Phương Vận tiếp tục nói: "Trong số các dị tộc mà ta từng nghe đến, có một tộc quần tên là Hy Lạp là kỳ lạ nhất, tộc quần này cũng xuất hiện trong cuốn 'Chính trị học'. Lúc ban đầu, tộc quần của họ không có Thánh vị, cũng không có Thánh Tổ, thế nhưng, họ cũng giống như tộc quần trước đó, thông qua hình thức kể chuyện mà tạo ra rất nhiều Thánh Tổ, rất nhiều Thánh vị. Điểm khác biệt với tộc quần trước là, các vị Thánh của tộc này hoàn toàn giống hệt họ, hoặc là tham tài, hoặc là háo sắc, hoặc là đố kỵ, hoặc là độc ác, hoặc là hư vinh, hoặc là kiêu ngạo. Tất nhiên, ngoài những hành vi xấu xa đó, họ cũng có những mỹ đức. Họ cho rằng, Thánh Tổ hay Thánh vị, chẳng qua chỉ là những kẻ có sức mạnh cường đại, chứ không phải là những thực thể hoàn mỹ."
"Cái tộc quần Hy Lạp vĩ đại này, chính vì có thể trêu chọc, thậm chí là làm xấu đi hình tượng các vị Thánh Tổ trong lòng họ, tức là 'khinh rẻ' những vị Thánh Tổ đó, nên trong tộc quần của họ đã sản sinh ra một loại sức mạnh cường đại, đó chính là: không bao giờ bị trói buộc! Họ có thể thất bại, nhưng không gì có thể giam cầm được linh hồn đang theo đuổi tự do!"
"Quả thực, quan niệm này sẽ khiến xã hội của họ tương đối hỗn loạn, khó mà ổn định, cuối cùng bị ngoại tộc đánh bại. Thế nhưng, cũng chính nhờ sự tồn tại của quan niệm này, họ mới có thể có một điểm chung với văn minh Hoa Hạ chúng ta, đó là dù có bại trận, vẫn có thể ngược lại ảnh hưởng, thậm chí đồng hóa kẻ chiến thắng. Đây là một trong những dấu hiệu để một nền văn minh xứng đáng được gọi là vĩ đại."
"Thực tế, tộc quần Hy Lạp khinh rẻ thần linh này tuy có sự thay đổi về huyết mạch, nhưng tinh thần của họ không hề bị tiêu diệt, vẫn luôn được truyền thừa. Họ không hoàn toàn khuất phục trước những vị Thánh Tổ giả tạo, không để bản thân trở thành nô lệ của Thánh Tổ, hèn mọn mà không thấp kém. Dưới sự ảnh hưởng của tinh thần này, cho dù hậu duệ của họ có bị chinh phục, vẫn có thể phá vỡ sự phong tỏa của các tộc quần cường đại, khiến những nền văn minh hùng mạnh đời sau cam tâm tình nguyện làm người kế thừa của họ. Điểm này khiến ta vô cùng khâm phục."
"Họ có ánh sáng của họ, chúng ta có sự vĩ đại của chúng ta, không ai có thể che lấp sự huy hoàng của đối phương. Thế nhưng, nếu chúng ta muốn vĩ đại hơn, thì bắt buộc phải thừa nhận ánh sáng của người khác, và khiêm tốn học hỏi tất cả những gì có thể khiến chúng ta vĩ đại hơn! Dù đó là học cách tránh đi những thất bại của họ."
Diễn Thánh Công nói: "Vậy thì ta hiểu rồi. Các tộc quần khác luôn mặc định những vị Thánh Tổ trong tưởng tượng là cường đại, vĩ đại, đáng được tôn kính. Thế nhưng, nhân tộc chúng ta, tuy cũng tưởng tượng ra một vài vị thần linh Thánh Tổ, nhưng kể từ khi Nho gia ra đời, điều chúng ta thực sự kế thừa và tuyên dương chính là học tập các bậc Thánh hiền, học tập tiền bối, học tập những thành công thực tế, học tập những điều chân chính đúng đắn."
Phương Vận gật đầu, nói: "Hay. Vì vậy, Nho gia kể từ thời Khổng Thánh, đã trải ra một con đường giáo hóa vạn thế bất dịch cho nhân tộc, giúp nhân tộc chúng ta hiểu rằng: học tập, thay đổi và tiến bộ, thắng tất cả mọi thứ. Thế nhưng, đại đạo giáo hóa, đạo của Khổng Tử, lại bị những kẻ sĩ miệng méo đọc lệch lạc đi rồi!"
"Tại sao?" Diễn Thánh Công hỏi.
Phương Vận nói: "Khổng Thánh từng nói: 'Thấy người hiền thì nghĩ đến việc đuổi kịp, thấy người không hiền thì tự xét mình'. Hầu như tất cả đệ tử Nho gia đều chỉ loay hoay trong bốn chữ 'thấy người hiền thì nghĩ đến việc đuổi kịp', giống như con dế trong lồng, cả đời cũng không nhảy ra khỏi cái vòng này! Tất cả mọi người đều quên mất một câu khác quan trọng hơn: 'Thấy người không hiền thì tự xét mình'!"
"Xin Phương tiên sinh chỉ giáo." Ánh mắt Diễn Thánh Công hơi sáng lên, mơ hồ cảm nhận được điều gì đó, nhưng vẫn đứng thẳng người, hơi cúi đầu, dáng vẻ như một đứa trẻ đang học vỡ lòng.
