"Nếu con tiến vào quan phủ, thì có thể làm được gì?" Phương Vận lại hỏi.
"Học vấn của con quá kém, ngay cả chức thư lại cũng không làm nổi, chỉ có thể làm sai dịch. Còn như lý trưởng, đình trưởng, đều là những người có quyền có thế tại địa phương đảm nhận, không liên quan gì đến con."
"Vậy con sẽ chọn nghề gì?" Phương Vận hỏi.
"Con chỉ có thể cầu ông này bà nọ để vào một công phường làm học việc, lén lút học kỹ thuật. Đợi đến khi học được kỹ thuật rồi, thì có thể đến những công phường tốt hơn, kiếm được nhiều tiền hơn." Trương Kinh An đáp.
"Tại sao con lại muốn học kỹ thuật?" Phương Vận hỏi.
"Không học thì làm sao thành gia lập nghiệp? Làm sao nuôi nổi cả nhà già trẻ?"
"Ở công phường học kỹ thuật, và ở học đường đọc sách, có gì khác biệt không?"
"Không có."
"Nếu năm đó con chọn việc đọc sách, bây giờ là Mông đồng, tiến vào trong quân sẽ như thế nào?"
"Sẽ lập tức được chọn vào hàng ngũ tinh binh, rất nhanh có thể thăng lên làm Ngũ trưởng hoặc Thập trưởng, thậm chí có cơ hội làm đội trưởng. Nếu vận may tốt, có thể đạt được cửu phẩm quan hàm, trở thành Phó úy hoặc Chính úy. Đó mới là quân quan thực thụ, sau khi già đi chắc chắn sẽ được phong làm Hương nam, cơm áo không lo."
"Sau khi trở thành Đồng sinh, nếu con không muốn làm lính, con sẽ chọn công phường nào?" Phương Vận hỏi.
"Con việc gì phải chọn công phường, con có thể mở tư thục làm tiên sinh, có thể đến huyện văn viện làm giáo viên, có thể vào các gia tộc lớn dạy học, thậm chí có thể tiến vào quan phủ làm thư lại. Tùy ý chọn một nghề, đều tốt hơn đi công phường, trừ khi con là Công gia Đồng sinh." Trương Kinh An nghiêm túc trả lời.
"Trở thành Tú tài thì thế nào?" Phương Vận hỏi tiếp.
"Vậy thì làm được nhiều việc hơn nữa. Dù là tiến vào trong quân, hay đến quan phủ hoặc văn viện, chỉ cần không làm xằng làm bậy, đều có một chỗ đứng. Sau khi già đi, kiếm được một chức quan tòng bát phẩm cũng không phải là chuyện khó. Những người mặc áo Tú tài, đi đứng đều oai phong hơn người khác." Trong giọng điệu của Trương Kinh An có chút ngưỡng mộ.
"Không cần ta hỏi thêm nữa, Đại học sĩ, Đại nho, thậm chí là Bán thánh, con chắc chắn đều có thể nói ra vô vàn chỗ tốt. Bây giờ con đã biết tác dụng của việc đọc sách chưa?" Phương Vận hỏi.
Trương Kinh An lộ vẻ khó xử, ấp úng nói: "Đã biết ạ."
"Nói thử xem."
"Có thể có văn vị cao hơn." Trương Kinh An lén nhìn Phương Vận.
Phương Vận khẽ lắc đầu.
Mặt Trương Kinh An đỏ bừng, không biết phải làm sao.
"Đọc sách, mang lại cho con nhiều sự lựa chọn hơn!" Giọng Phương Vận như tiếng vàng ngọc va chạm, đanh thép vang dội.
Phương Vận chậm rãi xoay người, nhìn Trương Kinh An.
"Con sinh ra, hoàn toàn do chúng ta thay con lựa chọn, con ăn gì, uống gì, tất cả mọi thứ đều không thể tự mình quyết định. Nhưng khi con trưởng thành, dù có nguyện ý hay không, đều sẽ bị thế gian này ép buộc phải đưa ra lựa chọn. Con không có văn vị, chỉ có thể chọn đi làm thuê cho người khác, chỉ có thể chọn đi làm nha dịch và lính nhỏ. Đúng, nghề nghiệp không phân sang hèn, nhưng trong lòng con và ta, là đã phân cao thấp rồi!"
Giọng Phương Vận đột ngột cao lên.
"Con và ta ngày đầu tiên đến nha hành, thấy nơi nơi đều đang tuyển người, dường như có rất nhiều lựa chọn, nhưng văn vị hạn chế lựa chọn của con, tuổi tác hạn chế lựa chọn của con, giới tính hạn chế lựa chọn của con, thân thể hạn chế lựa chọn của con, kinh nghiệm hạn chế lựa chọn của con, gia đình hạn chế lựa chọn của con, cha mẹ hạn chế lựa chọn của con, chủ thuê hạn chế lựa chọn của con, sở thích hạn chế lựa chọn của con, thậm chí ngay cả số tiền con đang có cũng đang hạn chế lựa chọn của con. Cho dù có vài nghề nghiệp một tháng sau sẽ cho con tiền công rất cao, nhưng chỉ cần họ không lo ăn ở, con chỉ có thể nhịn đói mà chọn đi đổ rác và dọn phân, chỉ vì để ngay ngày đầu tiên có thể nhận được tiền công, chỉ vì để không bị chết đói!"
"Con nhìn xem, thế gian có rất nhiều lựa chọn, nhưng con thường không thể chọn! Biết vì sao không? Bởi vì con ngay từ đầu đã đưa ra lựa chọn sai lầm nhất, con chọn không đọc sách!"
