tứ Minh cuồng khách" Hạ Tri Chương, là thầy của thái tử, người thân cận bên cạnh hoàng đế, văn chương gấm vóc, danh tiếng lớn đến mức dọa chết cả bò. Lý Bạch đến Trường An, hai người gặp nhau tại một quán bar cao cấp, mọi người chắc biết, phàm là văn nhân muốn thúc đẩy cảm hứng sáng tác, đều phải đi bar các thứ, nửa tỉnh nửa say, nói năng lảm nhảm chính là thơ mới. Thi tiên còn dữ dội hơn, "Lý Bạch túy tửu thi bách thiên", không có rượu là không có cảm hứng. Thế là, hai gã cuồng không biết trời đất là gì này gặp nhau. Vài câu chào hỏi, liền chém gió bốc phét, chỉ điểm văn chương thiên hạ, có khí thế của Tào Tháo và Lưu Bị nấu rượu luận anh hùng. Lý Bạch nhân cơ hội lấy một bài thơ của mình ra, Hạ lão đầu vừa nhìn, lập tức tỉnh cả người, đáp: "Bài thơ này có thể khiến quỷ thần rơi lệ!". Lý Bạch vui sướng, dâng lên bảo vật giấu đáy hòm "Thục Đạo Nan", Hạ lão đầu trực tiếp ngây người, hô lớn: "Thật là trích tiên nhân vậy!". Phàm phu tục tử sao viết được văn chương như thế này, ngươi rốt cuộc là người sao Hỏa, không cùng hành tinh với chúng ta rồi! Tình cờ, hôm đó hai người không mang tiền, Hạ lão đầu liền đem chiếc cốc ngọc hoàng đế ban tặng bên hông ra cầm cố, hai người khoác vai bá cổ đi ra ngoài. Danh xưng "Trích tiên nhân" của thi tiên chính là từ đó mà ra.
Còn về Đỗ Phủ, người nổi tiếng ngang hàng với Lý Bạch, cả đời là fan của thi tiên, lâu dài đi theo Bạch ca ăn chực nằm chờ, viết rất nhiều bài thơ ca ngợi Lý Bạch. Ví dụ như "Tửu trung bát tiên", riêng bài "Tặng Lý Bạch" nghe nói đã có hơn hai mươi bài. Tôi thích nhất câu "Thống ẩm cuồng ca không độ nhật, phi dương bạt hỗ vi thùy hùng" (Uống rượu hát cuồng phí hoài ngày tháng, bay bổng ngang tàng vì ai mà hùng), Phong Hỏa từng trích dẫn trong sách của mình, rất hay.
Xin lỗi, lạc đề rồi. Dù sao thì thiên hạ họ Lý là một nhà, nhà họ Lý ra được gã lợi hại thế này, không kìm được mà khoe khoang vài câu. Thi tiên cả đời khâm phục hai người, Mạnh Hạo Nhiên và Tạ An. Tôi tìm được mấy bài thơ sau:
"An Thạch tại Đông Sơn, vô tâm tế thiên hạ. Nhất khởi chấn hoành lưu, công thành phục tiêu sái."
"An Thạch phiếm minh bột, độc khiếu trường phong hoàn. Dật vận động hải thượng, cao tình xuất nhân gian."
"Đãn dụng Đông Sơn Tạ An Thạch, vị quân đàm tiếu tĩnh hồ sa."
"An Thạch Đông Sơn tam thập xuân, ngạo nhiên huề kỹ xuất phong trần."
Ngoài Lý Bạch, còn có một cao nhân nổi tiếng đến mức chết người cũng viết thơ ca ngợi Tạ An, đó chính là Đông Pha tiên sinh:
"Tạ công hàm nhã lượng, thế vận thuộc gian nan. ... Phóng hoài sự vật ngoại, tỉ ỷ lộng vân tuyền."
"An Thạch tại Đông Hải, tòng sự tấn kinh thu. Trung niên thân hữu nan biệt, ti trúc hoãn ly sầu. Nhất đán công thành danh toại, chuẩn nghĩ đông hoàn hải đạo, phù bệnh nhập Tây Châu. Nhã chí khốn hiên miện, di hận ký thương châu."
Còn có Tân Khí Tật, Giá Hiên tiên sinh, kỳ tài văn có thể trị quốc, võ có thể an bang. Từng kéo nghĩa quân, chơi trò tấn công khủng bố, thực hiện hành động chặt đầu, là một kẻ tàn nhẫn. Câu thơ của ông như sau:
"Tự Tạ gia tử đệ, y quan lỗi lạc, tương như đình hộ, xa kỵ ung dung."
"Khước ức An Thạch phong lưu, Đông Sơn tuế vãn, lệ lạc ai tranh khúc. Nhi bối công danh đô phó dữ, trường nhật duy tiêu kỳ cục."
Được rồi, viết trước viết sau nhiều quá, mệt rồi, chỉ vậy thôi.