Phương Vận nói: "Trước khi phong Thánh, ta cũng giống như mọi người, cho rằng chữ 'hiền' trong câu này là người hiền năng, còn 'không hiền' là những kẻ tiểu nhân không hiền năng khác. Ý nghĩa của câu này là thấy người hiền thì học theo họ, thấy người không hiền thì tự xét lại mình xem có mắc lỗi giống họ hay không. Cách nói này không có gì tranh cãi. Dẫu sao trong Luận Ngữ, đoạn trước của câu này là 'Quân tử hiểu rõ nghĩa, tiểu nhân hiểu rõ lợi', hai vế có liên hệ, 'hiền' tương ứng với quân tử, 'không hiền' tương ứng với tiểu nhân. Nhưng sau khi phong Thánh, ta mới nhận ra, thước đo mà chúng ta dùng để nhìn nhận 'Luận Ngữ' trước đây, quá nhỏ."
"Thước đo?" Diễn Thánh Công nhạy bén nhận ra mấu chốt của vấn đề.
Phương Vận mỉm cười: "Đúng vậy, chính là thước đo. Nếu chúng ta dùng thước đo nhỏ nhất để cân nhắc, ngữ cảnh của câu này chỉ là vài người chúng ta thấy trước mắt, có người hiền tài, có kẻ tiểu nhân. Nhưng nếu chúng ta dùng thước đo lớn hơn, ví dụ như kéo dài đơn vị đo thời gian và không gian, chúng ta sẽ tìm kiếm sự so sánh giữa hai người hoàn toàn chưa từng gặp mặt trong lịch sử. Ví dụ như ta với Khổng Thánh, Khổng Thánh là hiền, ta là không hiền. Dù vậy, sự khác biệt vẫn không lớn."
Diễn Thánh Công nhẹ nhàng gật đầu.
Phương Vận tiếp tục nói: "Vậy thì, chúng ta lại mở rộng thước đo dùng để cân nhắc câu này thêm lần nữa, mở rộng số lượng! Chúng ta phải bao hàm tất cả những người hiền và kẻ không hiền của mọi tộc quần trong Thánh Nguyên vạn giới từ xưa đến nay! Chúng ta sẽ phát hiện ra điều gì? Chúng ta thực ra không thể đánh dấu chính xác từng người một, vậy chúng ta phải làm sao? Thứ chúng ta cần học không phải là một vị hiền nhân nào đó, mà là những tài năng ưu tú chung của tất cả mọi người. Chúng ta cũng không phải đi tìm một kẻ tiểu nhân để tự xét mình, mà là đi tìm lỗi lầm của tất cả mọi người để tự xét lại bản thân."
"Cái này gọi là..." Diễn Thánh Công cảm thấy mình hiểu ra điều gì đó, nhưng lại khó mà nói thành lời.
"Trích xuất những thứ chung nhất, bản chất nhất từ các hiện tượng, cũng gọi là trừu tượng." Phương Vận nói.
"Diệu không thể tả!" Diễn Thánh Công vỗ tay khen ngợi.
Phương Vận tiếp tục: "Khi chúng ta bỏ qua cá thể Khổng Thánh, khi chúng ta tập hợp những hiền nhân của thời đại đó, thậm chí là những thời đại không liền kề nhau lại để phân tích, chúng ta sẽ phát hiện ra rằng, đại đa số hiền tài đều đang học tập, hoặc là học từ sách vở, hoặc là học từ trải nghiệm thực tế, hơn nữa những hiền tài đó không ngừng tiến bộ nhờ học tập. Vì vậy chúng ta kết luận, đại đạo giáo hóa của Khổng Thánh, đạo học tập của Khổng Thánh, là vạn cổ bất dịch, chính là nền tảng vạn thế đường hoàng."
Diễn Thánh Công gật đầu thật mạnh.
Phương Vận lại nói: "Nhưng, nếu chúng ta lại đặt Khổng Thánh, Mạnh Thánh cùng những vị minh quân, danh tướng, danh thần thực sự trị quốc thành công lại với nhau để so sánh, đặt lại cùng một thước đo, chúng ta phát hiện ra điều gì? Những vị danh thần trị quốc đó không hề trị quốc theo Nhân chính Lễ nhạc của Khổng Thánh, Mạnh Thánh, mà họ vẫn có được những thành công vô cùng lớn. Vậy thì, làm sao khiến ta tin rằng lý niệm trị quốc của Khổng Thánh là đúng đắn?"
Diễn Thánh Công nói: "Tiên sinh đã bỏ qua việc Khổng Thánh cũng dùng cái gọi là... trừu tượng của ngài, từ trong triều Chu mà trừu tượng ra Lễ nhạc và Nhân chính."
Trong mắt Diễn Thánh Công lóe lên vẻ tinh ranh trong trẻo như trẻ thơ.
Phương Vận cười ha hả: "Bởi vì những gì ông ấy trích xuất ra chưa chắc đã là bản chất, hơn nữa chỉ lấy triều Chu và một vài triều đại khác làm mẫu, thước đo này quá nhỏ, quá nhỏ rồi. Diễn Thánh Công, nếu bây giờ chúng ta tổng kết nguyên nhân chiến thắng của triều Chu, chúng ta phân tích chế độ của triều Chu, liệu còn dùng phương pháp Khổng Thánh để lại, từ góc độ của Khổng Thánh, theo mạch lạc của Khổng Thánh, theo thước đo của thời Xuân Thu để cân nhắc nữa hay không?"
Diễn Thánh Công im lặng rất lâu, chậm rãi nói: "Trước khi cuốn 'Chính trị học' của ngài xuất hiện, lão phu thực sự sẽ hoàn toàn tuân theo phép tắc của tiên tổ. Nhưng bây giờ, không thể làm được nữa rồi. Đặc biệt là sau khi nghe ngài nói những lời này, hoàn toàn không thể quay đầu lại được nữa."