Giọng Phương Vận như tiếng chuông sớm trống chiều chấn động trong phòng, Trương Kinh An chỉ cảm thấy đầu óc mình ong ong, như thể có thứ gì đó đang đục thủng hộp sọ của mình.
Phương Vận tiếp tục hỏi: "Năm con mười một tuổi chọn tiến vào quân doanh, giờ nhìn lại, là đúng hay sai?"
"Sai ạ." Trương Kinh An ủ rũ nói.
"Con chọn làm văn quan, là đúng hay sai?"
"Sai ạ."
"Con chọn đi đổ rác, là đúng hay sai?"
"Con chọn không đọc sách, là đúng hay sai?"
"Sai ạ." Mặt Trương Kinh An càng đỏ hơn.
Phương Vận chậm rãi nói: "Đừng nói là con, ngay cả những Đại nho thấu hiểu sự đời, thậm chí là Bán thánh ngộ thấu thánh đạo, đều sẽ đối mặt với lựa chọn, và bọn họ cũng đều có khả năng đưa ra lựa chọn sai lầm. Con mới mười một tuổi, vì sao lại cho rằng lựa chọn của mình là đúng? Không phải vì ngu, mà là vì con đọc sách chưa đủ nhiều, là vì con trải nghiệm sự đời chưa đủ nhiều. Vậy, bây giờ con đã biết tác dụng của việc đọc sách chưa?"
Trương Kinh An gật đầu, nhưng không dám mở miệng, vì cảm thấy bản thân vẫn chưa hoàn toàn hiểu lời Phương Vận.
Phương Vận dùng ngón trỏ chỉ vào những cuốn sách trên bàn, đôi mắt sâu thẳm như tinh không, ánh mắt xa xăm như tận chân trời, nói: "Toàn thể nhân tộc dùng trí tuệ và kinh nghiệm hàng ngàn năm, sáng tạo ra khoa cử, xây dựng thư viện, biên soạn sách vở, để trải cho hậu bối chúng ta một con đường đọc sách rộng lớn nhất, dài lâu nhất và cũng chính xác nhất! Tác dụng của con đường này, chính là cho con thời gian và học vấn đầy đủ, để khi con đi đến nơi xa nhất mà mình có thể tới, hãy chọn một con đường mới mà con muốn chọn!"
"Khi con là Mông đồng không biết chọn thế nào, thì hãy đi làm Đồng sinh; khi con là Đồng sinh không hiểu cách chọn, thì hãy đi làm Tú tài; khi con là Tú tài không hiểu cách chọn, thì hãy đi làm Tiến sĩ! Sẽ có một ngày, con sẽ đưa ra lựa chọn của riêng mình. Đúng, lựa chọn lúc đó chưa chắc đã nhẹ nhàng hơn, chưa chắc đã cao quý hơn, nhưng ít nhất con không cần phải nhịn đói mà lựa chọn! Ít nhất không cần phải lựa chọn giữa rác rưởi và phân bẩn!"
"Chọn đọc sách, chọn cắn răng tiếp tục bước đi, lúc đó dù con có đau khổ, cũng có thể chọn nhiều cách hơn để giảm bớt đau khổ!"
Phương Vận cúi người, nhìn thẳng vào mắt Trương Kinh An, nở nụ cười rạng rỡ, vươn tay xoa đầu Trương Kinh An.
"Đi đọc sách đi, dù tương lai có hối hận, thì cũng chỉ hối hận vì chọn sai đường, chứ không phải vì không có đường để chọn! Dù có phiền não, cũng chỉ là vì có quá nhiều phương hướng, chứ không phải vì không có đường để chọn! Sinh ra làm người, thì phải chọn con đường mình yêu thích nhất! Nếu đã đến tận cùng, vậy thì lấy sách làm kiếm, chọn cách chém ra một con đường mới!"
"Vâng!" Trương Kinh An gật đầu mạnh mẽ, lần này cậu không né tránh nữa.
"Đi ngủ đi." Phương Vận mỉm cười.
"Tại sao cha lại ngủ rất muộn? Có đôi khi thậm chí đến tận sáng, hầu như chưa từng nghe nói có người đọc sách nào lại khổ luyện hơn cha." Trương Kinh An ngẩng đầu hỏi.
Phương Vận mỉm cười, nói: "Ta chọn con đường khó đi nhất, cho nên phải đọc nhiều sách nhất!"
Trương Kinh An chỉ cảm thấy nụ cười lúc này của cha còn chói lọi hơn cả mặt trời, cậu gật đầu như hiểu như không, nói: "Con xin cáo lui, chúc cha ngủ ngon, không, là chào buổi sáng ạ."
"Chào buổi sáng." Phương Vận mỉm cười.
Trương Kinh An xoay người rời đi, đi đến cửa đột nhiên quay đầu lại, trên mặt thoáng hiện vẻ lo âu, hỏi: "Bây giờ con đọc sách còn kịp không?"
"Không chỉ có chữ viết trên giấy mới là học vấn, tất cả những gì con trải qua trong quân doanh, nha môn và khi làm việc, đều là học vấn. Người con gặp, lời con nghe, cảnh con thấy, đều là chữ viết giữa trời đất này. Con người từ khi sinh ra, đã đang đọc cuốn đại thư mang tên Thiên Địa. Chỉ cần con đọc thấu, thì sẽ đi được xa hơn. Chỉ là, ở học đường thư viện, là con đường đọc sách tốt nhất. Những con đường khác, khó hơn gấp ngàn vạn lần!"
"Vâng!" Trương Kinh An tràn đầy tự tin rời đi.
